Chuyện ít người biết về cổng Parabol ĐH Bách khoa: Xây mất gần một năm, chuyên gia Liên Xô trực tiếp thị phạm

SVO - Ít người biết chiếc cổng Parabol biểu tượng của ĐH Bách khoa Hà Nội vốn được phát triển từ lối phụ vận chuyển vật liệu xây dựng những năm 1960. Qua ký ức của GS Thái Thanh Sơn - một trong những giảng viên đầu tiên của trường, công trình mang hình tượng 'ngọn sóng thần cô độc' này được thi công hoàn toàn thủ công trong gần một năm, dưới sự thị phạm trực tiếp của các kiến trúc sư Liên Xô.

Kiến trúc "ngọn sóng thần"

Công tác tại ĐH Bách khoa Hà Nội từ khi trường mới thành lập vào tháng Bảy năm 1956, trước cả thời điểm cổng Parabol được khởi công, GS Thái Thanh Sơn nắm rõ từng giai đoạn hình thành của công trình biểu tượng này. Theo ông, vị trí đặt cổng Parabol hiện nay vốn chỉ là chiếc cổng phụ phục vụ vận chuyển vật liệu xây dựng khi nhà trường được Liên Xô hỗ trợ kiến thiết cơ sở vật chất vào thập niên 1960.

“Thời điểm ấy, khu vực từ cổng Parabol ra phía đường Giải Phóng còn là ruộng của người dân. Phía ngoài trường có một hàng rào sắt, mở một cổng nhỏ để xe chở vật liệu đi vào công trường”, GS Thái Thanh Sơn nhớ lại.

Ý tưởng về việc xây dựng một chiếc cổng có kiến trúc đặc biệt cũng được các chuyên gia Liên Xô định hình ngay trong giai đoạn này. GS Thái Thanh Sơn kể: “Xây dựng kiến trúc biểu tượng cho trường đại học ở Hà Nội cần một hướng đi riêng. Các chuyên gia Liên Xô khi ấy nhận định, nếu đi theo lối cổ kính truyền thống sẽ khó vượt qua giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, còn theo kiến trúc phương Tây cũng khó tạo dấu ấn khác biệt so với Viện Đại học Đông Dương do người Pháp xây dựng. ĐH Bách khoa Hà Nội cần một loại hình kiến trúc mới, mang ý tưởng học thuật, biểu thị tinh thần khoa học và sáng tạo”.

1794798666695-8869952043694465296-8869952043694465296-25a225fe8541aba26e2a2e6a0f4d96f3.jpg
Cổng Parabol ĐH Bách khoa Hà Nội thời điểm mới hoàn thành. (Ảnh tư liệu NTCC)

Hình tượng được lựa chọn là ngọn sóng Soliton, hay còn gọi là "ngọn sóng thần cô độc". Đó là hình ảnh một ngọn sóng vươn lên, mang ý nghĩa tỏa sáng và lan tỏa, chưa từng có tiền lệ thiết kế cổng trên thế giới ở thời điểm đó. Theo GS Thái Thanh Sơn, trong toán học hình học, nền tảng của mọi ngành khoa học kỹ thuật có ba đường conic cơ bản gồm parabol, hyperbol và elip. Do không thể thiết kế cổng theo hình elip hay hyperbol, đồng thời phải thể hiện được hình tượng ngọn sóng Soliton nên hình parabol được đánh giá là lựa chọn phù hợp nhất.

Gần một năm đắp bê tông thủ công

GS Thái Thanh Sơn chia sẻ, ý tưởng mang tính học thuật đặt ra yêu cầu thi công rất khắt khe. Đường cong parabol phải xác định chính xác theo phương trình y=ax2 không thể ước lượng bằng mắt hay vẽ tùy ý bằng tay. Trong điều kiện kỹ thuật còn hạn chế, toàn bộ quá trình thi công đều do các công nhân Việt Nam thực hiện thủ công dưới sự chỉ đạo trực tiếp của kiến trúc sư Liên Xô.

Để tạo hình, những người thợ phải xẻ nhỏ các tấm gỗ, uốn cong rồi ghép lại làm ván khuôn, lắp đặt lưới thép thủ công và đổ bê tông từng đoạn. Người thợ vừa đổ bê tông, vừa gõ, vừa trát và miết bằng tay để lớp vỏ bê tông chỉ dày khoảng 10 - 12cm đạt độ mỏng đều, bề mặt nhẵn mịn, hạn chế tối đa bọt khí.

thai-thanh-son.jpg
GS Thái Thanh Sơn kể lại những câu chuyện thời kỳ đầu của chiếc cổng biểu tượng.

Đáng chú ý, quá trình thi công khi ấy còn gặp trở ngại lớn về ngôn ngữ. Mọi giao tiếp đều phải thông qua phiên dịch, trong khi đội ngũ phiên dịch tiếng Nga thời đó mới chỉ học ngoại ngữ khoảng hai năm và chưa có kiến thức chuyên ngành kỹ thuật. Các kiến trúc sư Liên Xô vì thế phải trực tiếp thị phạm từng thao tác, chỉ dẫn tận nơi và giải thích tỉ mỉ tại công trường. Chiếc cổng Parabol được thi công ròng rã trong gần một năm, từ cuối năm 1964 đến đầu năm 1965 thì hoàn thành.

Dù chưa từng được xác định là cổng chính trong quy hoạch, vị trí và hình dáng độc đáo đã đưa cổng Parabol trở thành cửa ngõ biểu tượng, chứng kiến nhiều dấu mốc lịch sử của ĐH Bách khoa Hà Nội. Đầu những năm 1970, các đoàn giảng viên và sinh viên của trường xếp bút nghiên lên đường bảo vệ Tổ quốc theo lệnh tổng động viên đều xuất hành qua cánh cổng này. Năm 1986, sau lễ viếng tại hội trường C2, đoàn xe tang đưa linh cữu GS Tạ Quang Bửu - nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, nguyên Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp cũng đi qua cổng Parabol trên đường về Nghĩa trang Mai Dịch.

Bảo tồn biểu tượng hơn sáu thập kỷ

di-doi-cong-parabol-bach-khoa-hn-1402.jpg
di-doi-cong-parabol-bach-khoa-hn-7630.jpg
Cổng Parabol ĐH Bách Khoa Hà Nội chuẩn bị khởi công di dời vào sâu 20m.

Phục vụ dự án mở rộng trục không gian quốc lộ 1A trong tháng 11, chiếc cổng Parabol biểu tượng của ĐH Bách khoa Hà Nội tại mặt đường Giải Phóng sẽ được di dời nguyên khối, lùi vào trong khuôn viên trường khoảng 20m. Phương án này nhằm bảo tồn trọn vẹn kết cấu kiến trúc độc đáo và giá trị lịch sử hơn sáu thập kỷ của công trình. GS Thái Thanh Sơn cho biết, việc giữ lại được biểu tượng này là niềm mong mỏi chung của các thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên từng gắn bó với nhà trường. GS Lê Anh Tuấn - Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội cũng khẳng định, chủ trương của lãnh đạo nhà trường là tính toán kỹ lưỡng nhằm bảo vệ tối đa tính nguyên gốc của cổng Parabol.

Đại diện đơn vị thi công cho biết, để đảm bảo an toàn kết cấu, đơn vị thi công phải đào móng, lắp đặt hệ khung gông giằng và nẹp cứng gia cường nặng khoảng 30 tấn để cố định hình dạng vòm, sau đó cắt móng và dùng hệ thống con lăn dịch chuyển toàn bộ công trình vào phía trong với tốc độ kiểm soát từ 2 - 3m/giờ. Tại vị trí mới, công trình cũng được khuyến nghị tạo khoảng lùi thị giác đủ lớn và quy hoạch đồng bộ với hạ tầng cảnh quan xung quanh để tiếp tục phát huy trọn vẹn giá trị biểu tượng và thẩm mỹ.

Cùng chuyên mục

Khi AI có thể trả lời nhiều câu hỏi, sinh viên còn cần người thầy?

Khi AI có thể trả lời nhiều câu hỏi, sinh viên còn cần người thầy?

TPO - Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng trở thành công cụ quen thuộc trong học tập, từ giải thích kiến thức, tìm kiếm tài liệu đến hỗ trợ làm bài tập. Tuy nhiên, khả năng cung cấp câu trả lời nhanh chóng không đồng nghĩa AI có thể thay thế vai trò của giảng viên trong quá trình học tập và trưởng thành của người học.

Sinh viên thể hiện các màu sắc âm nhạc khác nhau qua những tiết mục biểu diễn trên sân khấu.

Đào tạo âm nhạc trước yêu cầu mới của thị trường giải trí

TPO - Sự phát triển của ngành công nghiệp âm nhạc đang mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho người trẻ, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với đào tạo nghệ thuật. Không chỉ dừng ở kỹ thuật biểu diễn, người học ngày càng cần tiếp cận sáng tác, sản xuất và công nghệ số để thích ứng với môi trường hoạt động âm nhạc hiện đại.

Phó Giáo sư qua đời, bức thư 6 trang hé lộ áp lực về các chỉ tiêu ở đại học

Phó Giáo sư qua đời, bức thư 6 trang hé lộ áp lực về các chỉ tiêu ở đại học

Bức thư dài 6 trang của PGS Bạch Bảo Quốc, giảng viên piano tại Trung Quốc, phản ánh tình trạng giảng viên phải tự bỏ tiền để hoàn thành chỉ tiêu nghiên cứu, trong khi một số nhân viên không thực hiện nhiệm vụ vẫn được đánh giá đạt yêu cầu. Cơ quan giáo dục tỉnh Thiểm Tây đã thành lập tổ điều tra sau khi nội dung thư lan truyền trên mạng xã hội.

Sinh viên phát triển AI hỗ trợ cứu hộ lính cứu hỏa

Sinh viên phát triển AI hỗ trợ cứu hộ lính cứu hỏa

TPO - Từ ý tưởng nghiên cứu liên ngành, nhóm S-AegisFortis phát triển mô hình ứng dụng AI hỗ trợ chỉ huy đưa ra quyết định cứu hộ, hướng tới bảo vệ an toàn cho lực lượng Phòng cháy chữa cháy (PCCC) trong môi trường nguy hiểm.

Trường ĐH Xây dựng Hà Nội kỷ niệm 70 năm truyền thống đào tạo, 60 năm thành lập

Trường ĐH Xây dựng Hà Nội kỷ niệm 70 năm truyền thống đào tạo, 60 năm thành lập

TPO - Ngày 14/11, trường ĐH Xây dựng Hà Nội tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm truyền thống đào tạo (1956–2026), 60 năm thành lập trường (1966–2026) và đón nhận Cờ thi đua của Chính phủ. Đây là dấu mốc quan trọng, ghi nhận hành trình xây dựng, phát triển và những đóng góp của nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên nhà trường đối với sự nghiệp giáo dục và phát triển đất nước.

Quán quân Olympia rời Úc về Việt Nam dạy học: Hào quang năm 18 tuổi không phải chiếc khung đóng chặt cả cuộc đời

Quán quân Olympia rời Úc về Việt Nam dạy học: Hào quang năm 18 tuổi không phải chiếc khung đóng chặt cả cuộc đời

TPO - Rời Australia sau 13 năm học tập và làm việc để trở về Việt Nam đảm nhận vị trí Giám đốc học thuật tại Future Class, Phan Minh Đức - Quán quân Đường lên đỉnh Olympia năm thứ 10 - đối diện với không ít thắc mắc về việc tại sao một nhân tài không đầu quân cho các tập đoàn lớn mà lại chọn công việc giảng dạy. Trong cuộc đối thoại tại chương trình SVodcast của Báo Tiền Phong nhân dịp ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, “quán quân đầu tiên của Hà Nội” đã có những chia sẻ thẳng thắn về quyết định đặt vé một chiều về nước cùng nhiều câu chuyện, góc nhìn thú vị về cách dạy và học tại Việt Nam và Australia.

Quán quân Olympia trở về Việt Nam làm việc và cuộc đối thoại hơn 1 giờ tại toà soạn Báo Tiền Phong

Quán quân Olympia trở về Việt Nam làm việc và cuộc đối thoại hơn 1 giờ tại toà soạn Báo Tiền Phong

TPO - Sáng 13/11, Quán quân Đường lên đỉnh Olympia năm thứ 10 Phan Minh Đức đã có mặt tại tòa soạn Báo Tiền Phong để tham gia ghi hình chương trình SVodcast số thứ 7. Trong cuộc trò chuyện cùng nhà báo Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc học thuật của Future Class đã có những chia sẻ thẳng thắn về hành trình rời Australia về nước làm giáo dục, phương pháp dạy học trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) và bài toán định hướng tương lai cho thế hệ trẻ.

Tiến sĩ, chuyên gia tâm lý Lã Linh Nga.

Vì sao nhiều người hả hê khi buông lời cay nghiệt trên mạng xã hội?

Chỉ từ một bài đăng trên mạng xã hội, nhiều người sẵn sàng tràn vào trang cá nhân của người khác để chửi bới, miệt thị, dù chưa hiểu rõ đầu đuôi câu chuyện. Theo chuyên gia tâm lý, tâm lý đám đông, những bức xúc cá nhân và cảm giác ẩn danh có thể khiến người dùng dễ buông lời thiếu kiểm soát.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.

ĐH Thái Nguyên thúc đẩy hợp tác quốc tế, mở rộng kết nối giáo dục và phát triển nguồn nhân lực

Trong khuôn khổ Hội thảo Đối thoại chiến lược và Trao đổi học thuật quốc tế (ISDAE) 2026, ĐH Thái Nguyên cùng các đối tác ngoại giao tham gia trao đổi với lãnh đạo tỉnh Lào Cai về định hướng hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Đáng chú ý, Đại sứ Timor-Leste ghi nhận những đóng góp của ĐH Thái Nguyên trong đào tạo nguồn nhân lực cho quốc gia này, với hơn 100 sinh viên theo học từ năm 2014 đến nay.