Mãn nhãn nghi lễ đón Tết

Hệ thống nghi lễ Tết cung đình bao gồm chuỗi nghi lễ diễn ra nối tiếp từ cuối tháng Chạp của năm cũ đến mùng 7 tháng Giêng năm mới. Trong đó, lễ tiến lịch, lễ tiến xuân ngưu, lễ dựng nêu, lễ Chính đán là bốn nghi lễ quan trọng nhất. Nhân dịp năm mới Bính Ngọ 2026, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội thực hiện chương trình Tống cựu nghinh tân nhằm tái hiện những nghi lễ quan trọng bậc nhất dịp Tết Nguyên đán trong hoàng cung xưa.
Ngày 10/2, đúng ngày 23 tháng Chạp (lễ ông Công, ông Táo), Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức hoạt động Tống cựu nghinh tân nhằm tái hiện các nghi thức đón Tết của cung đình Thăng Long xưa như Lễ tiến lịch, Lễ thả cá chép, Lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), Lễ đổi gác.
Đại biểu tham dự chương trình Tống cựu nghinh tân do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức.
Mở đầu cho chuỗi nghi lễ cung đình là lễ tiến lịch. Trong các triều đại phong kiến, vua coi mình là thiên tử, là người nối giữa trời và dân nên phải có trách nhiệm làm lịch báo cho dân biết thời gian, thời tiết để làm nông vụ, tế lễ và ổn định đời sống. Khi hoàn tất bản thảo và mẫu lịch, Tư Thiên giám đem trình lên vua. Sau khi được vua duyệt, Tư Thiên giám tiến hành làm các loại lịch phục vụ triều đình. Ngự lịch được làm duy nhất một cuốn dâng lên vua.
Quan lịch dùng để ban cho các công hầu bá, văn võ bá quan từ cấp trung ương đến địa phương và Dân lịch ban phát xuống các làng xã. Đầu tháng 12 chọn ngày giờ tốt tiến hành đóng ấn lên lịch. Ngày 24 tháng Chạp, triều đình tổ chức nghi lễ Tiến lịch trang trọng tại sân rồng điện Kính Thiên. Lễ tiến lịch được tái hiện thông qua phần sân khấu hóa do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội thực hiện.
Sau lễ tiến lịch, đại biểu và quan khách tiếp tục thực hiện nghi lễ thả cá chép tiễn ông Công ông Táo về trời. Nghi lễ thả cá chép vào ngày ông Công ông Táo là một phong tục truyền thống của người Việt Nam, thể hiện lòng thành kính với các Táo quân.
Vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch hàng năm, trong cung đình cũng như các gia đình thực hiện nghi lễ cúng tiễn ông Công ông Táo về trời, cầu mong sự bình an, thịnh vượng cho quốc gia và gia đình vào năm mới. Trong văn hóa dân gian Việt Nam, cá chép gắn liền với một truyền thuyết nổi tiếng về việc hóa rồng. Cá chép trở thành biểu tượng cho sự kiên trì, bền bỉ, may mắn với ý chí, sức mạnh và sự thành công.
Các đại biểu thực hiện nghi thức thả cá chép.
Sau nghi lễ thả cá chép tiễn ông Công ông Táo về trời, đoàn đại biểu di chuyển ra sân Đoan Môn để tiếp tục thực hiện nghi lễ thướng tiêu (dựng cây nêu).
Theo tư liệu lịch sử, vào ngày 30 tháng Chạp, cây nêu được dựng ở trong cung vua, phủ chúa, dinh thự của các quan lại trước rồi mới đến cây nêu của các nhà dân được dựng lên sau.
Ngọn cây nêu được treo một chiếc phướn dài. Trên ngọn còn có một vòng tròn nhỏ, được treo những chiếc khánh đất, hay linh vật để khi gió thổi, va đập vào nhau kêu leng keng trong gió với ý nghĩa để trừ ma quỷ, mong ước một mùa xuân tươi vui, cả năm an lành, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Những vật được treo trên cây nêu có thể khác nhau, tùy thuộc vào văn hóa của từng vùng miền.
Sau các nghi thức tế lễ trời đất, cây nêu được dựng lên trong niềm vui hân hoan của mọi người, báo hiệu chính thức thời khắc tết đến xuân về.
Dịp này, ban tổ chức chương trình Tống cựu nghinh tân còn giới thiệu tới đại biểu, quan khách nghi lễ đổi gác. Những năm gần đây, thông qua những hoạt động nghiên cứu, phục dựng và giới thiệu tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, những nghi lễ Tết cung đình xưa đang dần được tái hiện, giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội, đồng thời, góp phần gìn giữ, phát huy di sản văn hóa truyền thống của dân tộc.