Thủ tướng đối thoại với thanh niên: Người trẻ cần gì để không bị bỏ lại ở thời đại AI?

Một trong những vấn đề được quan tâm tại cuộc đối thoại là sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động khi AI, tự động hóa và chuyển đổi số ngày càng tác động mạnh đến công việc.

1,6 triệu thanh niên “ba không”, thị trường việc làm đang thay đổi rất nhanh

Tại cuộc đối thoại, đại biểu Nguyễn Thị Như Quỳnh, kỹ sư tại một công ty nghiên cứu, phát triển và ứng dụng robot hình người, đặt vấn đề về những thay đổi của thị trường lao động dưới tác động của AI và tự động hóa.

Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, trong quý III/2026, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Việt Nam từ 15-24 tuổi là 9,07%, cao hơn 4 lần tỷ lệ thất nghiệp chung của cả nước là 2,22%. Đáng chú ý, Việt Nam hiện có khoảng 1,6 triệu thanh niên thuộc nhóm “ba không”, tức không có việc làm, không tham gia học tập và không tham gia đào tạo, chiếm 11,2%.

Bộ trưởng cho rằng một trong những nguyên nhân là sự “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động. Bên cạnh đó, cơ hội tiếp cận giáo dục, thông tin nghề nghiệp, việc làm vẫn còn hạn chế ở một bộ phận thanh niên, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số.

Một nguyên nhân khác được chỉ ra là một bộ phận người trẻ còn thiếu kinh nghiệm, kỹ năng nghề nghiệp và chưa chủ động trong quá trình tìm kiếm việc làm. Những con số này cũng cho thấy câu chuyện việc làm của người trẻ không chỉ nằm ở việc “học ngành gì để có việc”, mà ngày càng liên quan đến khả năng thích ứng khi công việc liên tục thay đổi.

Bộ Nội vụ cho biết sẽ tăng cường dự báo nhu cầu nhân lực, kết nối cung - cầu lao động, đặc biệt ở những ngành nghề mới và lĩnh vực có nhu cầu nhân lực lớn. Các hình thức tư vấn, giới thiệu việc làm và kết nối tuyển dụng trên nền tảng số cũng sẽ được phát triển. Đáng chú ý, cơ quan này được giao rà soát chính sách về giải quyết việc làm và phát triển năng lực nghề nghiệp cho thanh niên, đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện trong quý I/2027.

Không chỉ học kiến thức: Kỹ năng số và AI sẽ ngày càng quan trọng

AI không chỉ được nhắc đến như một công nghệ có khả năng thay đổi việc làm. Tại cuộc đối thoại, đây còn được xem là một không gian cơ hội lớn đối với thế hệ trẻ.

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những cơ hội lớn nhất đối với thanh niên hiện nay. Người trẻ có thể bắt đầu từ những việc gần gũi như tham gia chuyển đổi số trong cộng đồng, sau đó dùng năng lực, kiến thức và kỹ năng để giải quyết những bài toán lớn hơn.

Ở lĩnh vực giáo dục, Thủ tướng yêu cầu Bộ GDĐT chú trọng phát triển năng lực tư duy, đổi mới sáng tạo, thực hành, ngoại ngữ, kỹ năng số và năng lực sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm.

Điều này đặc biệt đáng chú ý với học sinh, sinh viên. Khi AI ngày càng hiện diện trong học tập và công việc, việc chỉ biết sử dụng một công cụ có thể chưa đủ. Người trẻ cần xây dựng nền tảng kiến thức, khả năng tư duy, kỹ năng số và năng lực sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.

Nói cách khác, AI có thể thay đổi cách chúng ta học và làm việc, nhưng điều đó càng khiến những năng lực nền tảng như tư duy, sáng tạo, khả năng thích ứng và học tập suốt đời trở nên quan trọng.

Cơ hội cho người trẻ làm khoa học, công nghệ và khởi nghiệp

Không chỉ câu chuyện việc làm, cuộc đối thoại cũng mở ra nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến những bạn trẻ muốn theo đuổi nghiên cứu, công nghệ hoặc khởi nghiệp.

Một trong những kiến nghị được đưa ra là làm thế nào để những nghiên cứu của các nhà khoa học trẻ không chỉ dừng ở công bố mà có thể trở thành sản phẩm giải quyết các vấn đề thực tế.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ thúc đẩy việc đặt hàng các nhiệm vụ nghiên cứu gắn với nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và xã hội; tạo điều kiện để các nhà khoa học, kỹ sư trẻ có năng lực được tham gia, chủ trì các nhiệm vụ thực tiễn.

Đáng chú ý, Chính phủ cũng định hướng phát triển nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao trong những lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ, năng lượng nguyên tử...

Với những bạn trẻ đang quan tâm đến STEM, nghiên cứu khoa học hay công nghệ, đây là một tín hiệu đáng chú ý: Cơ hội trong tương lai không chỉ nằm ở những ngành nghề quen thuộc mà còn mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ mới.

Với nhóm thanh niên khởi nghiệp, vấn đề tiếp cận vốn cũng được đặt ra. Bộ Tài chính được giao nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế để đa dạng hóa nguồn vốn cho thanh niên khởi nghiệp, doanh nghiệp trẻ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo; đồng thời tạo thuận lợi để các dự án khởi nghiệp tiếp cận vốn và các chương trình hỗ trợ.

Thủ tướng cũng yêu cầu tăng cường kết nối thanh niên với các nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở đào tạo và thị trường, hướng tới hình thành mạng lưới thanh niên đổi mới sáng tạo, doanh nhân trẻ, trí thức trẻ và thanh niên nông thôn làm kinh tế giỏi.

Tại cuộc đối thoại, Thủ tướng nhấn mạnh thanh niên không chỉ là lực lượng thụ hưởng chính sách mà cần trực tiếp tham gia giải quyết những bài toán lớn của đất nước. Mỗi người trẻ cũng cần trả lời được câu hỏi sản phẩm, ý tưởng và công việc của mình tạo ra giá trị gì cho cộng đồng và đất nước.

Với học sinh, sinh viên, điều này có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ: Một dự án nghiên cứu ở trường, một sản phẩm công nghệ, một ý tưởng giải quyết vấn đề trong cộng đồng hay đơn giản là chủ động học thêm một kỹ năng mới.

Cuộc đối thoại vì thế không chỉ là câu chuyện về những chính sách dành cho thanh niên. Đằng sau đó còn là một thông điệp khá rõ: thị trường lao động đang thay đổi và người trẻ sẽ cần chủ động thay đổi cùng nó. Kiến thức, kỹ năng số, khả năng sử dụng AI, tư duy sáng tạo và năng lực thích ứng sẽ ngày càng trở thành hành trang quan trọng trên đường học tập, lập nghiệp.