Nếu phải chọn một điều lớn nhất mà gần chục năm ở Hoa Học Trò (HHT) để lại cho chị, có lẽ đó là hai chữ “tâm huyết”.
Sau này ra nước ngoài, chị mới nhận ra HHT đã cho mình một thứ hành trang ghê gớm đến thế nào.
Mình sang đó tiếng không biết, tiền không có, người thân cũng chẳng một ai. Khi người bản xứ đã chạy được cả một quãng dài thì mình mới ở vạch xuất phát. Chị phải cố gắng gấp hai, gấp ba người khác.
Nhưng chị không nghĩ đó đơn giản là “chăm chỉ”. Chăm chỉ là bỏ nhiều công sức. Tâm huyết là bỏ cả trái tim khối óc mình vào đó.
Nó cũng không hoàn toàn giống “đam mê”. Đam mê là một cảm xúc đẹp, nhưng cảm xúc thì có ngày lên, ngày xuống. Còn tâm huyết là thứ khiến mình vẫn tiếp tục làm một việc cho thật tử tế vào cả những ngày mình mệt, chán, thất vọng, chẳng ai nhìn thấy, chẳng ai vỗ tay.
Đó không phải là “siêu năng lực” đâu em. Nếu nói theo cách của các cụ ngày xưa, thì đó là vì thiên thời, địa lợi, nhân hòa.
“Thiên thời” là vì chị làm HHT vào một thời điểm rất đặc biệt. Những năm chuyển giao thiên niên kỷ, thế giới bên ngoài ùa vào nhanh hơn: Âm nhạc, điện ảnh, thời trang, kiến thức, những cách sống và cách nghĩ mà trước đó thế hệ chúng mình không có cơ hội tiếp cận.
Chị lúc ấy biết tiếng Anh nên trở thành một trong những người đầu tiên đăng ký mua báo, tạp chí từ nước ngoài gửi về hàng tháng. Mua bằng tiền riêng nhé, mà đắt kinh khủng. Nhưng đúng là “đắt xắt ra miếng”. Vì đó là những mỏ vàng.
Lần đầu cầm những tờ báo tuổi teen của Mỹ và châu Âu, chị choáng ngợp. À, hóa ra báo dành cho người trẻ có thể đẹp thế này, gần gũi thế này, táo bạo thế này. Thế là chị bắt chước.
Còn “địa lợi” thì rất cụ thể: Số 5 Hòa Mã.
Với bản thân chị, “địa lợi” còn là vì nhà chị cách tòa soạn chỉ vài chục bước chân. Chị có thể về nhà ăn trưa trong vòng một nốt nhạc. Chị có thể về ăn tối rồi quay lại làm việc lúc 8 giờ cho đến khuya. Chị có thể ở lại tòa soạn tới nửa đêm mà bác Lan bảo vệ vẫn có thể thức chờ.
Nhưng tất cả những thứ đó vẫn chưa quan trọng bằng chữ cuối cùng: “Nhân hòa”.
Anh Đoàn Công Huynh khi đó là Phó Tổng biên tập, cũng tức là anh Chánh Văn đời đầu và "anh Trang Ba" với bút danh Đoàn Công Lê Huy. Trong rất nhiều thời điểm, anh giống như một mẹ gà xòe cánh để bảo vệ cho đám HHT ở phía sau được tung hoành ngang dọc.
Nhờ có những người lãnh đạo như thế, HHT như cá gặp nước. Rất nhiều ý tưởng “không giống ai” được thoải mái thử nghiệm. Thậm chí cách ăn mặc thoải mái và giờ giấc đi làm cũng rất tự do: Thích đến lúc nào thì đến, miễn sao cuối cùng tờ báo hay và bán được.
Nhưng “nhân hòa” lớn nhất, theo chị, chính là đội ngũ cộng tác viên. Phần lớn bài vở được làm bởi cộng tác viên.
Đó là một điều vô cùng đặc biệt. Nội dung báo chí vốn phải do phóng viên thực hiện. Báo nông nghiệp không phải do nông dân viết. Báo điện ảnh không phải do diễn viên viết. Báo kinh tế không phải do doanh nhân viết.
Nhưng báo HHT thì do học trò viết. Những cô bé, cậu bé cấp 2 cấp 3 đã trực tiếp truyền thẳng không gian học đường lên từng trang báo. Tuổi teen tự bước vào tòa soạn, ngồi xuống bàn, và kể về thế giới của mình.
Cho nên, chị khẳng định lại. Chị không có một “siêu năng lực” nào hết ngoài sự tâm huyết. HHT đổi mới và thành công là vì sự tâm huyết đó được đặt vào đúng thời điểm, đúng môi trường, đúng người đồng hành.
Có chứ. Và nghĩ lại, thời kỳ làm báo có lẽ chính là trường học đầu tiên dạy chị nhận ra và đấu tranh với những phần xấu xí trong chính con người mình.
Để chị kể em nghe một chuyện.
HHT lúc đó phát hành với số lượng rất lớn. Nhất là vào thời kỳ boyband, girlband và nhạc thị trường bắt đầu bùng nổ, một ca sĩ xuất hiện trên HHT có thể lập tức được hàng trăm nghìn bạn trẻ biết tên. Và tất nhiên, khi một tờ báo có quyền lực như thế, sẽ có người muốn sử dụng quyền lực ấy cho mục đích của họ.
Hồi đó có một số ca sĩ cạnh tranh với nhau rất dữ dội. Một hôm, ông bầu của một ca sĩ hẹn chị ra quán cà phê. Sau một hồi nói chuyện, ông ấy đưa cho chị một cuộn băng ghi âm.
Nó bé tẹo, chỉ dài chừng hai đốt ngón tay. Ông ấy nói rằng trong đó là bằng chứng về một mối quan hệ đen tối của một ca sĩ đối thủ. Đại ý là, nếu HHT đăng chuyện này, đó sẽ là một "quả bom hạt nhân" ném thẳng vào giới showbiz.
Chị vẫn nhớ cảm giác cầm cuộn băng ấy trong tay: “Nếu mình muốn, mình có thể làm cho chuyện này nổ tung”.
Đó là một cảm giác rất nguy hiểm. Quyền lực, dù lớn hay nhỏ, luôn có một sức quyến rũ riêng. Lần đầu tiên chị cảm nhận một cách rất cụ thể rằng mình có thể hại một con người, mình có thể làm sự nghiệp của họ sụp đổ.
Chị đã giữ cuộn băng ấy rất nhiều năm, như một vật nhắc nhở, như kiểu một “con dế lương tâm”. Câu hỏi của người làm báo không còn chỉ là “làm sao để số báo này bán chạy” mà còn là “mình sẽ làm gì với quyền lực trong tay?”
Chị nghĩ điểm chung ấy là một tinh thần gan lỳ, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Điều ấy đã đi theo rất nhiều người sau khi rời HHT.
Có bạn từ làm báo chuyển hẳn sang kinh doanh. Bắt đầu lại gần như từ con số không, trở thành một người học việc đúng nghĩa, làm chung với những kẻ trẻ hơn mình rất nhiều, có khi bị một quản lý đáng tuổi em út quát mắng. Nhưng bạn ấy vẫn chịu được, vẫn học, vẫn làm, vẫn tiến lên và đã thành công.
Bình thường thì chuyện đó rất khó. Bởi sau một độ tuổi nào đó, người ta bắt đầu sợ cảm giác mình không biết, sợ bị đánh giá là kém, sợ phải làm lại từ đầu.
Có lẽ vì thế mà HHT vô tình góp phần tạo ra những kẻ không quá sợ phải bắt đầu lại, không quá sợ mình trông ngu ngốc khi học một điều mới, và cũng không quá sợ thất bại. Thứ mà nhiều bạn đem theo khi rời HHT có lẽ không phải là sự tự tin rằng mình giỏi, mà là sự tự tin rằng mình có thể sai mà không sụp đổ.
Ôi, không biết em còn nhớ không, nhưng trong buổi tiệc chia tay chị, phòng HHT đã biến thành một bãi chiến trường kinh hoàng.
Thế nên nếu bây giờ được quay lại đúng căn phòng ấy, việc đầu tiên chị làm chắc chắn là mang theo một cái bánh kem thật to và… "trả thù", hi hi.
Sau một loạt trò làm cả bọn cười quặn hết cả ruột thì đến màn ăn bánh kem. Chỉ có điều, hình như chẳng miếng bánh nào được ăn theo đúng chức năng của nó cả. Tất cả đều được dùng để trét lên mặt nhau. Và chị là đứa bị trét kinh khủng nhất.
Đấy, nếu được chọn một thứ để nhìn lại, chị không nghĩ đó là một đồ vật cụ thể. Mà chị muốn nhìn lại tất cả bọn mình khi ấy: Cãi nhau, tranh giành nhau, thương yêu nhau. Chị sẽ đứng ở cửa, nhìn thêm một lát.
Rồi bước vào. Trét bánh kem lên mặt từng đứa.
Và cười với tất cả chúng nó thêm một lần nữa.
