Giảm gánh nặng thủ tục, xử phạt
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 3/8, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu nghiên cứu giảm thuế thu nhập cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) ngay trong năm 2026, đồng thời xem xét bổ sung cá nhân, hộ kinh doanh vào phạm vi điều chỉnh của dự án Luật Phát triển DNNVV nhằm khuyến khích chuyển đổi lên doanh nghiệp.
Hiện thuế thu nhập doanh nghiệp phổ thông là 20%, với mức ưu đãi 15-17% theo quy mô doanh thu. DNNVV thành lập mới được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ kỳ tính thuế 2025. Đối với hộ kinh doanh, hộ có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống được miễn thuế, trong khi hộ chuyển đổi thành doanh nghiệp được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm kể từ khi phát sinh thu nhập chịu thuế.
Kinh doanh thực phẩm nhiều năm, chị Nguyễn Thị Lan (Hà Nội) cho biết từng cân nhắc chuyển đổi lên doanh nghiệp để đáp ứng yêu cầu của đối tác về tư cách pháp nhân và xuất hóa đơn VAT. Tuy nhiên, sau khi tìm hiểu, chị vẫn duy trì mô hình hộ kinh doanh vì sự thuận tiện, đồng thời lo ngại những yêu cầu quản trị phát sinh.
Theo chị Lan, điều khiến nhiều hộ kinh doanh băn khoăn không phải là mức thuế mà là gánh nặng về kế toán, hóa đơn, chứng từ và kê khai thuế. Với quy mô nhỏ, việc thuê nhân sự kế toán làm tăng chi phí, trong khi tự thực hiện lại tiềm ẩn nguy cơ sai sót và bị xử phạt.
Từ thực tế vận hành mô hình ăn nhanh hơn 10 năm, anh T.H - chủ một hộ kinh doanh tại (Hà Nội) cho rằng, điều các hộ kinh doanh cần nhất hiện nay là môi trường pháp lý đơn giản, ổn định và dễ tuân thủ. Theo anh, chính sách cần được thiết kế phù hợp với thực tế để các cơ sở kinh doanh tập trung phát triển sản phẩm, dịch vụ thay vì dành nhiều thời gian cho thủ tục hành chính.
Với những hộ chưa có lợi nhuận, việc giảm thuế thu nhập cũng chưa tạo nhiều tác động bằng việc đơn giản hóa thủ tục và có lộ trình chuyển đổi phù hợp.
Thực tế, chi phí tuân thủ pháp luật đang là rào cản lớn đối với khu vực hộ kinh doanh. Khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố tháng 4/2026 cho thấy 73,3% hộ đánh giá khó khăn pháp lý là áp lực lớn nhất, cao hơn cả vấn đề thị trường hay đầu vào; 73% cũng cho biết thời gian dành cho việc tuân thủ quy định gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động kinh doanh.
Khảo sát cũng cho thấy chỉ 15,6% hộ kinh doanh có kế hoạch chuyển đổi thành doanh nghiệp trong hai năm tới. Phần lớn còn lại lo ngại quy định phức tạp hơn, chi phí bảo hiểm tăng, nghĩa vụ kế toán nặng nề và nguy cơ thanh tra, kiểm tra nhiều hơn.
Hạn chế phát sinh thủ tục, cơ chế xin - cho
Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Lê Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas - cho rằng, điều khiến nhiều hộ kinh doanh lo ngại hiện nay không chỉ là số thuế phải nộp mà còn là chi phí tuân thủ. Việc phải thực hiện nhiều quy định, thủ tục phức tạp làm tăng nguy cơ sai sót và bị xử phạt, trong khi năng lực quản trị của phần lớn hộ kinh doanh còn hạn chế.
Theo ông Tuấn, dư địa giảm thuế cho hộ kinh doanh không còn nhiều, bởi định hướng lâu dài là áp dụng cơ chế tính thuế theo lợi nhuận để bảo đảm công bằng với doanh nghiệp. Nếu ưu đãi quá lớn cho hộ kinh doanh sẽ làm giảm động lực chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Thay vào đó, ông đề xuất áp dụng chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đối với các hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, tương tự doanh nghiệp thành lập mới.
Ở góc độ doanh nghiệp nhỏ và vừa, GS.TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội (HANOISME) - cho rằng phần lớn lợi nhuận sau thuế của nhóm doanh nghiệp này đều được tái đầu tư vào vốn lưu động, máy móc, chuyển đổi số và mở rộng thị trường. Vì vậy, giảm thuế sẽ giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để phục hồi và phát triển.
Theo ông Quốc Anh, mức ưu đãi hiện nay chưa tạo đủ dư địa cho doanh nghiệp nhỏ. Ông đề xuất giảm thêm 2-3 điểm phần trăm thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn 2026-2027 theo quy mô doanh thu. Theo ông, mức giảm này vừa tạo thêm nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp, vừa hạn chế nguy cơ lợi dụng chính sách hoặc gây áp lực quá lớn lên ngân sách.
Bên cạnh ưu đãi về thuế, đại diện HANOISME cho rằng chính sách cần tập trung nhiều hơn vào doanh nghiệp đang hoạt động thay vì chủ yếu hỗ trợ doanh nghiệp mới thành lập. Các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo hướng đơn giản, tự động, hạn chế phát sinh thủ tục hành chính hoặc cơ chế xin - cho.
Theo ông Quốc Anh, cơ quan thuế hoàn toàn có thể xác định mức thuế suất áp dụng dựa trên dữ liệu doanh thu và hồ sơ khai thuế. Nếu chính sách được ban hành trong năm 2026, cần cho phép áp dụng cho toàn bộ kỳ tính thuế của năm để doanh nghiệp sớm được hưởng lợi.
