Từng đổ đi cả tấn thóc giống
Sinh ra, lớn lên ở vùng quê chiêm trũng xã Nghĩa Hưng (tỉnh Ninh Bình), anh Lương Văn Trường sớm quen với hình ảnh ruộng đồng manh mún, mùa vụ phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Gia đình anh, như bao hộ nông dân khác, quanh năm trông chờ vào cây lúa. Những ngày theo cha mẹ ra đồng, đôi chân lấm lem bùn đất và nỗi lo “được mùa mất giá” đã in sâu vào ký ức tuổi thơ của Trường, nuôi dưỡng trong anh một tình yêu bền bỉ với nông nghiệp.
Mang theo suy nghĩ đó, sau khi tốt nghiệp phổ thông, anh thi vào Trường Đại học Đà Lạt, theo học chuyên ngành Công nghệ sau thu hoạch. Môi trường học tập tại Đà Lạt, nơi nông nghiệp công nghệ cao phát triển mạnh, đã mở ra cho anh một cách nhìn khác về nghề nông, phải dùng tri thức, khoa học công nghệ để nâng tầm sản phẩm nông nghiệp nước nhà.
“Việt Nam có khoảng 7 triệu ha lúa, mỗi năm cần khoảng 700.000 tấn giống. Nếu áp dụng hạt giống nảy mầm sẵn, có thể tiết kiệm hơn 3.000 tỷ đồng và hàng triệu công lao động mỗi vụ”.
Anh Lương Văn Trường, HTX Thanh niên Nam Đại Dương
Năm 2011, vừa tốt nghiệp đại học, anh Trường được tuyển chọn tham gia Dự án thí điểm 600 trí thức trẻ ưu tú tăng cường làm Phó Chủ tịch UBND xã tại các huyện nghèo. Từ năm 2012 đến 2016, anh giữ cương vị Phó Chủ tịch UBND xã Lùng Thẩn (huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai), phụ trách lĩnh vực nông - lâm nghiệp. Ở vùng đất còn nhiều khó khăn này, chàng kỹ sư trẻ đã cùng chính quyền và người dân triển khai hàng loạt mô hình giảm nghèo: trồng mận Tả Van, phát triển du lịch trải nghiệm hoa tam giác mạch, xây dựng hàng chục mô hình biogas túi ủ… Chính quãng thời gian lăn lộn với thực tiễn ấy đã giúp Trường hiểu sâu hơn những điểm nghẽn của nông nghiệp, từ sản xuất manh mún, phụ thuộc thời tiết đến thiếu giải pháp kỹ thuật phù hợp với nông dân.
Sau nhiều năm tích lũy kinh nghiệm, năm 2018, Trường quyết định trở về quê trồng lúa nhằm hiện thực hóa khát vọng khởi nghiệp nông nghiệp. Anh thuê 7 ha đất tại huyện Nam Trực (Nam Định), thành lập “Nông trại Cờ Đỏ”, mong muốn xây dựng mô hình cánh đồng mẫu lớn, áp dụng khoa học - công nghệ vào trồng lúa.
Nhưng ngay vụ mùa đầu tiên, khi vừa gieo xong lúa giống, những cơn mưa lớn kéo dài suốt 28 ngày khiến cả cánh đồng chìm trong nước. Toàn bộ lúa giống bị thối hỏng. Trường liên tục ngâm ủ các lô giống mới, chờ thời tiết thuận lợi để gieo lại, nhưng giống tươi chỉ bảo quản được vài ngày, buộc phải đổ bỏ. “Mất 4-5 tấn thóc giống, thiệt hại hơn một tỷ đồng, lúc đó tôi gần như không còn hy vọng”, Trường chia sẻ. Cú sốc đầu đời trên hành trình khởi nghiệp khiến không ít người nghi ngờ lựa chọn của anh.
Thế nhưng, chính trong những lô giống tưởng chừng bỏ đi ấy, Trường phát hiện ra một điều bất thường: có những hạt giống đã xử lý không chết hẳn, mà rơi vào trạng thái “ngủ”. Khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng nảy mầm trở lại rất nhanh. Từ quan sát ấy, anh lật lại sổ tay ghi chép, mày mò nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm. “Ngã ở đâu thì đứng dậy ở đó”, Trường tự nhủ. Thay vì bỏ cuộc, anh quyết định đi đến cùng câu hỏi: Vì sao hạt giống không chịu “nghe lời” con người? Và làm sao để hạt giống đã nảy mầm vẫn có thể bảo quản lâu, không phụ thuộc vào thời tiết?
Ðánh thức hạt lúa giống “ngủ đông”
Từ sự trăn trở đó, Lương Văn Trường mày mò nghiên cứu ra công nghệ nảy mầm tự nhiên của hạt lúa giống, hoàn toàn không phải công nghệ sinh học theo nghĩa can thiệp gen, mà là tác động vào các chu trình sinh lý, sinh hóa tự nhiên của hạt giống. Mục tiêu là duy trì trạng thái nảy mầm nhanh, đồng đều, giúp cây lúa khỏe ngay từ đầu vụ, tăng khả năng sinh trưởng và cho năng suất cao. Trường mất 4 năm nghiên cứu, thử nghiệm liên tục, với số tiền hàng tỷ đồng. “Tôi không nhớ mình thất bại bao nhiêu lần. Chỉ nhớ là gà, vịt cả xóm thường xuyên được ăn thóc mầm no căng diều”, anh Trường tếu táo kể.
Sau thời gian dài thử nghiệm với nhiều công thức khác nhau, chàng trai trẻ đã xây dựng thành công quy trình sản xuất hạt giống lúa nảy mầm sẵn. Theo đó, hạt giống sau khi nảy mầm được đưa về trạng thái “ngủ đông” dạng khô, chịu được va đập, không gãy mầm, có thể bảo quản dài ngày. Khi gieo, nông dân không cần ngâm ủ mà có thể gieo trực tiếp; chỉ sau khoảng 30 phút, hạt giống sẽ nảy mầm trở lại.
Thử nghiệm ngay trên Nông trại Cờ Đỏ cho kết quả ngoài mong đợi: lúa sinh trưởng bình thường, năng suất tương đương phương pháp truyền thống, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn. Đặc biệt, chi phí sản xuất công nghiệp chỉ khoảng 2.000 đồng/kg, trong khi nếu nông dân tự ngâm ủ, chi phí có thể lên tới 10.000 đồng/kg. “Việt Nam có khoảng 7 triệu ha lúa, mỗi năm cần khoảng 700.000 tấn giống. Nếu áp dụng hạt giống nảy mầm sẵn, có thể tiết kiệm hơn 3.000 tỷ đồng và hàng triệu công lao động mỗi vụ”, anh Trường tính toán.
Không dừng ở lúa, quy trình này tiếp tục được anh và cộng sự áp dụng thành công cho nhiều loại hạt khác như ngô, đậu tương, lúa mì, cao lương. Từ công nghệ ủ mầm siêu tốc, Trường phát triển thêm sản phẩm gạo mầm tươi - giàu giá trị dinh dưỡng, phù hợp với người tiểu đường, người ăn kiêng, trẻ nhỏ. Sản phẩm nhanh chóng được thị trường đón nhận.
Năm 2021, từ một nông trại đơn lẻ, anh Trường và những thanh niên cùng chí hướng thành lập Hợp tác xã Thanh niên Nam Đại Dương. Đến nay, HTX có 7 thành viên sáng lập, hàng trăm thành viên liên kết, quy mô sản xuất đạt 52 ha, doanh thu năm 2025 đạt khoảng 9 tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 50 lao động.
Công nghệ lúa nảy mầm cấp tốc do Lương Văn Trường và cộng sự nghiên cứu đã được triển khai trên quy mô hơn 500 ha mỗi vụ, trải rộng ở nhiều địa phương như Ninh Bình, Hưng Yên, Hà Tĩnh, Cà Mau… Không dừng lại trong nước, công nghệ này còn được chuyển giao sang Lào, Campuchia, thậm chí thử nghiệm tại Nhật Bản - một thị trường nổi tiếng khắt khe với nông nghiệp.
“Tại Nhật Bản, hạt giống này gieo trồng, lúa phát triển rất tốt, nảy mầm mạnh, sinh trưởng khỏe. Tiếc rằng, cây lúa trổ bông vào thời điểm rét khắc nghiệt, tuyết rơi nên không đậu hạt. Tuy nhiên, mới đây, phía đối tác Nhật vẫn tiếp tục mua thêm hạt giống để gieo trồng vào mùa vụ phù hợp, tôi đang hồi hộp chờ đợi kết quả”, anh Trường chia sẻ.
Tại Lào và Campuchia - nơi điều kiện khí hậu phù hợp hơn - hạt lúa nảy mầm cấp tốc của Nông trại Cờ Đỏ đã cho hiệu quả tốt.
Anh Lương Văn Trường còn liên tục nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp kỹ thuật mới: trồng lúa không cày bừa bằng vi sinh phân hủy rơm rạ, sử dụng tinh dầu sả Java phòng trừ sâu bệnh, chế phẩm diệt ốc bươu vàng từ phụ phẩm nông nghiệp, tái chế sinh vật gây hại thành phân bón hữu cơ… Những giải pháp này giúp giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao lợi nhuận cho nông dân.
Mục tiêu tiếp theo của anh là nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nâng giá trị cây lúa. Thay vì chuyên canh, anh hướng tới mô hình lúa - thủy sản - rau màu, kết hợp tối đa công nghệ sẵn có trên thị trường với những nghiên cứu nội sinh để tối ưu sản xuất.
Anh Lương Văn Trường từng giành giải Nhất cuộc thi “Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn” toàn quốc năm 2021, Giải thưởng Lương Định Của cho nhà nông trẻ xuất sắc, cùng nhiều danh hiệu, bằng khen khác. “Khởi nghiệp nông nghiệp là con đường dài, cần tri thức, sự kiên trì và trách nhiệm với cộng đồng”, anh nói. Với anh Trường, sứ mệnh lớn nhất không chỉ là làm giàu cho bản thân, mà là đưa những tri thức đã học, đã nghiên cứu trở lại phục vụ người nông dân, để nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững hơn trong kỷ nguyên mới.
