Trong bối cảnh hạ tầng giao thông tại TPHCM đang oằn mình gánh chịu áp lực từ hàng triệu phương tiện cá nhân, khoản ngân sách khổng lồ này được xem là “liều thuốc đặc trị” nhằm kéo người dân rời xa yên xe máy để bước lên phương tiện công cộng. Đây không phải là giải pháp xa vời, bởi thực tế, trợ giá xe buýt đã được TPHCM triển khai từ nhiều năm qua, nhưng tiến tới miễn phí hoàn toàn có thể xem là một cuộc cách mạng. Nó xóa bỏ rào cản về chi phí đối với người lao động nghèo, sinh viên, người lớn tuổi và biến xe buýt thành một “dịch vụ công thiết yếu” đúng nghĩa, tương tự như ánh sáng đèn đường hay công viên.
Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc “miễn phí” thì bài toán kẹt xe liệu có lời giải? Câu trả lời nằm ở sự chuyển mình về chất lượng và xu hướng, đó là “Giao thông xanh”. Việc thay thế dần dàn xe buýt cũ kỹ, nhả khói đen và luôn trễ hẹn bằng những đoàn xe điện hiện đại, êm ái không chỉ là xu hướng toàn cầu mà còn là chìa khóa để thay đổi định kiến lâu nay với xe buýt. Người dân sẽ không chỉ đi xe buýt vì nó “rẻ”, thậm chí “0 đồng” mà vì giờ đây nó “sang, sạch và văn minh” hơn. Khi những chiếc xe buýt điện không tiếng ồn trở thành hình ảnh quen thuộc trên các tuyến đường từ ngoại thành đến trung tâm, bộ mặt đô thị sẽ thay đổi, tạo nên một hệ sinh thái giao thông bền vững hướng tới mục tiêu Net Zero.
Quyết sách thì đã rõ nhưng với nhiều chuyên gia, thử thách lớn nhất sau khi “mở túi hầu bao” với khoảng 7.000 tỷ đồng/năm, chính là việc xây dựng Văn hóa xe buýt. Để người dân từ bỏ thói quen tiện lợi “tới đâu tấp đó” khi đi xe máy, mạng lưới xe buýt phải đạt được sự tin cậy tuyệt đối về thời gian, cung cách phục vụ. Miễn phí thôi cũng chưa đủ, xe buýt phải lịch sự hơn, chuẩn thời gian đến bến hơn, nhanh hơn hoặc ít nhất là đúng giờ như xe máy. Muốn vậy, cần có những làn đường ưu tiên tách biệt để xe buýt không bị chôn chân trong chính dòng xe máy mà nó muốn thay thế.
Bên cạnh đó, các cơ quan xây dựng đề án cũng cần giải quyết bài toán là quãng đường từ trạm dừng về đến cửa nhà bằng xe đạp công cộng và vỉa hè thông thoáng là yếu tố sống còn. Khi việc đi xe buýt trở nên thuận tiện hơn việc dắt xe máy ra khỏi nhà, thói quen sẽ tự hình thành.
Thông tin về con số khoảng 7.000 tỷ đồng hỗ trợ người dân đi xe buýt miễn phí của Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang là một “canh bạc” có tính toán cho tương lai.
Nếu thành công, TPHCM không chỉ giảm được vấn nạn kẹt xe kinh niên hay ô nhiễm môi trường vốn báo động lâu nay, mà còn kiến tạo nên một thế hệ cư dân đô thị mới: hiện đại, kỷ luật và biết trân trọng những giá trị cộng đồng.
Đây không chỉ là sự hỗ trợ tài chính, mà là nỗ lực tái cấu trúc lại hành vi xã hội, hướng tới một thành phố đáng sống hơn cho tất cả mọi người.
