Sẽ là di sản ký ức thế giới?

Sẽ là di sản ký ức thế giới?
TP - Hiện có khoảng 4.000 bài thơ lưu dấu trên các công trình kiến trúc cung đình triều Nguyễn - đang được Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế định dạng văn tự Hán Nôm trên các ô hộc trang trí.

> Nơi gặp gỡ các thành phố lịch sử

Đại tự và thơ trong điện Thái Hòa
Đại tự và thơ trong điện Thái Hòa.
 

Công việc số hóa ở Ngọ Môn, điện Thái Hòa, lăng Đồng Khánh. Điện Long An có khoảng 400 ô hộc trang trí, đã số hoá 50%. Tất cả nhằm bảo tồn phát huy giá trị mỹ thuật, tư tưởng, văn học, tiến tới đề nghị công nhận là Di sản tư liệu thế giới, thuộc chương trình Ký ức thế giới của UNESCO.

Đầu thập niên 1990 tôi gặp gỡ, tiếp xúc GS Huỳnh Minh Đức khi ông cùng các học trò ghi chép và dịch những bài thơ chữ Hán khắc trên nóc mái, các ô hộc trang trí của lầu Ngọ Môn và điện Thái Hòa.

Sau hơn 10 năm miệt mài, GS Đức ra mắt ấn phẩm Từ Ngọ Môn đến điện Thái Hòa (NXB Trẻ-1994). Đó là công trình đầu tiên dịch và chú giải khoảng 300 bài thơ, các bức đại tự, và các dòng chữ trên hai nghi môn nằm trên trục Bắc - Nam của Hoàng thành Huế, từ Ngọ Môn đến điện Thái Hòa.

Xét về vị trí, ý nghĩa, chức năng sử dụng, điện Thái Hòa là công trình kiến trúc quan trọng nhất trong Hoàng thành Huế. Đây là nơi tổ chức đại triều và các đại lễ quan trọng như: Lễ Vạn thọ, Lễ Tứ tuần, Ngũ tuần đại khánh tiết, Lễ Hưng quốc khánh niệm…

Ngọ Môn là cửa chính giữa mặt trước Hoàng thành, dành cho vua và đoàn Ngự đạo ra- vào Hoàng thành. Bên trên Ngọ Môn là lầu Ngũ Phụng, được sử dụng làm lễ đài tổ chức một số sự kiện quan trọng như: Lễ duyệt binh, Lễ Truyền lô (xướng danh tiến sĩ), Lễ Ban sóc. v.v…

GS Đức đánh giá thơ trên Ngọ Môn và trong điện Thái Hòa là tinh hoa văn hoá Việt thế kỷ 19 mà tác giả là các vị vua, và các hoàng thân, nho thần triều Nguyễn.

Để dịch nghĩa, dịch thơ và chú giải nội dung tư tưởng ông đã huy động vốn kiến thức về văn hóa phương Đông nói chung, văn hóa Trung Hoa nói riêng, bao gồm kinh dịch, kinh thư, điển tích, học thuyết, triết lý của các Nho gia, và truyền thuyết về lịch sử, tư tưởng.

Ở nội thất, ngoại thất tiền điện và hậu điện Thái Hòa, trên bờ nóc, cổ diêm, liên ba, đều được trang trí theo mô tip nhất thi nhất họa (một bài thơ, một họa tiết) với hai chất liệu chủ yếu là chữ viết trên nền pháp lam (ở ngoại thất) và chạm khắc trên gỗ - sơn son thếp vàng (ở nội thất).

Chữ Hán trên điện Thái Hòa được khắc ghi trên 297 ô hộc. Riêng thơ hiện còn khoảng 200 bài, nghiên cứu kỹ sẽ thấy đó là một chỉnh thể văn bản nhằm thể hiện nội dung tư tưởng và khát vọng của một triều đại.

Xin dẫn một bài nhằm làm sáng tỏ: Văn hiến thiên niên quốc/Xa thư vạn lý đồ/Hồng Bàng khai tịch hậu/Nam phục nhất Đường Ngu. Đây là bài Ngự chế của vua Minh Mạng với nghĩa: Đất nước đã hàng ngàn năm văn hiến. Xa thư (xe, sách) lấy từ “xa đồng quỹ” (xe cùng một cỗ bánh) và “thư đồng văn” (sách viết một thứ chữ) với hàm ý đã thống nhất được đất nước rộng lớn.

Kể từ thuở Hồng Bàng dựng nước đến nay nước Đại Nam (ở triều ta) đã trở thành một cõi thanh bình thịnh trị như thời Đường Nghiêu và Ngu Thuấn.

Thơ trên điện Thái Hòa điển tích Xa thư được sử dụng ở nhiều bài để nhấn mạnh niềm tự hào về công cuộc thống nhất đất nước, cũng như sự ưu việt của chế độ chính trị.

Xin dẫn thêm một bài: Xa thư quy nhất thống/Thịnh trị quản Hồng Bàng/Việt tộ chính đương dương/Cư trung ngưỡng thánh hoàng (Giang sơn nay nhất thống/Thịnh trị sánh Hồng Bàng/Nước Việt dương toàn thịnh/Thần dân ngưỡng thánh hoàng).

Điển tích Nghiêu Thuấn được sử dụng với tần suất nhiều hơn như các trường hợp: Hóa nhật quang Nghiêu điện/Huân phong độ Thuấn cầm (Mặt trời làm sáng ngôi điện của vua Nghiêu/Khúc Nam Phong đã đưa tiếng đàn cầm của vua Thuấn);

Đại đạo đăng Nghiêu Thuấn/Tân phong quảng Lạc Hùng (Đạo lớn xin theo mô hình thời vua Nghiêu vua Thuấn/Chế độ mới mở rộng quy mô thời các vua Hùng); Cửu cù ca Thuấn đán/Tứ hải vọng Nghiêu vân (Chín nẻo ca ngợi ngày của vua Thuấn/Bốn biển ngắm cảnh mây của vua Nghiêu.v.v…

Khi phân tích ý nghĩa của công trình điện Thái Hòa, tác giả Phan Thuận An dẫn bài: Đại đức phù càn tạo/Thuần phong vãn thái hòa/Nghiêu cù thuận đế tắc/Xứ xứ dật âu ca (Đức lớn tày tạo hoá/Thuần phong giữ thái hòa/Thời Nghiêu theo phép nước/Khắp chốn dậy lời ca). Đây là điển tích dễ hiểu.

Nghiêu - Thuấn là hai vị minh quân trong truyền thuyết lịch sử Trung Quốc. Vua Minh Mạng lấy điển tích này để tỏ rõ khát vọng đất nước có vua sáng tôi hiền, chính sự tốt đẹp. Thời huy hoàng của triều Lê Nguyễn Trãi cũng đã từng bày tỏ khát vọng được làm Tôi Đường Ngu ở đất Đường Ngu.

Công việc ghi chép, số hoá thơ và các họa tiết trang trí đòi hỏi công phu. Nếu suôn sẻ phải mất 4 năm mới hoàn tất. Sau khi dự án hoàn thành, di sản thơ ca trong cung điện triều Nguyễn sẽ được lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới, thuộc chương trình Ký ức thế giới.

Theo Báo giấy
MỚI - NÓNG
Bản tin Hình sự: Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản
Bản tin Hình sự: Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản
TPO - TIN NÓNG ngày 16/5: Bắt đối tượng cho dân nghèo vay tiền với lãi suất 'cắt cổ' 365%/năm; Điều tra vụ bảo mẫu dùng túi nilon bịt đầu bé trai 27 tháng tuổi rồi đánh; Lời khai của nghi phạm giết chồng, giấu xác dưới ao hơn 4 tháng ở Cà Mau; Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản...

Có thể bạn quan tâm

NSƯT Đỗ Kỷ và NSND Lan Hương (Hương Bông) ở tuổi “nhàn”

NSƯT Đỗ Kỷ: Vẫn đi xe cũ đưa đón 'mẹ chồng ghê gớm'

TP - Chúng tôi hẹn gặp nhau ở một quán cà phê nhỏ gần nhà anh. Đỗ Kỷ cưỡi trên chiếc Dream cũ đến điểm hẹn, trong trang phục giản dị không ngờ. Anh còn “khai”: Cũng trên “con ngựa” sắt lỗi thời này, anh đã đưa đón “mẹ chồng ghê gớm nhất màn ảnh”, NSND Lan Hương (Hương Bông), trong bao nhiêu sự kiện. Nghệ sỹ sinh ra và lớn lên ở Hà Nội cũng chẳng ngại ăn uống ngay vỉa hè: “Người ta ngồi được, tôi ngồi được. Sao cứ phải tạo áp lực cho chính mình?”.
Nghệ sỹ Áo hát nhạc cổ điển bằng tiếng Việt

Nghệ sỹ Áo hát nhạc cổ điển bằng tiếng Việt

TP - Hôm nay, Chủ nhật, ngày 15/5/2022 (giờ Áo), công chiếu thế giới của buổi hòa nhạc "Hành trình Mùa đông" của đoàn Oper in der Krypta diễn ra trong một nhà hát opera tầm cỡ tại thành phố Viên, thủ đô nước Áo. Điều đặc biệt là “Hành trình mùa đông” đã được hát lên bằng tiếng Việt do nghệ sỹ Áo thể hiện. Dịch giả Chu Thu Phương - một nhà ngoại giao phụ trách văn hóa đã kể lại hành trình một tập ca khúc nổi tiếng, di sản tinh thần nước Áo đã được “Việt hoá” thế nào.
Hàng hóa nghệ thuật

Hàng hóa nghệ thuật

TP - Nếu cứ theo như định nghĩa của mọi loại từ điển trên đời thì hàng hóa là những sản vật dùng để bán nói chung. Và sản vật của mĩ thuật như tranh, tượng… cũng không nằm ngoài định nghĩa này. Thế nhưng câu chuyện sẽ khác đi khi ta có những cách nhìn khác nhau. Nó không chỉ là mối quan tâm của khán giả mĩ thuật mà còn là băn khoăn toan tính của cả người làm nghệ thuật tạo hình.
Nhà phê bình Mai Anh Tuấn và nhà văn Hiền Trang trong buổi tọa đàm

Chuyện nhà văn... ma

TP - Những người viết... ma – ghép của hai từ tiếng Anh “ghost” và “writer” dùng để chỉ những người viết thuê, sáng tạo tác phẩm nhưng hô biến dấu ấn của mình, “bán” tên cho người khác, chỉ lấy nhuận bút. Công việc này đang dần phổ biến ở Việt Nam và được dự đoán sẽ nở rộ trong thời gian tới.
Công trình để đời và 'tình yêu ban chiều' của NSND Trần Hiếu

Công trình để đời và 'tình yêu ban chiều' của NSND Trần Hiếu

TP - NSND Trần Hiếu vừa ra mắt cuốn Sức mạnh của ngôn ngữ trong tiếng hát Việt Nam chia sẻ những kinh nghiệm của ông trong việc ứng dụng kỹ thuật thanh nhạc phương Tây vào phát âm tiếng Việt. Công trình tâm huyết được ông thực hiện suốt nửa thế kỷ được xuất bản với sự trợ giúp của người vợ thứ ba cùng các học trò thân thiết.
Một cảnh trong phim “Dead Poets Society”

Học Văn để làm gì?

TP - Dù luôn có những đề Văn “phát sốt” trên mạng xã hội nhưng dám cá rằng không ít các cô cậu học trò thường tự hỏi rằng tại sao phải học Ngữ Văn? Tại sao phải ngồi phân tích từng câu chữ và hàm ý của tác giả gửi gắm trong đó?
Đông đảo khán giả tới với các chương trình âm nhạc tại Đà Lạt

Bùng nổ du lịch - âm nhạc ở Đà Lạt: Đặc sản phố núi

TP - Hàng trăm ca sỹ nổi tiếng trong và ngoài nước đến Đà Lạt biểu diễn dịp lễ 30/4, 1/5, kéo theo chàng chục ngàn fan hâm mộ đến đây nghỉ dưỡng, xem và nghe thần tượng của mình. Sau đại dịch COVID-19, một trào lưu mới: Du lịch kết hợp âm nhạc bùng nổ ở thành phố ngàn hoa, hy vọng mở ra hướng phát triển của ngành này.