Hiện tượng “não bỏng ngô”
và suy giảm tập trung ở người trẻ
Trong hơn một thập kỷ qua, sự phát triển của Internet và mạng xã hội đã làm thay đổi đáng kể cách con người tiếp nhận thông tin. Nếu trước đây người dùng có thể dành hàng chục phút để đọc một bài viết hay theo dõi trọn vẹn một chương trình truyền hình, thì ngày nay mọi thứ hầu như đều được rút ngắn.
Các nền tảng như TikTok, Reels hay YouTube Shorts liên tục cung cấp những video ngắn chỉ kéo dài vài chục giây, được thiết kế để thu hút sự chú ý của người xem bằng nhịp độ nhanh, hình ảnh bắt mắt và âm thanh lôi cuốn. Chỉ với vài thao tác lướt màn hình, người dùng đã có thể tiếp cận một lượng lớn thông tin trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, việc liên tục tiếp xúc với các kích thích nhanh cũng dần ảnh hưởng đến khả năng tập trung của nhiều người trẻ.
Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là "popcorn brain" (não bỏng ngô).
Đây là thuật ngữ dùng để chỉ trạng thái não bộ có xu hướng liên tục nhảy từ chủ đề này sang chủ đề khác giống như những hạt bỏng ngô đang nổ trong lò. Hệ quả là không ít người cảm thấy khó duy trì sự tập trung ở những hoạt động đòi hỏi sự kiên nhẫn cao hoặc hoàn thành một công việc kéo dài nhiều giờ.
Không chỉ vậy, nhiều người trẻ cũng thừa nhận bản thân luôn cảm thấy bồn chồn hoặc khó chịu nếu không thể thường xuyên lướt mạng theo dõi các video ngắn trên nền tảng mạng xã hội. Điều này phần nào phản ánh sự phụ thuộc ngày càng lớn của Gen Z vào các nguồn kích thích nhanh và liên tục từ môi trường số. Bên cạnh đó, áp lực phải liên tục cập nhật xu hướng mới cũng khiến nhiều người trẻ rơi vào trạng thái mệt mỏi về tinh thần do quá tải thông tin.
Chính trong bối cảnh đó, Slow TV đã xuất hiện - một xu hướng giải trí mới lạ, hoàn toàn đi ngược lại nhịp độ hối hả của kỷ nguyên số.
Không drama vẫn hút triệu view
Năm 2009, Đài truyền hình NRK của Na Uy khiến nhiều người bất ngờ khi phát sóng trọn vẹn hành trình tàu hỏa từ Oslo đến Bergen với thời lượng hơn 7 giờ đồng hồ. Không có người dẫn chương trình, không có kịch bản đặc biệt, cũng không có những tình tiết cao trào thường thấy trên truyền hình, chương trình chỉ đơn giản là ghi lại khung cảnh dọc theo hành trình của đoàn tàu.
Thế nhưng sau khi phát sóng, chương trình đã bất ngờ thu hút hơn 1,2 triệu khán giả theo dõi, tương đương gần một phần tư dân số Na Uy thời điểm đó. Thành công ngoài dự đoán này không chỉ gây bất ngờ cho giới truyền thông mà còn đặt nền móng cho một xu hướng mới mang tên Slow TV.
Sau hiệu ứng từ chuyến tàu Bergen, hàng loạt chương trình tương tự lần lượt ra đời. Có chương trình theo chân cuộc di cư của đàn nai sừng tấm trong nhiều ngày liên tiếp, có chương trình ghi lại toàn bộ quá trình đan một chiếc áo len từ đầu đến cuối, hay đơn giản chỉ là hình ảnh những khúc củi cháy lách tách trong lò sưởi hoặc một con tàu chậm rãi lướt qua các vịnh biển.
Điểm chung của những chương trình này là gần như không có bất kỳ yếu tố kịch tính nào xảy ra. Máy quay chỉ lặng lẽ ghi lại những gì đang diễn ra theo đúng nhịp điệu tự nhiên của cuộc sống. Thế nhưng, chính sự chậm rãi tưởng như nhàm chán ấy lại tạo nên sức hút đặc biệt kỳ lạ cho Slow TV.
Slow TV có giống nhạc Lofi học bài?
Chia sẻ về trải nghiệm với Slow TV, Minh Thư (20 tuổi, sinh viên Đại học Kiến trúc TP.HCM) cho biết bạn biết đến loại hình này khá tình cờ khi đang tìm các video để mở trong lúc làm đồ án.
"Ban đầu mình cũng không hiểu vì sao có người lại ngồi xem video một chuyến tàu chạy suốt mấy tiếng đồng hồ. Vì tò mò nên mình cũng định mở lên xem thử vài phút rồi thôi nhưng cuối cùng lại để chạy suốt buổi làm bài. Video cho mình cảm giác như đang ngồi trên chính chuyến tàu đó, lắng nghe tiếng bánh xe lăn trên đường ray hay tiếng gió rít ngoài cửa sổ. Nhờ đó đầu óc mình cũng bớt căng thẳng hơn", Minh Thư chia sẻ.
Trong khi đó, Hoàng Nam (24 tuổi, nhân viên IT tại Hà Nội) lại tìm đến Slow TV như một cách cân bằng tâm trí sau những giờ làm việc và tiếp xúc liên tục với mạng xã hội.
“Công việc của mình phải ngồi máy tính gần như cả ngày nên nhiều lúc bị ngộp. Trước đây cứ mệt là mình lại cầm điện thoại lướt mạng xã hội, nhưng càng lướt càng thấy đầu óc bị cuốn theo đủ thứ nội dung. Tình cờ mình được một người bạn giới thiệu cho các video Slow TV. Sau đó mình bắt đầu thử mở những video quay cảnh tàu thuyền hoặc phong cảnh thiên nhiên lên xem trong lúc làm việc. Mình không xem liên tục mà kiểu thi thoảng vừa làm vừa ngước lên nhìn vài phút. Cảm giác mọi thứ diễn ra chậm rãi nên đầu óc cũng dễ chịu, làm việc cũng hiệu quả hơn."
Những chia sẻ này cho thấy nhiều người trẻ không tiếp cận Slow TV như một chương trình giải trí thông thường. Thay vì chăm chú theo dõi từng diễn biến, họ thường mở những video này trong lúc học tập, làm việc hoặc nghỉ ngơi, tương tự cách nhiều người sử dụng nhạc Lofi hay các video "Study With Me".
Nếu nhạc Lofi tạo ra một lớp âm thanh nền giúp người nghe tập trung thì Slow TV lại bổ sung thêm yếu tố hình ảnh. Những khung cảnh chuyển động chậm rãi mang đến cảm giác như có một không gian đang hiện diện bên cạnh người xem. Chính vì vậy, nhiều người trẻ xem Slow TV như một phiên bản "Lofi bằng hình ảnh" - một người bạn đồng hành thầm lặng trong lúc học tập, làm việc hoặc nghỉ ngơi.
Khao khát được “chậm lại” của thế hệ số
Theo Tiến sĩ Michelle Teo, chuyên gia nghiên cứu hành vi số của người trẻ tại Singapore, Slow TV là một dạng nội dung kích thích thấp (low-stimulation) được xây dựng với nhịp độ chậm và cách thể hiện tối giản. Những khung hình chuyển động chậm giúp người xem không phải liên tục chuyển đổi sự chú ý như khi sử dụng mạng xã hội, từ đó tạo ra một khoảng lặng để não bộ nghỉ ngơi, thư giãn và tập trung tốt hơn.
Sự phổ biến của Slow TV cũng phản ánh một nghịch lý thú vị của giới trẻ trong thời đại số.
Dù lớn lên cùng Internet tốc độ cao và quen thuộc với những video ngắn chỉ kéo dài vài chục giây, nhiều người trẻ lại không hoàn toàn bị cuốn theo cuộc đua về tốc độ. Bên cạnh nhu cầu cập nhật thông tin nhanh chóng, họ vẫn mong muốn tìm kiếm những trải nghiệm nhẹ nhàng, ít áp lực và gần gũi hơn với nhịp sống tự nhiên.
Có lẽ vì thế, sức hút của Slow TV không nằm ở những điều mới lạ hay kịch tính, mà ở cảm giác dễ chịu mà nó mang lại. Giữa dòng chảy thông tin liên tục và nhịp sống ngày càng hối hả, những hình ảnh giản dị, chậm rãi đôi khi lại trở thành khoảng nghỉ đáng giá mà nhiều người trẻ muốn tìm đến.
