Hà Giang: Từ "kỳ tích" điểm số đến vụ gian lận bị phanh phui
Ngày 11/7/2018, Bộ GD&ĐT công bố điểm thi THPT Quốc gia. Ngay sau đó, Hà Giang - một tỉnh miền núi vốn không nằm trong nhóm địa phương có thành tích giáo dục nổi bật bất ngờ dẫn đầu cả nước về số lượng thí sinh đạt điểm cao ở nhiều tổ hợp xét tuyển.
Theo thống kê thời điểm đó, Hà Giang có tới 36 thí sinh đạt từ 27 điểm trở lên ở tổ hợp A1, chiếm gần một nửa số thí sinh của cả nước đạt mức điểm này (76 thí sinh). Phổ điểm bất thường nhanh chóng khiến nhiều chuyên gia giáo dục và dư luận đặt nghi vấn.
Ngày 14/7/2018, Bộ GD&ĐT cử đoàn công tác phối hợp với Cơ quan An ninh điều tra (Bộ Công an) trực tiếp kiểm tra quy trình chấm thi tại Hà Giang. Kết quả điều tra xác định 330 bài thi trắc nghiệm của 114 thí sinh đã bị can thiệp để nâng điểm.
Theo kết luận của cơ quan điều tra, các bị cáo đã lợi dụng nhiệm vụ được giao trong khâu chấm thi để lấy phiếu trả lời trắc nghiệm, tẩy xóa đáp án sai rồi tô lại đáp án đúng trước khi đưa vào máy quét chấm điểm.
Mức độ gian lận khiến dư luận bàng hoàng. Có những thí sinh được nâng hơn 20 điểm cho tổng tổ hợp ba môn, trong đó cá biệt có trường hợp sau khi được sửa điểm đạt 29,95 điểm, đủ điều kiện trúng tuyển vào những trường đại học thuộc khối công an, quân đội và y dược.
Từ Hà Giang, sai phạm tiếp tục lộ diện tại Sơn La và Hòa Bình
Việc phát hiện sai phạm tại Hà Giang đã mở đầu cho cuộc rà soát trên phạm vi cả nước đối với kỳ thi THPT Quốc gia năm 2018. Chỉ ít ngày sau đó, Bộ GD&ĐT cùng Bộ Công an tiếp tục phát hiện dấu hiệu bất thường tại Sơn La.
Kết quả điều tra cho thấy 44 thí sinh được nâng điểm, liên quan đến 95 bài thi trắc nghiệm và 2 bài thi Ngữ văn bị can thiệp. Nhiều trường hợp là con em cán bộ, lãnh đạo hoặc người có chức vụ tại địa phương. Các bị cáo đã lợi dụng quyền hạn trong khâu chấm thi để sửa bài, nâng điểm theo danh sách được "gửi gắm".
Không lâu sau đó, Hòa Bình cũng bị phát hiện xảy ra gian lận. Theo kết luận điều tra, 64 thí sinh liên quan đến sai phạm, trong đó 56 thí sinh có 140 bài thi trắc nghiệm bị sửa điểm. "Công thức" tương tự Hà Giang và Sơn La khi các đối tượng lợi dụng sơ hở trong quy trình bảo quản, chấm thi để can thiệp trực tiếp vào bài làm của thí sinh.
3 vụ việc xảy ra liên tiếp tại Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình đã phơi bày những lỗ hổng nghiêm trọng trong công tác tổ chức kỳ thi quốc gia năm 2018, đồng thời cho thấy hiện tượng lợi dụng quyền hạn để can thiệp kết quả thi không còn là sai phạm đơn lẻ.
Hàng chục cán bộ hầu tòa
Sau quá trình điều tra, hàng chục cán bộ ngành giáo dục và công an tại 3 địa phương lần lượt bị khởi tố, truy tố và xét xử.
Tại Hà Giang, Nguyễn Thanh Hoài, nguyên Trưởng phòng Khảo thí và Quản lý chất lượng giáo dục (Sở GD&ĐT Hà Giang), được xác định giữ vai trò chủ mưu, tiếp nhận các trường hợp nhờ nâng điểm và chỉ đạo cấp dưới thực hiện việc sửa bài thi. Bị cáo bị tuyên phạt 8 năm tù.
Vũ Trọng Lương, nguyên Phó Trưởng phòng Khảo thí và Quản lý chất lượng giáo dục, bị tuyên 7 năm tù vì trực tiếp can thiệp dữ liệu, sửa điểm cho hàng trăm bài thi.
Ngoài ra, nhiều cán bộ khác như Triệu Thị Chính, Lê Thị Dung, Phạm Văn Khuông cũng bị kết án vì các hành vi liên quan đến việc nhờ hoặc lợi dụng ảnh hưởng để nâng điểm.
Tại Sơn La và Hòa Bình, nhiều cán bộ thuộc Sở GD&ĐT, lực lượng công an và những người tham gia tổ chức kỳ thi cũng phải nhận các mức án từ án treo đến nhiều năm tù. Một số bị cáo còn bị truy tố về các tội danh như nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ hoặc lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi.
Loạt thí sinh bị hủy kết quả, buộc thôi học
Sau khi chấm thẩm định, Bộ GD&ĐT yêu cầu trả toàn bộ điểm thi về đúng kết quả thực tế. Nhiều thí sinh từng trúng tuyển vào các trường đại học thuộc khối công an, quân đội, y dược và nhiều trường đại học tốp đầu đã bị hủy kết quả trúng tuyển hoặc buộc thôi học vì không còn đủ điều kiện sau khi điểm thi được điều chỉnh.
Riêng tại Hà Giang, 151 cán bộ, Đảng viên là cha mẹ hoặc người thân của các thí sinh được nâng điểm bị xem xét, xử lý kỷ luật bằng nhiều hình thức khác nhau, từ khiển trách, cảnh cáo đến cách chức, hạ bậc lương.
Đại án gian lận điểm thi năm 2018 đã trở thành cú hích khiến Bộ GD&ĐT phải sửa đổi hàng loạt quy định về tổ chức kỳ thi THPT Quốc gia. Quy trình bảo quản bài thi, mở niêm phong, chấm thi và lưu trữ dữ liệu được siết chặt hơn. Sự tham gia của các trường đại học trong các khâu coi thi, chấm thi và giám sát được tăng cường; hệ thống camera được lắp đặt để giám sát liên tục tại các khu vực quan trọng; đồng thời nhiều giải pháp kỹ thuật được bổ sung nhằm nâng cao tính bảo mật và hạn chế tối đa khả năng can thiệp vào kết quả thi.
Sau vụ việc, kỳ thi THPT Quốc gia cũng liên tục được điều chỉnh về quy chế, quy trình tổ chức và sau này đổi tên thành kỳ thi tốt nghiệp THPT, với mục tiêu giảm thiểu rủi ro và tăng tính minh bạch.
Bài học vẫn còn nguyên giá trị
Đã nhiều năm trôi qua, nhưng đại án gian lận điểm thi năm 2018 vẫn được xem là một trong những vụ việc gây chấn động nhất lịch sử giáo dục Việt Nam.
Không chỉ là câu chuyện về những điểm số bị "phù phép", vụ án còn phản ánh sự tha hóa của một bộ phận cán bộ được giao trọng trách bảo đảm công bằng cho kỳ thi quốc gia. Những bản án nghiêm khắc đã khép lại vụ việc về mặt pháp lý, nhưng bài học về sự trung thực, liêm chính trong giáo dục và trách nhiệm của người thực thi công vụ vẫn còn nguyên giá trị.
Mỗi kỳ thi chỉ thực sự có ý nghĩa khi mọi thí sinh bước vào phòng thi với niềm tin rằng kết quả cuối cùng được quyết định bằng năng lực và sự nỗ lực của chính mình, chứ không phải bởi quyền lực, tiền bạc hay những mối quan hệ phía sau.
