Đề xuất giám sát toàn diện phòng thi và trộn thí sinh từ năm 2027
Tại Hội nghị tổng kết công tác tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2020–2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027 diễn ra vào ngày 29/10, Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD - ĐT) đã chính thức đề xuất phương án lắp đặt hệ thống camera giám sát tại toàn bộ các phòng thi trên cả nước từ năm 2027. Đây là bước siết chặt kỷ cương thi cử quyết liệt nhằm triệt tiêu các kẽ hở dẫn đến gian lận có tổ chức hoặc sự buông lỏng, tiếp tay của lực lượng coi thi tại một số địa phương thời gian qua.
Thay vì chỉ lắp đặt camera ở khu vực bảo quản đề thi, bài thi và phòng chấm thi như quy chế hiện hành, hệ thống giám sát dự kiến được mở rộng trực tiếp vào từng phòng thi theo quy chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng đề xuất kết hợp giải pháp trộn ngẫu nhiên thí sinh giữa các trường THPT trong cùng khu vực để đảm bảo tính khách quan, minh bạch và công bằng tuyệt đối.
Cần nghiên cứu kỹ giải pháp công nghệ và đặt trọng tâm vào yếu tố con người
Chia sẻ với Sinh Viên Việt Nam, TS Lê Đông Phương - Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Đại học (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) cho rằng, Bộ GD - ĐT cần nghiên cứu thật kỹ lưỡng các giải pháp công nghệ, hạ tầng và hành lang pháp lý trước khi triển khai đại trà trên quy mô khoảng 40.000 phòng thi toàn quốc.
Theo TS Lê Đông Phương, bài toán đặt ra không đơn thuần là kinh phí trang bị thiết bị đầu cuối, mà là năng lực hạ tầng máy chủ, cùng tiêu chuẩn an ninh mạng tương ứng.
"Trong thời kỳ công nghệ ngày càng phát triển với tốc độ nhanh, đặc biệt là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), việc đưa thiết bị ghi hình vào phòng thi đòi hỏi những nghiên cứu giải pháp công nghệ hết sức chặt chẽ để không phát sinh rủi ro mới. Nếu hệ thống kết nối mạng không được bảo mật tuyệt đối, nguy cơ bị truy cập trái phép từ bên ngoài để thu thập thông tin đề thi là điều phải tính đến. Ngược lại, nếu chỉ lưu trữ cục bộ tại từng điểm thi mà thiếu cơ chế giám sát độc lập, các đối tượng xấu hoàn toàn có thể lợi dụng công nghệ, thậm chí dùng chính các công cụ AI để can thiệp, cắt ghép hoặc chỉnh sửa dữ liệu video trước khi bàn giao", TS Lê Đông Phương phân tích.
Bên cạnh bài toán kỹ thuật, vị chuyên gia này lưu ý cơ quan quản lý cần rà soát, nghiên cứu và điều chỉnh đồng bộ Quy chế thi để đảm bảo tính chặt chẽ về mặt pháp lý trong quá trình vận hành.
"Một số cơ sở giáo dục đại học đã ứng dụng hệ thống AI để nhận diện cử chỉ bất thường của thí sinh và cảnh báo trực tiếp lên màn hình của giám thị, nhưng đó là quy chế riêng của từng trường. Với kỳ thi quốc gia, quy chế hiện hành nghiêm cấm các thiết bị truyền dẫn thông tin tại khu vực thi và quy định mọi vi phạm phải được lập biên bản tại chỗ. Do đó, khi nghiên cứu áp dụng camera hay tích hợp AI giám sát, Bộ cần thiết lập rõ quy trình pháp lý: Ai là người có thẩm quyền theo dõi dữ liệu trực tiếp? Và nếu sau kỳ thi mới phát hiện dấu hiệu bất thường qua trích xuất hình ảnh hoặc công cụ rà soát AI nhưng không có biên bản tại thời điểm thi, thì căn cứ xử lý kết quả sẽ được quy định ra sao?", TS Lê Đông Phương đặt vấn đề.
Từ thực tiễn tổ chức các kỳ thi những năm qua, TS Lê Đông Phương đặc biệt nhấn mạnh, mọi giải pháp kỹ thuật, dù tối ưu đến đâu cũng chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ, còn con người mới là yếu tố quyết định sự thành bại và tính nghiêm minh của kỳ thi.
"Trong bất kỳ quy trình tổ chức thi nào, yếu tố con người luôn giữ vai trò quyết định, không một giải pháp công nghệ hay hệ thống AI nào có thể thay thế hoàn toàn sự liêm chính và trách nhiệm của đội ngũ thực thi công vụ. Nếu các cá nhân trong chuỗi tổ chức tại điểm thi thiếu trung thực hoặc cố tình thông đồng như một số vụ việc từng xảy ra, họ vẫn có thể tìm cách làm sai lệch quy trình để vô hiệu hóa thiết bị giám sát. Vì vậy, song song với việc nghiên cứu giải pháp công nghệ đồng bộ, Bộ GD - ĐT cần kết hợp các biện pháp quản trị nhằm hạn chế tối đa sự tác động chủ quan của con người, điển hình như việc trộn ngẫu nhiên thí sinh giữa các trường THPT trong khu vực và siết chặt cơ chế giám sát chéo", TS Lê Đông Phương nhấn mạnh.
