Trong khi nhiều quốc gia đẩy mạnh khai thác không gian tầm thấp như một động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cũng đang phát đi những tín hiệu rõ ràng về tham vọng tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này.
Kinh tế tầm thấp dần được nhìn nhận không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là một cấu phần trong chiến lược phát triển công nghệ cao và tìm kiếm động lực tăng trưởng dài hạn.
Trước đây, không gian tầm thấp chủ yếu phục vụ hoạt động quân sự hoặc một phần hàng không dân dụng. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của UAV đã làm thay đổi hoàn toàn cách nhìn nhận. Không gian này giờ đây được xem như một “hạ tầng số trên không”, nơi có thể triển khai hàng loạt dịch vụ mới, từ vận chuyển hàng hóa, giám sát đô thị đến cứu hộ khẩn cấp.
Tại Việt Nam, thiết bị bay không người lái (UAV) được xác định là một trong các công nghệ chiến lược theo Quyết định 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Việc phát triển và làm chủ công nghệ này được kỳ vọng góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về năng suất, nâng năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.
Không dừng ở định hướng, việc hình thành Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam cùng các mạng lưới UAV cho thấy nỗ lực kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới nghiên cứu. Một hệ sinh thái đang dần được định hình, đặt nền móng cho một ngành kinh tế mới.
Theo GS.TS Nguyễn Duy Luận, lĩnh vực này có tiềm năng lớn, với quy mô thị trường nội địa được ước tính có thể đạt khoảng 10 tỷ USD.
Một trong những ứng dụng nổi bật là vận chuyển bằng thiết bị bay không người lái (drone/UAV). Các hành lang bay kỹ thuật số đang được nghiên cứu, cho phép thiết bị vận hành tự động với sự hỗ trợ của công nghệ AI tại biên, giúp tối ưu lộ trình và hạn chế va chạm.
Tại Việt Nam, cuộc đua làm chủ bầu trời tầm thấp chứng kiến sự bứt phá của Viettel với UAV quân sự hiện đại và RealTime Robotics Việt Nam với UAV Hera phục vụ quân sự và dân sự.
CT Group phát triển hệ thống UAV vận tải và thử nghiệm chữa cháy tại đô thị đặc thù. AgriDrone phủ sóng hơn 3.000 drone tại Đồng bằng sông Cửu Long hỗ trợ nông nghiệp, hay MiSmart phát triển drone "Make in Vietnam" tích hợp AI. Một số thử nghiệm giao hàng tại khu vực vùng sâu vùng xa hoặc giám sát đô thị bằng UAV cũng đang triển khai.
Nông nghiệp đóng góp khoảng 12–14% GDP của Việt Nam, còn thị trường logistics dự báo có thể đạt 63 tỷ USD vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, UAV được xem là công nghệ tiềm năng nâng cao hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp, giám sát hạ tầng và vận hành logistics.
Các doanh nghiệp công nghệ như Viettel và FPT đang đầu tư nghiên cứu phát triển công nghệ liên quan đến UAV. FPT cho biết sẵn sàng tham gia xây dựng nền tảng số/điều hành từ cloud, AI, dữ liệu, giám sát thời gian thực, an ninh mạng cho hệ sinh thái; đồng thời doanh nghiệp có thể phối hợp triển khai các pilot trong sandbox (thí điểm trong môi trường thử nghiệm) cùng các đơn vị thành phố và đối tác, từng bước hoàn thiện mô hình trước khi mở rộng ở quy mô lớn.
Từ TP.HCM đến Hà Nội và chiến lược “khai thác bầu trời”
Việt Nam đã bắt đầu những bước đi thực tế nhằm đưa công nghệ này vào đời sống.
Tại TP.HCM, các chương trình thử nghiệm UAV giao hàng cho thấy thiết bị có thể vận hành ổn định, tự động hóa cao và rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển. Đây là tiền đề quan trọng để mở rộng các dịch vụ logistics trên không trong tương lai.
Đáng chú ý, cuối năm 2025, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang phối hợp với Vietnam Post triển khai mô hình thí điểm vận chuyển mẫu bệnh phẩm và thuốc bằng UAV. Đây là mô hình tiên phong kết hợp giữa công nghệ bay tầm thấp và hạ tầng bưu chính.
Không chỉ dừng ở ứng dụng đơn lẻ, kinh tế tầm thấp đang được tích hợp vào tư duy quy hoạch đô thị dài hạn. Trong Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội định hướng phát triển theo mô hình “đa tầng - đa lớp”, khai thác không gian theo chiều thẳng đứng.
Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh đô thị có mật độ dân số cao, quỹ đất hạn chế. Việc đưa giao thông và các dịch vụ lên không gian trên cao giúp tăng hiệu quả sử dụng đất, giảm áp lực giao thông mặt đất, giữ gìn không gian xanh và di sản, cũng như tạo nền tảng cho taxi bay, drone giao hàng.
Bên cạnh đó, Hà Nội cũng đang nghiên cứu triển khai hệ thống giám sát trên không bằng UAV, sử dụng camera 360 độ để theo dõi các tình huống giao thông, cháy nổ, sự kiện đông người hoặc truy bắt tội phạm. Dữ liệu sẽ được truyền trực tiếp về trung tâm chỉ huy, tích hợp với bản đồ số và hệ thống điều hành đô thị thông minh.
Kinh tế tầm thấp tại Việt Nam đang đối mặt hai điểm nghẽn lớn là công nghệ và thể chế. Về công nghệ, UAV còn hạn chế về tải trọng, thời gian bay, cảm biến và khả năng tránh va chạm, đồng thời phụ thuộc linh kiện nhập khẩu.
Trong khi đó, hành lang pháp lý chưa hoàn thiện, thiếu quy định về đăng ký, định danh, quản lý không lưu tầm thấp và bay ngoài tầm nhìn. Sự thiếu đồng bộ này khiến các mô hình thử nghiệm khó mở rộng, làm chậm quá trình thương mại hóa và hình thành thị trường.
Từ góc độ nghiên cứu và triển khai, TS Nguyễn Hải Nguyên, giảng viên ngành Kỹ thuật robot và cơ điện tử, Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng kinh tế tầm thấp, đặc biệt là UAV dân sự, không thể phát triển theo tư duy phong trào.
Công nghệ bay đã chứng minh được tính khả thi, nhưng hiệu quả kinh tế chỉ xuất hiện khi UAV được đặt đúng bài toán và vận hành ở quy mô đủ lớn.
Đặt trong bối cảnh Việt Nam, ông Nguyễn Hải Nguyên cho rằng thách thức lớn nhất của UAV, đặc biệt là drone giao hàng, nằm ở bài toán chi phí và quy mô.
Cơ hội của doanh nghiệp Việt không nằm ở UAV tiêu dùng, mà ở UAV chuyên dụng và các giải pháp tích hợp cho những nhu cầu cụ thể như nông nghiệp chính xác, giám sát rừng - biển, kiểm tra hạ tầng, hay cứu hộ thiên tai. Giá trị cốt lõi không nằm ở số lượng UAV bán ra, mà ở khả năng tích hợp hệ thống, độ tin cậy và dịch vụ vận hành đi kèm.
Bài toán lớn nhất của kinh tế tầm thấp là cân bằng giữa kiểm soát và đổi mới. UAV hoạt động trong môi trường đô thị đông đúc, tiềm ẩn rủi ro về an toàn và an ninh. Tuy nhiên, nếu quản lý quá chặt, sẽ kìm hãm sáng tạo và làm chậm quá trình phát triển.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã áp dụng mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép doanh nghiệp triển khai trong phạm vi nhất định trước khi mở rộng. Đây có thể là hướng đi phù hợp với Việt Nam trong giai đoạn đầu.
