Cách nào phòng, chống nguy cơ đuối nước ở trẻ em?

Mùa hè vừa bắt đầu, nhưng nhiều vụ việc thương tâm xảy ra khiến dư luận không khỏi xót xa: 5 học sinh lớp 8B, Trường Tiểu học và THCS Tứ Yên, xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ tử vong do đuối nước; tại khu vực chân Nhà máy Thủy điện Nho Quế 3, xã Khâu Vai, tỉnh Tuyên Quang, một nam sinh trong lúc cứu bạn cũng bị dòng nước cuốn trôi cùng một người bạn khác.

Những vụ việc đau lòng ấy một lần nữa cho thấy, đuối nước không còn là nguy cơ xa lạ hay bất ngờ mỗi dịp hè, mà là mối đe dọa thường trực đối với trẻ em, nhất là khi các em bước vào kỳ nghỉ dài, có nhiều thời gian vui chơi ngoài sự giám sát thường xuyên của nhà trường, gia đình.

Cần thực hành thường xuyên

Trao đổi PV Tiền Phong về công tác phòng, chống đuối nước và tai nạn rủi ro trong dịp hè, anh Nguyễn Bình Khánh Hải - giáo viên Giáo dục thể chất, Trường THPT chuyên Bình Long, phường Bình Long, TP Đồng Nai cho biết, với đặc thù là môi trường nội trú, việc quản lý học sinh của nhà trường có những yêu cầu riêng.

Trước khi học sinh rời trường về sinh hoạt hè tại địa phương, nhà trường đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động nhằm trang bị kỹ năng an toàn cho các em.

Theo anh Hải, nhà trường tận dụng tối đa hồ bơi đạt chuẩn để tổ chức các tiết học bơi sống sót, kỹ năng an toàn nước bắt buộc trước khi kỳ nghỉ hè bắt đầu. Các buổi sinh hoạt ký túc xá chuyên đề có phát tờ rơi, chiếu video cảnh báo, giúp học sinh nhận diện rõ hơn những nguy cơ thường gặp khi vui chơi, sinh hoạt trong dịp hè.

Đặc biệt, nhà trường thực hiện ký cam kết giữa ba bên nhà trường, học sinh và phụ huynh về việc tuân thủ các quy tắc an toàn trong thời gian nghỉ hè. Trong đó, nội dung được nhấn mạnh là học sinh không tự ý đi tắm sông, suối, ao, hồ khi không có người lớn đi cùng...

Cùng với việc trang bị kỹ năng trong nhà trường, Trường THPT chuyên Bình Long cũng chủ động xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ với gia đình và địa phương. Do học sinh ở nội trú trong năm học, khi bước vào kỳ nghỉ hè, nhà trường bàn giao trách nhiệm quản lý học sinh về gia đình thông qua sổ liên lạc điện tử, đồng thời cập nhật liên tục các cảnh báo về thời tiết, những địa điểm có nguy cơ cao tại địa phương.

Nhà trường cũng gửi phiếu sinh hoạt hè về Đoàn xã, phường nơi học sinh cư trú. Đoàn trường phối hợp với Đoàn địa phương đưa học sinh tham gia các hoạt động tình nguyện, sinh hoạt hè bổ ích, qua đó tạo môi trường vui chơi, rèn luyện lành mạnh, hạn chế việc các em tự tìm đến những khu vực sông ngòi, ao hồ không bảo đảm an toàn.

Theo anh Hải, đối với nội dung phòng, chống đuối nước, phương pháp giáo dục hiệu quả nhất là trải nghiệm và thực hành. Những lời nhắc nhở chung chung rất khó tạo ra thay đổi nếu học sinh không được đặt vào các tình huống giả định, không được thực hành kỹ năng xử lý sự cố dưới sự hướng dẫn của giáo viên, huấn luyện viên.

Học sinh, kể cả học sinh trường chuyên, vẫn có thể bị tác động bởi áp lực bạn bè, những lời rủ rê, thách thức kiểu “nhát thế, xuống tắm đi có sao đâu”. Vì vậy, bên cạnh dạy bơi và kỹ năng an toàn nước, cần giáo dục học sinh kỹ năng từ chối, kỹ năng nói “không” với những lời rủ rê nguy hiểm.

"Học sinh cũng cần được hướng dẫn cách quan sát môi trường xung quanh, nhận diện vùng nước nguy hiểm, chú ý các biển cảnh báo hoặc chủ động cảnh báo bạn bè khi phát hiện khu vực có nguy cơ mất an toàn. Đây là những kỹ năng tưởng nhỏ nhưng có thể góp phần ngăn chặn các tai nạn đáng tiếc", anh Hải nói.

Làm gì khi bất ngờ bị hụt chân, chuột rút?

Anh Hồ Lê Thịnh - Huấn luyện viên Câu lạc bộ bơi lội Đức Hòa, giáo viên Trường Tiểu học Lê Minh Xuân (tỉnh Tây Ninh) cho biết, qua hơn 15 năm dạy bơi cho trẻ em và trực tiếp hướng dẫn hàng nghìn học sinh, điều trẻ thiếu nhất khi xuống nước không chỉ là kỹ thuật bơi, mà là kỹ năng sinh tồn và tâm lý xử lý tình huống dưới nước.

Theo anh, nhiều em có thể bơi được vài mét trong hồ bơi, nhưng khi gặp tình huống bất ngờ như nước sâu, hụt chân, chuột rút hoặc hoảng loạn, các em rất dễ mất bình tĩnh. Khi đó, trẻ thường vùng vẫy mạnh, thở gấp, mất phương hướng và nhanh chóng đuối sức.

Từ thực tế giảng dạy, anh Thịnh cho rằng, nhiều trẻ hiện nay còn thiếu các kỹ năng cơ bản như tự nổi đầu khi không có kính bơi để quan sát hướng vào bờ, nổi ngửa để nghỉ và lấy hơi, kiểm soát nhịp thở, xử lý khi bị chuột rút, nhận biết khu vực nguy hiểm như dòng chảy xiết, hố sâu, nước xoáy. Đặc biệt, không ít trẻ chưa biết cách gọi cứu hộ đúng cách khi gặp nguy hiểm.

Theo huấn luyện viên Hồ Lê Thịnh, một trẻ được xem là có khả năng tự bảo vệ mình trong môi trường nước cần đạt một số kỹ năng tối thiểu. Trẻ phải biết nhận diện môi trường nước nguy hiểm, giữ bình tĩnh, nổi được trên mặt nước, thở đúng cách, có thể bơi liên tục từ 50 đến 100m mà không đuối sức, biết đứng nước hoặc nổi ngửa để nghỉ, đồng thời biết tự di chuyển vào bờ khi mệt bằng những kỹ năng sinh tồn đã được học.

"Quan niệm “học vài buổi, bơi được một kiểu là đã an toàn” là rất nguy hiểm. Bơi lội không chỉ là một môn vận động, mà còn là kỹ năng sinh tồn, cần thời gian rèn luyện, hình thành phản xạ và khả năng xử lý trong tình huống thực tế. Có những em bơi khá trong hồ, nhưng khi ra môi trường tự nhiên lại hoảng loạn vì sóng, nước lạnh, nước đục hoặc không chạm được đáy. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan khi con biết bơi trong hồ bơi, mà cần cho trẻ học bài bản, luyện tập thường xuyên và luôn có sự giám sát của người lớn", anh Thịnh nói.

Từ những sự vụ đuối nước gần đây, anh Thịnh cho rằng, điều quan trọng nhất vẫn là kỹ năng phòng tránh nguy hiểm, nhận diện rủi ro và nguyên tắc không tự ý xuống nước khi không có người lớn giám sát.

Với tình huống trẻ nhìn thấy người khác bị đuối nước, anh Thịnh đặc biệt lưu ý, trẻ tuyệt đối không nên nhảy xuống cứu trực tiếp nếu chưa được huấn luyện kỹ năng cứu hộ. Việc lao xuống nước theo bản năng có thể dẫn tới đuối nước dây chuyền, khiến cả người gặp nạn và người cứu đều rơi vào nguy hiểm.

Thay vào đó, trẻ cần bình tĩnh kêu cứu thật lớn để gọi người lớn xung quanh, gọi số khẩn cấp khi cần thiết, đồng thời tìm các vật nổi như phao, chai nhựa, can nhựa, cây dài hoặc dây để hỗ trợ nạn nhân từ xa. Nếu hỗ trợ người gặp nạn, trẻ phải giữ khoảng cách an toàn, giữ trọng tâm vững, tránh để bản thân bị kéo xuống nước.