Từng trượt đại học, đứng trước nguy cơ phải đóng cửa doanh nghiệp vì dịch bệnh, cô gái Phạm Thị Ân, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Hồng Ân, kiên trì theo đuổi con đường nông nghiệp công nghệ cao, đưa nấm rơm đóng lon, không chất bảo quản của Việt Nam lần đầu tiên sang Mỹ và một số thị trường khó tính ở châu Âu.
Cơ duyên với nông nghiệp
Chị Phạm Thị Ân (SN 1994), là con thứ hai trong gia đình có 5 anh chị em ở Thanh Hoá. Tuổi thơ của Ân gắn liền với sự tảo tần của cha mẹ. Chính hoàn cảnh khó khăn ấy đã sớm hun đúc trong cô quyết tâm phải học, phải vươn lên để thay đổi cuộc sống gia đình. Từ nhỏ, Ân nổi tiếng ở quê nhà bởi sự cần cù, chịu khó. Cô học ngày, học đêm, thậm chí đi chăn trâu, cắt cỏ cũng dắt theo cuốn sách trong người, hàng xóm gọi vui là “con mọt sách”.
Ân ước mơ trở thành bác sĩ. Năm 2012, cô thi vào ngành Y đa khoa - Đại học Y Dược Huế, không đỗ, chỉ thiếu 0,25 điểm. Cú trượt đại học đã khiến cô gái trẻ rơi vào trạng thái suy sụp, cảm giác mọi nỗ lực bỗng chốc tan biến.
Trong lúc tuyệt vọng nhất, một ngã rẽ bất ngờ xuất hiện khi người thân khuyên Ân theo học ngành nông nghiệp tại Đại học Nông Lâm Huế. Thế nhưng lựa chọn đó lại vấp phải không ít định kiến cho rằng học nông nghiệp xong chỉ “về cuốc đất”. Ngay cả mẹ Ân cũng từng khuyên con nên đi làm công nhân may thay vì tiếp tục theo đuổi giấc mơ đại học. Không cam chịu, Ân đã tìm mọi cách xin cha mẹ cho mình một cơ hội. Khát khao, quyết tâm của Ân đã khiến bố mẹ mủi lòng và cánh cửa đại học cũng mở ra với cô gái.
Học tại Đại học Nông Lâm Huế, Ân theo chân thầy cô tham gia nhiều đề tài nghiên cứu, đặc biệt là các dự án liên quan đến nấm và rau màu. Với khoản sinh hoạt phí chỉ 2 triệu đồng mỗi tháng từ gia đình, Ân chắt chiu một nửa để mua vật tư thí nghiệm, phần còn lại lo cho cuộc sống sinh viên. Chính trong một dự án với yêu cầu “ý tưởng xanh, thân thiện môi trường”, Ân nảy ra suy nghĩ về thuốc trừ sâu sinh học - giải pháp giúp phòng trừ sâu bệnh mà không gây hại đến môi trường.
Phạm Thị Ân từng nhận Giải thưởng Lương Định Của năm 2021; đạt giải thưởng Sao Đỏ, Top 100 Doanh Nhân trẻ Việt Nam tiêu biểu 2025; Gương thanh niên khởi nghiệp tiêu biểu cụm Tây Nguyên 2021.
Bước ngoặt lớn đến sau khi Ân tốt nghiệp đại học. Tình cờ đọc được thông tin về Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Thừa Thiên - Huế (cũ) lần thứ nhất, cô quyết định đăng ký tham gia. Kết quả ngoài mong đợi: Phạm Thị Ân giành giải Nhì. Lần đầu tiên, những nỗ lực âm thầm của cô trong lĩnh vực nông nghiệp được ghi nhận.
Sau cuộc thi, Ân được hỗ trợ tham gia chương trình ươm tạo khởi nghiệp bài bản và may mắn gặp người thầy dẫn dắt quan trọng - ông Trương Thanh Hùng, Giám đốc điều hành FiNNO Group, Phó Chủ tịch Hội đồng Cố vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia. Từ đây, giấc mơ khởi nghiệp của cô gái xứ Thanh bắt đầu có hình hài rõ nét.
Năm 2017, Công ty TNHH SXTM Hồng Ân chính thức ra đời tại Huế - cái tên gắn với tên gọi thân quen mà Ân yêu thích từ nhỏ. Không lâu sau, nhận thấy Lâm Đồng là vùng đất có nhiều lợi thế về nông nghiệp, cô quyết định chuyển doanh nghiệp vào đây, chấp nhận thêm một lần “làm lại từ đầu”.
“Nữ hoàng nấm”
Những ngày đầu khởi nghiệp, không còn sự hỗ trợ tài chính từ gia đình, Hồng Ân buộc phải tự nuôi sống mình. Cô xin vào làm việc tại một công ty có tiếng về nông nghiệp công nghệ cao để vừa có thêm thu nhập nuôi dưỡng đam mê, vừa làm vừa tích lũy kinh nghiệm. Tròn một năm sau, cô nghỉ việc để toàn tâm toàn ý cho doanh nghiệp riêng.
Năm 2018, cô gái trẻ bước đầu gặt hái thành quả khi phát triển thành công các sản phẩm nấm linh chi thảo dược, với 5 dòng sản phẩm như nấm khô, trà, cao linh chi, bonsai, rượu. Sản phẩm có mặt tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Thế nhưng, năm 2019, đại dịch Covid-19 cùng Nghị định 100 đã khiến doanh nghiệp gần như “đóng băng”. Nhân sự nghỉ việc hàng loạt, hoạt động kinh doanh đình trệ, cô buộc phải khởi nghiệp… thêm một lần nữa.
Trong khó khăn, Ân nhận ra, chỉ những sản phẩm thiết yếu, gắn với bữa ăn hằng ngày mới là chìa khoá sống còn, có thể giúp doanh nghiệp tồn tại. Từ năm 2021, cô quay lại với lĩnh vực nấm ăn - đúng chuyên môn từng nghiên cứu từ thời sinh viên. Từ phôi nấm, vùng trồng đến liên kết nông dân, Hồng Ân từng bước xây dựng chuỗi sản xuất khép kín. Đến năm 2022, thương hiệu nấm Gaco của công ty đã có mặt tại các chuỗi bán lẻ lớn như Bách Hóa Xanh, WinMart, AEON…
Doanh thu năm 2024 đạt sự bùng nổ tăng gấp 6 lần so với năm trước đó. Bước ngoặt lớn đến với Ân khi nhiều đối tác nước ngoài tự tìm đến và đặt câu hỏi: “Bên em có nấm rơm đóng lon không?”. Câu hỏi đó khiến Ân khựng lại. Và cũng chính nó mở ra một chương hoàn toàn mới. Cô bắt đầu nghiên cứu nấm rơm đóng lon không chất bảo quản, một sản phẩm mà ngay cả thị trường trong nước cũng chưa phổ biến, chứ chưa nói đến xuất khẩu.
Cũng thời điểm đó, có một chuyên gia người Ý đến tham quan nhà xưởng, nghe câu chuyện khởi nghiệp của Ân đã gọi cô bằng biệt danh: “Nữ hoàng nấm”. Ông chỉ ra một xu hướng rất rõ ràng: thị trường châu Âu đang khát nông sản chế biến sâu, đặc biệt là các sản phẩm đóng lon tiện lợi, an toàn và có nguồn gốc minh bạch.
Ðưa nấm rơm đóng lon đi Mỹ
Từ sự định hướng đó, đầu năm 2024, Ân bắt tay nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ nấm rơm đóng lon, không sử dụng chất bảo quản. Gần một năm trời, thất bại nối tiếp thất bại. Có lúc tưởng như phải bỏ cuộc, nhưng một khách hàng Mỹ đã đặt niềm tin sớm vào sản phẩm, đã đặt cọc sản phẩm nấm rơm đóng lon không chất bảo quản từ tháng 5/2024. Suốt nửa năm chờ đợi, đối tác không thúc ép, mà kiên nhẫn chờ đợi thành quả của cô gái trẻ.
“Tôi và chồng từng nhiều lần tự đặt ra giả định: Nếu một ngày doanh nghiệp thất bại, thậm chí phá sản, thì vẫn sẽ bắt đầu lại từ đầu, tiếp tục khởi nghiệp. Điều này đã thực sự truyền cảm hứng cho đội ngũ nhân sự tại công ty, đặc biệt là các bạn trẻ luôn rực cháy tinh thần khởi nghiệp không bao giờ tắt, luôn sẵn sàng dấn thân, sáng tạo để nông nghiệp Việt có thể đi xa hơn, bền vững hơn”. Chị Phạm Thị Ân, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Hồng Ân
Điều đó tiếp thêm động lực để Ân và các cộng sự miệt mài làm việc không ngừng nghỉ. Thành quả là sản phẩm nấm rơm ngâm muối ứng dụng công nghệ tiệt trùng - lần đầu tiên được nghiên cứu và triển khai thành công tại Việt Nam, đáp ứng đầy đủ những yêu cầu khắt khe nhất của thị trường quốc tế. Công nghệ này cho phép sản phẩm bảo quản tới 24 tháng ở nhiệt độ thường, vẫn giữ trọn hương vị và giá trị dinh dưỡng.
Tháng 11/2024, lô hàng đầu tiên gồm 19.200 lon nấm rơm ngâm muối, tương đương hơn 8 tấn, chính thức rời Việt Nam sang Hoa Kỳ. Đây là cột mốc đặc biệt, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình đưa nông sản Việt chinh phục một trong những thị trường khó tính bậc nhất thế giới. Đặc biệt nấm rơm ngâm muối, chế biến theo công nghệ tiệt trùng là sản phẩm đầu tiên của Việt Nam được xuất khẩu đi Mỹ.
“Cảm xúc lúc đó vui sướng lắm”, Ân nói. Nhưng với cô, đó không chỉ là niềm vui bán được hàng, đó là sự xác nhận cho một lựa chọn dài hơi: làm nông nghiệp bằng tư duy công nghiệp và hệ sinh thái bền vững
Không dừng lại ở nấm, năm 2025, Hồng Ân tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm nông sản đóng lon như măng, dứa, bắp… theo công nghệ tiệt trùng hiện đại. Hiện nay, sản phẩm của công ty đã có mặt tại 6 quốc gia, gồm Mỹ, New Zealand, Úc, Ý, Hong Kong và Singapore, đồng thời tiếp tục mở rộng sang các thị trường mới. Song song với đó, doanh nghiệp mạnh dạn ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản trị, đầu tư hệ thống ERP, hóa đơn điện tử, hợp đồng số, lưu trữ dữ liệu an toàn, đạt chuẩn ISO 22000:2018. Những nỗ lực ấy giúp Hồng Ân không chỉ phát triển bền vững mà còn từng bước nâng tầm nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Ân nói, hiện, thách thức lớn nhất lúc này không còn là công nghệ, mà là vùng trồng. “Muốn đi xa thì phải bền từ gốc”, Ân nói. Năm 2026, Hồng Ân đặt trọng tâm vào mở rộng vùng nguyên liệu, liên kết nông dân, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe để xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu.
Nhìn lại chặng đường đã qua, Ân cho rằng con đường mình chọn nhiều chông gai và không ít thất bại. Nhưng với cô, mỗi lần vấp ngã không phải điều để nuối tiếc, mà là một bài học cần thiết cho những hành trình tiếp theo.
