Song tâm thế của người dự hội ít nhiều biến chuyển trước sự “can dự” của công nghệ, AI vào đời sống tinh thần.
Nghi thức tiễn ông Công ông Táo chầu trời, dựng cây nêu ngày Tết đánh dấu mốc cho sự dịch chuyển rất gần tới mùa lễ hội đầu xuân. Hàng chục lễ hội quy mô quốc gia, cấp vùng ở khu vực phía Bắc đã rộ thông tin về sự đổi mới. Không có chuyện làm mới giá trị cốt lõi làm nên bản sắc văn hóa, mà đó là sự thôi thúc đổi mới khâu tổ chức để gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng. Bán vé online, camera thông minh, ứng dụng AI đo lưu lượng, điều tiết giao thông là những minh chứng sinh động nhất cho sự hiện diện tất yếu của công nghệ trong đời sống tinh thần, kể cả những giá trị đã được truyền đời hàng nghìn năm qua. Công nghệ chỉ giữ vai trò hỗ trợ, không thể thay thế phần hồn của lễ hội.
Giao thông thuận lợi, truyền thông bùng nổ đã đưa lễ hội trở thành mùa cao điểm của du lịch, đặc biệt là du lịch tâm linh trong những năm gần đây. Song hành với sự tăng trưởng lượt khách mỗi mùa lễ hội là nỗi lo thương mại hóa, biến tướng, lệch chuẩn trong thực hành tín ngưỡng, phong tục. Ranh giới giữa sản phẩm du lịch phục vụ nhu cầu chính đáng của số đông và việc chạy theo lợi ích kinh tế càng trở nên mong manh hơn, đòi hỏi sự quản trị tốt hơn. Ký ức tập thể được khơi gợi và bồi đắp qua mỗi mùa hội, đồng thời phải đối diện với sự biến đổi, thậm chí đảo chiều ngay từ bên trong đời sống lễ hội.
Người trẩy hội đông đảo bậc nhất hiện nay lại chính lớp trẻ lớn lên cùng công nghệ với những “động cơ” và tâm thế ngày càng khác biệt với quan niệm và thực hành di sản của ông cha. Thực tế đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để lễ hội, di sản không bị giản lược thành “phông nền check-in”? Tương tự, trí tuệ nhân tạo không nên chịu định kiến xem như mối đe dọa, thay vào đó là xu thế tất yếu và công cụ quản trị hữu ích cho cộng đồng.
Bất chấp không gian, quy mô lễ hội hay tâm thế trẩy hội có biến động ra sao, văn minh lễ hội vẫn là một trong những thước đo trong đời sống đương đại. Văn minh lễ hội có thể được biểu hiện từ những việc rất nhỏ như biết xếp hàng, không chen lấn, biết tôn trọng cộng đồng cho tới những điều quan trọng, sâu sắc hơn như hiểu biết tường tận về từng vị thánh được phụng thờ, trân trọng từng nghi lễ mang đậm tính thiêng độc đáo, biết cúi đầu biết ơn tiền nhân.
Trẩy hội thời công nghệ lên ngôi vì thế trở thành câu chuyện của sự chọn lọc. Chọn lắng lại để trở về với những giá trị cốt lõi. Là lựa chọn ứng xử văn minh trong không gian hàng vạn người như nêm để giữ vững tính thiêng. Và rộng hơn nữa, đó là cách mỗi người đối thoại với quá khứ và không lạc bước trong bối cảnh cả nước đang bước rất nhanh vào giai đoạn phát triển mới.