Làm rõ bài toán về nhu cầu vận tải
Hạn nộp hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt TPHCM - Cần Thơ được nêu rõ tại văn bản kết luận của cuộc họp do Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng chủ trì trước Tết Nguyên đán 2026.
Theo đó, hồ sơ dự án cần được rà soát, bổ sung toàn diện, trong đó trọng tâm là dự báo nhu cầu vận tải trên hành lang TPHCM - Cần Thơ, tính toán lại sự phân bổ giữa các phương thức như đường bộ, đường thủy, hàng hải, hàng không; đồng thời cập nhật các kịch bản tăng trưởng và bối cảnh mở rộng hệ thống cao tốc trong khu vực. Dữ liệu phải làm rõ luồng hành khách, hàng hóa và điểm đi - điểm đến để xác định vai trò thực tế của tuyến đường sắt.
Bộ Xây dựng cũng yêu cầu củng cố về sự cần thiết đầu tư, coi đây là cơ sở then chốt khi dự án cạnh tranh nguồn lực với nhiều công trình hạ tầng lớn khác.
Về kỹ thuật, hồ sơ phải làm rõ cơ sở lựa chọn quy mô tuyến trong giai đoạn phân kỳ (đường đơn hay đường đôi), bổ sung phương án đầu tư các cầu theo quy mô dài hạn. Bởi Bộ đã thống nhất cầu Cần Thơ 2 dùng chung cho đường sắt và đường bộ, yêu cầu các tính toán kỹ thuật - kinh tế bám sát phương án này. Ngoài ra, tư vấn phải bổ sung bảng so sánh các phương án tốc độ thiết kế 120km/h, 160km/h và 200 km/h; phân tích lựa chọn tuyến đi trên cao hay đi trên mặt đất, nhất là qua đô thị, và phương án phân kỳ để tránh gián đoạn khai thác.
Một điểm nhấn khác là phương án ga Cần Thơ phải bảo đảm kết nối thuận lợi với tuyến đường sắt Cần Thơ - Cà Mau trong tương lai, tránh đầu tư chồng chéo.
Không chỉ dừng ở xây dựng, Bộ Xây dựng yêu cầu hồ sơ lần này phải bổ sung ước tính chi phí vận hành, bảo dưỡng, duy tu và sửa chữa lớn trong suốt vòng đời dự án, cùng với việc rà soát lại tổng mức đầu tư và phương án huy động vốn.
Tuyến đường sắt tỷ đô
Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của Ban QLDA Mỹ Thuận gửi Bộ Xây dựng vào cuối tháng 9/2025, tuyến đường sắt TPHCM - Cần Thơ dài khoảng 175 km, là đường sắt điện khí hóa, khổ tiêu chuẩn 1.435mm, vận chuyển chung hành khách và hàng hóa; giai đoạn 1 dự kiến đầu tư đường đơn, điện khí hóa, tốc độ thiết kế 160 km/h, định hướng lâu dài là đường đôi. Tuyến đi qua 5 địa phương (TPHCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ), được kỳ vọng chia sẻ áp lực cho đường bộ trên hành lang kinh tế trọng điểm phía Nam.
Để hiện thực hóa dự án này, Ban QLDA Mỹ Thuận kiến nghị áp dụng hình thức đầu tư công bằng vốn ngân sách nhà nước, bởi kinh nghiệm quốc tế cho thấy các dự án đường sắt theo hình thức PPP (đối tác công tư) thường không mang lại hiệu quả kỳ vọng.
Sơ bộ, suất đầu tư của dự án rơi vào khoảng 16,97 triệu USD/km, với nhu cầu vốn lên tới 98.070 tỷ đồng cho giai đoạn 2026 - 2030 và gần 79.990 tỷ đồng cho giai đoạn 2031 - 2035. Mục tiêu đặt ra là phấn đấu khởi công giai đoạn 1 trong năm 2027 và đưa vào khai thác từ năm 2035.
Tuyến đường sắt này khi hình thành không chỉ giúp giảm tải cho đường bộ, tháo gỡ nút thắt logistics làm giảm chi phí hàng hóa, mà còn là giải pháp giao thông "xanh", giảm ùn tắc, tai nạn và lượng phát thải carbon, góp phần thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam.
Sau khi Ban QLDA Mỹ Thuận và tư vấn hoàn thiện hồ sơ tuyến đường sắt TPHCM - Cần Thơ trước hạn 3/3, Vụ Kế hoạch - Đầu tư (Bộ Xây dựng) sẽ chủ trì, phối hợp Cục Đường sắt Việt Nam rà soát, báo cáo Bộ trưởng về phương án chuẩn bị đầu tư, trong đó có định hướng cho đoạn Cần Thơ - Cà Mau, nhằm bảo đảm tính đồng bộ của trục đường sắt về Đồng bằng sông Cửu Long.