Lan man Cần Giuộc - Vàm Láng - Gò Công

Cụm tượng đài Những nghĩa sĩ Cần Giuộc (ở Gò Công).
Cụm tượng đài Những nghĩa sĩ Cần Giuộc (ở Gò Công).
TP - Năm 1977, để chuẩn bị cho trường ca “Những nghĩa sĩ Cần Giuộc”, tôi đã đi về Gò Công, về Vàm Láng, thăm “Đám lá tối trời”.

Ngày ấy, thị xã Gò Công còn nguyên là một đô thị cũ, mang đậm phong cách kiến trúc Pháp. Tôi đã ngắm những biệt thự kiểu Tây, uống rượu ngâm trái seri-cũng loại cây trái của Tây luôn-rất đặc biệt. Và đi về Vàm Láng vào buổi chiều. Tôi với người bạn thân-anh Nguyễn Văn Đồng-ngồi xe lam về Vàm Láng.

Đường đất thô mộc, xe lam lắc lư, nhưng tôi bồi hồi. Bởi đã biết địa danh “Đám lá tối trời” khi đọc sách sử. Giờ về “mục sở thị”. Đúng là “đám lá tối trời”. Mênh mang, ken dày, phủ xanh trước mắt tôi là một rừng dừa nước. Tôi không lạ với dừa nước khi ở chiến trường Nam Bộ, nhưng chưa bao giờ thấy dừa nước nhiều thế, dày rậm thế. Đúng là che cả mặt trời.

Ngay vào lúc đó, tôi đã có cảm giác mình sẽ viết được trường ca này, dù cho tới bấy giờ tôi chưa viết được câu thơ nào, chỉ mới nghĩ ra cái đầu đề “Những nghĩa sĩ Cần Giuộc”. Trường ca đã được viết từ năm 1978 tới 1980, in lần đầu ở NXB Văn Nghệ TPHCM năm 1981, in lần 2 năm 1982 trong bộ ba trường ca “Những ngọn sóng mặt trời”. Tác phẩm này được giải thưởng Nhà nước đợt 1 năm 2001, và được in lại lần thứ 3 vào năm 2005. Đây là tác phẩm tôi viết với tất cả lòng ngưỡng mộ những nghĩa sĩ Cần Giuộc, ngưỡng mộ anh hùng dân tộc Trương Định, và đặc biệt ngưỡng mộ nhà thơ mù Nguyễn Đình Chiểu.

Hôm rồi, có dịp về thăm Cần Giuộc và Gò Công, lại thức dậy trong tôi lòng ngưỡng mộ từ gần 40 năm trước. Cần Giuộc đã có cụm tượng đài “Những nghĩa sĩ Cần Giuộc”-tác phẩm của nhà điêu khắc Phan Gia Hương (con dâu cụ Ca Văn Thỉnh)-và được anh Trương Hòa Bình người Cần Giuộc vận động những người yêu quê hương xây nên. Kinh phí 29 tỉ đồng, và theo tôi, là xứng đáng tới từng đồng bạc lẻ. Vì cụm tượng đài thật đẹp, đầy xúc cảm, và bên dưới cụm tượng là một nhà hầm được thiết kế như một bảo tàng. Người tới viếng cụm tượng đài được giới thiệu rất đầy đủ về lịch sử những ngày đầu chống Pháp, về những nghĩa sĩ Cần Giuộc, về lãnh tụ Trương Định, về nhà thơ vĩ đại Nguyễn Đình Chiểu. Cần Giuộc đầy lịch sử, và cũng đầy văn hóa.

Bữa cơm ở Cần Giuộc trưa ấy do các cháu Trung tâm văn hóa đãi, với mắm còng đặc sản, mắm tép chà Gò Công, cá dứa cửa sông Soài Rạp…đã khiến tôi rất thích thú. Tôi như được trở về với những ngày mùa hạ năm 1977, trở về với những dòng thơ đầu tiên mình viết trong trường ca “Những nghĩa sĩ Cần Giuộc”.

Cũng xin nói, đó là trường ca tôi tự viết, không có bất cứ ai đặt hàng. Đặt hàng cho tôi, có thể là những người nông dân chân lấm tay bùn, những nghĩa quân Trương Định. Đặt hàng cho tôi, có thể là rừng dừa nước ở “Đám lá tối trời”. Và có thể, là những con còng, con tép nhỏ nhoi nơi hai dòng sông Vàm Cỏ và Soài Rạp giao nhau để cùng chảy ra biển. Cứ nhớ hồi 1977 đó, khi tôi với anh Đồng trở lại Sài Gòn, chúng tôi đã mua mỗi người 5 kg gạo ngon Long An. Mua về cho bạn bè. Không dám mua nhiều hơn, vì sợ quản lý thị trường bắt tịch thu. Long An chỉ cách Sài Gòn chưa tới 20 cây số, lúc đó gạo ê hề, còn Sài Gòn thì thiếu gạo ăn. Có phải ấy là lúc ông Sáu Dân (Võ Văn Kiệt) chủ trương mua gạo đồng bằng sông Cửu Long về “cứu đói” cho Sài Gòn chăng? Một quyết định “xé rào cứu dân” mà sau này người dân còn nhớ mãi.

Có hai người quê Quảng Ngãi bây giờ hiển thánh tại Sài Gòn và Tiền Giang, đó là Lê Văn Duyệt và Trương Định. Nếu Lê Văn Duyệt được thờ tại Lăng Ông Sài Gòn, thì Trương Định được thờ ngay tại Vàm Láng (Gò Công). Buổi tối mấy anh em chúng tôi ngược từ “Đám lá tối trời” về Gia Thuận thắp hương đền thờ Trương Công, chúng tôi như được Ngài phù hộ. Mới tới trước cửa đền thờ, vắng hoe, đã lo không được gặp bác thủ từ, thì đột ngột bác thủ từ chạy từ đâu về. Bác nói đang đi dự đám cưới, rồi tự nhiên chạy về đền thờ. Tôi nghĩ, chắc là Ngài “khiến” rồi. Chúng tôi lặng lẽ thắp hương đảnh lễ, lặng lẽ nhìn ngắm bức chân dung Ngài.

Trong ánh đèn mờ tỏ, gương mặt Ngài sáng quắc. Đó là gương mặt một võ tướng, và là gương mặt một Đại anh hùng. Đó là phút tôi tự hào mình là người Quảng Ngãi. Người Quảng Ngãi là phải biết khinh bỉ những kẻ như Huỳnh Công Tấn, và đặc biệt là biết kính ngưỡng một Đại anh hùng như Trương Định. “Chớ mang thành bại luận anh hùng”, đúng vậy. Như Trương Định là bại một trận để thắng cả nghìn năm.

Lan man Cần Giuộc - Vàm Láng - Gò Công ảnh 1 Cụm dừa nước ven sông Hậu.

Ở Vàm Láng có một bến cá nhỏ. Tôi rất mê những bến cá kiểu này, vì năm 1984 tôi và Văn Cao đã tới một bến cá nhỏ ở Qui Nhơn, và tôi đã viết được bài thơ cũng nhan đề “Bến cá” tặng Văn Cao. Bến cá Vàm Láng buổi chiều khá tấp nập. Thuyền về, cá tươi được chuyển lên ngay cái chợ xép trên bờ. Tôi mua luôn mấy ký cá tươi sống, vừa cá mòi dầu vừa cá kèo thiên nhiên (để phân biệt với cá kèo nuôi). Thích thì mua, thế thôi. Cá ở đây rẻ tới mức tôi không ngờ. Như thế, làm sao bà con mình ở đây khá lên được?

Vàm Láng đang thay đổi, nhưng rất chậm. Đó vẫn là vùng nghèo của đất Gò Công. Ngay thị xã Gò Công, cũng rất nghèo. Đêm về thị xã, đèn đóm lờ mờ, tìm một quán ăn mất hơn nửa tiếng đồng hồ. Sau khi sáp nhập vào Mỹ Tho, thị xã Gò Công đã thành “đô thị bị lãng quên”. Nhìn thì biết, thu nhập của người dân ở đây rất thấp.

Có hai món nổi tiếng ở thị xã này, là mắm tép chà, và tủ thờ bằng gỗ khảm xà cừ. Cả hai cơ sở chúng tôi không đi thăm được vì hơi khuya. Còn về Sài Gòn. Nhưng với hai đặc sản ấy (nghe nói nghề tủ gỗ khảm xà cừ là của người gốc Quảng Ngãi định cư ở đây) thì Gò Công cũng chẳng giàu lên được. Chỉ mong sao nơi này sớm thành điểm du lịch, mở theo tuyến Cần Giuộc-Vàm Láng-Gò Công. Đó là tuyến du lịch văn hóa lịch sử và thiên nhiên hoang dã.

Thành phố Gò Công với kiến trúc Pháp đặc trưng có thể trở thành một “Hội An phương Nam” với khí chất trầm mặc mà thân thiện của cư dân ở đây. Gò Công cũng là quê hương của Nam Phương Hoàng Hậu. Bà là con gái của điền chủ Nguyễn Hữu Hào-một người tây học nổi tiếng, và là cháu ngoại Ông Huyện Sĩ-người giàu nhất Nam Kỳ cuối thế kỷ 19. Nam Phương Hoàng Hậu cũng là người có khí chất trầm lặng và mang đậm bản tính phụ nữ Nam Bộ, đúng như khí chất của quê hương Bà. 

Khi chúng tôi tìm được một quán ăn hiếm hoi và đẹp ở thị xã, muốn gọi một xị rượu ngâm trái seri để thưởng thức, thì nhà hàng xin lỗi và nói nhà hàng không bán rượu. Thật ngạc nhiên, khi ở Nam Bộ lại có một thị xã nói “không” với rượu mạnh. Rất gần phong thái Hội An!

Với cầu Mỹ Lợi nay đã thênh thang, qua sông Vàm Cỏ Đông khỏi phải đi phà, thì Sài Gòn đi Gò Công hay Cần Giuộc đi Vàm Láng đều dễ dàng. Đường sá tốt, từ Gò Công về Sài Gòn chỉ 52 km. Nhưng tới bao giờ? Tới bao giờ thì Cần Giuộc, Gò Công mới trở thành một liên hợp du lịch? Tôi tự hỏi mình. Đêm đã khuya. Sài Gòn thì sáng lóa, còn Gò Công vẫn mờ mờ.

MỚI - NÓNG
Bản tin Hình sự: Nhóm đối tượng dùng hung khí tấn công thiếu tá cảnh sát
Bản tin Hình sự: Nhóm đối tượng dùng hung khí tấn công thiếu tá cảnh sát
TPO - TIN NÓNG ngày 17/5: Thiếu tá cảnh sát bị nhóm thanh niên dùng hung khí đâm trọng thương; Tòa án buộc Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa thi hành án hành chính; Khởi tố hai đối tượng từ Đắk Lắk sang Gia Lai cưa gỗ trái phép; Tình tiết bất ngờ về dàn xe sang bị tạm giữ sau cuộc khám xét nhà cựu Chủ tịch TP Hạ Long...

Có thể bạn quan tâm

NSƯT Đỗ Kỷ và NSND Lan Hương (Hương Bông) ở tuổi “nhàn”

NSƯT Đỗ Kỷ: Vẫn đi xe cũ đưa đón 'mẹ chồng ghê gớm'

TP - Chúng tôi hẹn gặp nhau ở một quán cà phê nhỏ gần nhà anh. Đỗ Kỷ cưỡi trên chiếc Dream cũ đến điểm hẹn, trong trang phục giản dị không ngờ. Anh còn “khai”: Cũng trên “con ngựa” sắt lỗi thời này, anh đã đưa đón “mẹ chồng ghê gớm nhất màn ảnh”, NSND Lan Hương (Hương Bông), trong bao nhiêu sự kiện. Nghệ sỹ sinh ra và lớn lên ở Hà Nội cũng chẳng ngại ăn uống ngay vỉa hè: “Người ta ngồi được, tôi ngồi được. Sao cứ phải tạo áp lực cho chính mình?”.
Nghệ sỹ Áo hát nhạc cổ điển bằng tiếng Việt

Nghệ sỹ Áo hát nhạc cổ điển bằng tiếng Việt

TP - Hôm nay, Chủ nhật, ngày 15/5/2022 (giờ Áo), công chiếu thế giới của buổi hòa nhạc "Hành trình Mùa đông" của đoàn Oper in der Krypta diễn ra trong một nhà hát opera tầm cỡ tại thành phố Viên, thủ đô nước Áo. Điều đặc biệt là “Hành trình mùa đông” đã được hát lên bằng tiếng Việt do nghệ sỹ Áo thể hiện. Dịch giả Chu Thu Phương - một nhà ngoại giao phụ trách văn hóa đã kể lại hành trình một tập ca khúc nổi tiếng, di sản tinh thần nước Áo đã được “Việt hoá” thế nào.
Hàng hóa nghệ thuật

Hàng hóa nghệ thuật

TP - Nếu cứ theo như định nghĩa của mọi loại từ điển trên đời thì hàng hóa là những sản vật dùng để bán nói chung. Và sản vật của mĩ thuật như tranh, tượng… cũng không nằm ngoài định nghĩa này. Thế nhưng câu chuyện sẽ khác đi khi ta có những cách nhìn khác nhau. Nó không chỉ là mối quan tâm của khán giả mĩ thuật mà còn là băn khoăn toan tính của cả người làm nghệ thuật tạo hình.
Nhà phê bình Mai Anh Tuấn và nhà văn Hiền Trang trong buổi tọa đàm

Chuyện nhà văn... ma

TP - Những người viết... ma – ghép của hai từ tiếng Anh “ghost” và “writer” dùng để chỉ những người viết thuê, sáng tạo tác phẩm nhưng hô biến dấu ấn của mình, “bán” tên cho người khác, chỉ lấy nhuận bút. Công việc này đang dần phổ biến ở Việt Nam và được dự đoán sẽ nở rộ trong thời gian tới.
Công trình để đời và 'tình yêu ban chiều' của NSND Trần Hiếu

Công trình để đời và 'tình yêu ban chiều' của NSND Trần Hiếu

TP - NSND Trần Hiếu vừa ra mắt cuốn Sức mạnh của ngôn ngữ trong tiếng hát Việt Nam chia sẻ những kinh nghiệm của ông trong việc ứng dụng kỹ thuật thanh nhạc phương Tây vào phát âm tiếng Việt. Công trình tâm huyết được ông thực hiện suốt nửa thế kỷ được xuất bản với sự trợ giúp của người vợ thứ ba cùng các học trò thân thiết.
Một cảnh trong phim “Dead Poets Society”

Học Văn để làm gì?

TP - Dù luôn có những đề Văn “phát sốt” trên mạng xã hội nhưng dám cá rằng không ít các cô cậu học trò thường tự hỏi rằng tại sao phải học Ngữ Văn? Tại sao phải ngồi phân tích từng câu chữ và hàm ý của tác giả gửi gắm trong đó?
Đông đảo khán giả tới với các chương trình âm nhạc tại Đà Lạt

Bùng nổ du lịch - âm nhạc ở Đà Lạt: Đặc sản phố núi

TP - Hàng trăm ca sỹ nổi tiếng trong và ngoài nước đến Đà Lạt biểu diễn dịp lễ 30/4, 1/5, kéo theo chàng chục ngàn fan hâm mộ đến đây nghỉ dưỡng, xem và nghe thần tượng của mình. Sau đại dịch COVID-19, một trào lưu mới: Du lịch kết hợp âm nhạc bùng nổ ở thành phố ngàn hoa, hy vọng mở ra hướng phát triển của ngành này.