Chẳng để đời mà… để nợ
Ca sĩ Như Quỳnh, người sở hữu nhiều biệt danh “hoa hậu bolero”, “nữ hoàng triệu view”, “nữ hoàng ca múa”… và đóng đinh với nhiều ca khúc như Người tình mùa đông, Chuyện hoa sim, Chuyện tình hoa trắng, Chuyện tình nàng sơn nữ tên Thi… ở độ tuổi U60 bất thình lình kiêm luôn “bầu sô”. Cuối năm 2022, chị tổ chức live show The best of Như Quỳnh. Tên live show là vậy song thực tế đó là đại nhạc hội quy tụ nhiều tên tuổi khác nhau.
Vừa qua giọng ca Người tình mùa đông đã tổ chức đại nhạc hội Hương sắc giai nhân tại Nhà hát Hòa Bình (TPHCM). Dù lượng vé bán ra không đạt như mong muốn song cũng đạt cỡ 70-80%, với gần 2.000 khán giả. Với đại nhạc hội lấy nhạc bolero làm nền tảng trong thời buổi nhạc trẻ chiếm ưu thế thì đó cũng là kết quả không tồi. Đến nay, chưa thấy lời ong tiếng ve nào đồn ra ngoài quanh 4 đại nhạc hội của “bầu sô” Như Quỳnh. Xem ra, chị khá có duyên với nghề.
Không chỉ người hâm mộ trong nước và hải ngoại dõi theo Như Quỳnh với nghề mới mà đồng nghiệp cũng hồi hộp. Trong một phiên livestream của Như Quỳnh, có sự tham gia của khách mời Phương Uyên, để quảng bá cho live concert Xuân yêu thương. Nhạc sĩ Mẹ yêu đã nói nửa đùa, nửa thật với người bạn thân thiết cùng học thuở nhỏ: “Thời buổi kinh tế khó khăn cả gan làm live show hoành tráng coi chừng không để đời mà để nợ”.
Ca sĩ Lệ Quyên được mệnh danh “nữ hoàng phòng trà” vẫn đắt sô trong và ngoài nước. Nhưng sau khi “đường ai nấy đi” với ông chủ phòng trà, một “bầu sô” mát tay, không thấy chị tổ chức những live show đình đám với nhiều thứ độc lạ như trước kia.
Nhiều ca sĩ có thâm niên và tên tuổi cũng dùng dằng chưa làm live show kỷ niệm vì nhiều vấn đề, trong đó có nguy cơ thua lỗ. Live concert Nhã ở Hà Nội phải hủy do lượng vé bán ra không như mong muốn là một ví dụ. Đừng thấy vỏ ngoài từ những concert khổng lồ cháy vé, những ca sĩ nổi tiếng mang cả concert ra nước ngoài vẫn cháy vé mà tưởng nghề “bầu sô” dễ hốt bạc.
Ðoạn trường ai có qua cầu mới hay
Nhắc đến “bầu sô” Hoàng Tiến là nhắc đến những đêm nhạc của những “ngôi sao” hải ngoại lần đầu trình diễn tại Việt Nam. Theo ông, nghề “bầu sô” nghe tưởng oai phong nhưng nghìn thứ khổ. “Nhiều nghệ sĩ dùng chiêu, đòi tăng giá cát-xê.
Chương trình đã quảng cáo rồi họ vẫn đòi tăng giá, nếu không tăng giá họ rút lui”, ông kể. Gần 20 năm làm “bầu sô” (2002 -2019) ông đúc kết: “100 người thì có 1% giàu có từ nghề này, 10% hòa”. Như vậy, có tới 89% người làm “bầu sô” phải gánh lỗ.
Hoàng Tiến chia sẻ, phần đời làm “bầu sô” của ông có thể viết thành sách. Nhưng ông chọn im lặng vì không muốn phơi bày mặt tối phía sau hậu trường. Nhắc đến ồn ào hủy show vừa qua, ông bày tỏ: “Tôi thấy buồn và tổn thương cho nghề bầu sô. (Tất nhiên tôi không cổ xúy cho những bầu sô nợ tiền hoặc quỵt tiền).
Đôi khi, hào quang nghệ sĩ hưởng hết, còn những gì chưa hay, chưa đẹp thì đổ thừa hết cho bầu sô. Cũng có khi bầu sô phải tự nhận cái xấu về mình để giữ hình ảnh đẹp cho nghệ sĩ mà mình đang bán vé, bởi chương trình sắp diễn. Sau khi bán vé và chương trình diễn ra xong xuôi thì sự cay cú muốn trả thù lại nhỏ đi, nên thôi”.
“Bầu sô” đình đám một thời khẳng định, ở nghề nào cũng có người tốt, người xấu không nên “vơ đũa cả nắm”. Nỗi đau của “bầu sô” chính là khi cảm nhận sự bạc bẽo của tình người, tình đời. Ông kể tiếp: “Khi thành công mình có thể cho nghệ sĩ số tiền tương đương hàng chục cây vàng. Nhưng khi mình thua lỗ, thất bại mình muốn đặt vấn đề với họ xin hỗ trợ giảm giá cát-xê, họ lạnh lùng nói, nếu không trả đủ thì không diễn. Tôi đành phải trả đủ số tiền để họ lên sân khấu.
Thậm chí, có nữ ca sĩ đình đám hải ngoại tôi trả cho họ số tiền rất lớn, tương đương 100 cây vàng vào năm 2014, để họ yên tâm diễn cho tôi một tour (gồm nhiều show), nhưng khi nhận được tiền bốn năm trời họ không về Việt Nam biểu diễn cho tôi. Sau đó, họ mới về diễn được hai show và bỏ ngang rất nhiều show, khiến tôi phải thay đổi kế hoạch, tốn kém chi phí quảng cáo. Tôi liên lạc lại với họ không được, khi gặp thì họ hứa hão”.
Hoàng Tiến từng có “ngôi sao” độc quyền. Năm 2011, live show của “ngôi sao” ấy không thể diễn ra vì chưa phù hợp. Nhưng ngay trong đêm diễn, ông đã trả 100% chi phí cho toàn bộ các nghệ sĩ, từ nhân vật chính tới khách mời. Một MC nổi tiếng từ chối không lấy tiền vì đêm diễn không diễn ra nhưng “bầu sô” vẫn thuyết phục nữ MC nhận. Chi phí cho show bị hủy khoảng 139 cây vàng (thời điểm đó).
Nhân ồn ào hủy đêm nhạc vừa qua, nhiều “bầu sô” trong nước và hải ngoại đã đăng những bài viết dài trên trang cá nhân kể về đắng cay, ngọt bùi trong nghề. Một vị từng đi hát cũng từng tổ chức đêm nhạc cho cộng đồng người Việt ở châu Âu viết: “Trước một đêm diễn là cả cơn ác mộng hậu trường: địa điểm sân khấu, thuê âm thanh, ánh sáng, làm việc với từng ca sĩ; visa, vé máy bay, khách sạn, ăn uống, đưa đón, tập dượt, kịch bản chương trình, MC, băng rôn, thứ tự biểu diễn, bán vé, dọn dẹp… Hàng nghìn đầu việc không tên, hàng trăm mối lo… Có những lúc máy bay ca sĩ trễ chuyến, thậm chí bị hủy. Bầu sô bứt tóc bứt tai tìm người thay thế”.
Ở ta đang vào mùa concert. Những đêm nhạc quy mô hàng vạn khán giả quy tụ những tên tuổi ăn khách hàng đầu, dù “bầu sô” không than ngắn, thở dài, vẫn có thể hiểu được phần nào cực nhọc của người ở vị trí “đứng mũi chịu sào”. Ngay cả vị trí ca sĩ trên poster của một đại nhạc hội tổ chức ở TPHCM cũng gây nên những cuộc tranh đấu giữa các nhóm fan. Fan Sơn Tùng M-TP cho rằng, Soobin không thể xếp cùng hàng với Sơn Tùng ở vị trí trung tâm của poster. Vì vị trí của thần tượng họ sẵn sàng “nã pháo” vào ban tổ chức.
Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Văn Cương cho rằng, bầu sô là nghề quan trọng. Vì công nghiệp văn hóa phải bắt đầu từ nhân sự quản trị. Không có đội ngũ này thì công nghiệp biểu diễn không phát triển được. “Nghề này phải giàu mới đúng”, ông nói. Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho biết: “Trường Đại học Văn hóa Hà Nội không dạy chuyên sâu về bầu sô ca nhạc, chỉ dạy về tổ chức, đạo diễn sự kiện. Nhưng bầu sô ca nhạc thì phải có khả năng quản trị, trong đó có quản trị tài chính”.
Ngay cả sao ta lưu diễn cùng ca sĩ ở hải ngoại cũng thành chuyện. Một MC nổi tiếng tố một nữ ca sĩ nổi tiếng hàng đầu trong nước không chịu đi xe chung, không chịu ăn chung, không chịu ở chung khách sạn với những nghệ sĩ khác. Ca sĩ nổi tiếng trong nước lại lên tiếng giải thích. Người ta chỉ thấy “bầu sô” im lặng, vì bênh ai cũng dở.
Vị viết bài vén hậu trường của nghề “bầu sô” khẳng định: “Lãi thì hiếm. Lỗ thì thường. Hòa vốn đã là phúc”. Nếu lựa chọn giữa hát và làm “bầu sô” vị này chọn hát, bởi hát sướng hơn, vừa được khán giả nhớ mà lại không đau ví, đau tim.
Tất nhiên người làm dâu trăm họ có vô vàn nỗi khổ và sự cô đơn sau ánh hào quang: “Nhưng khi cánh nhung khép im lìm/Có người ca sĩ khóc đời quạnh hiu” (Kiếp cầm ca, Huỳnh Anh). Không ít ca sĩ từng chia sẻ chuyện họ bị quỵt cát-xê, phải cố gắng hoàn thành tiết mục biểu diễn khi nhận được tin người thân vừa qua đời… Song đó lại là câu chuyện khác, chủ đề khác.
