Bữa cơm trưa 30 tháng Tư vắng tướng Nguyễn Chuông

Bữa cơm trưa 30 tháng Tư vắng tướng Nguyễn Chuông
TPCN - Được mấy năm rồi, tôi cũng chả nhớ, nhưng cứ vào khoảng trưa 30 tháng 4 hằng năm thì thường ở nhà ông Nguyễn Hoắc, giám ngục Hỏa Lò (trước đây) có một cuộc liên hoan nho nhỏ.

Tất thảy ngồi xệp trên ba chiếc chiếu đôi thì mới đủ chỗ...

Tôi nhận ra những cánh tay giơ cốc bia hơi về phía một người vóc dáng manh mảnh, trán hói thường ngồi ở chiếu giữa, ngoài chủ nhà ra là nhà thơ Nguyễn Đức Mậu, nhà báo Nguyễn Phúc Ấm cùng những người lính một thời chiến trường Nam Lào...

Tất thảy râm ran trong âm thanh những ly bia chạm với nhau xin chúc thủ trưởng khỏe...

Tôi không là người lính một trời trận mạc ấy nhưng là người quen chung với họ. Người thường ngồi chiếu giữa và nhận được rất nhiều sự chúc tụng ấy là tướng Nguyễn Chuông!

...Trừ tôi, tất thảy là cựu binh, là lính của tướng Nguyễn Chuông hồi đánh Mỹ.

Khởi đầu là ông chủ nhà Nguyễn Hoắc, mới có tí men bia mà mặt mũi đã đỏ khốn đỏ khổ! Thủ trưởng có lần gọi em là thằng Um, thủ trưởng còn nhớ không?

Bằng chất giọng oang oang cố hữu, đại tá giám ngục Nguyễn Hoắc vừa hê hê cười vừa kể lại cái lần đánh chác sao đó ở Cánh đồng Chum, thủ trưởng Nguyễn Chuông bực quá xạc lính  mày gọi là Hoắc nhưng là thằng Um thì có.Đánh chác như thế thì thối hoắc, thối um lên!

Trong trận cười đổ ra như giông bão ấy,  cái đầu hói  của ông cứ gật gù ra chiều thú vị lắm!

Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu, chiến sĩ trong mũi chủ công trận Phu Tâng năm 1971 dưới quyền chỉ huy của trung đoàn trưởng Nguyễn Chuông ( năm rồi vừa ẵm Giải thưởng văn chương ASEAN) trán cũng hói gần ngang người thủ trưởng cũ, đứng lên cắt ngang Em xin đọc lại bài thơ mừng thủ trưởng: Thôi đã dứt đường binh nghiệp/ Tuổi hưu rồi bác ở quê/ Chạnh nhớ bạn bè thuở ấy/ Cùng đi có đứa không về...

Chất giọng trầm rè cùng với vẻ bẽn lẽn thoạt đầu của nhà thơ chừng như có ma lực khiến đám đông đâm trật tự hẳn Người vợ tuổi già như bác/ Miếng trầu nhai dập chiều mưa/ Thời son trẻ xa nhau mãi/ Giờ thương biết mấy cho vừa/  Huân chương xếp vào góc tủ/ Nay hàm tướng tá mà chi/ Tuổi già công danh coi nhẹ/ Cuộc đời như nước qua đi...

Những vại bia hơi đầy tràn đặt trên ba vuông chiếu dường cũng rung rung  khi Nguyễn Đức Mậu giọng như rưng rưng bật lên đoạn cuối Về hưu giờ thôi quyền chức/ Ai người nhớ bác lại chơi/ Ai kẻ xa lòng tránh mặt/ Niềm riêng một mảnh trăng trời!

Chao ôi là âm thanh gõ bát cốc và tiếng vỗ tay của các cựu binh! Chừng như nắng tháng Tư ngoài kia ắt hẳn cũng rung rinh thì phải? Mà bữa ấy, tôi mới hay bài thơ này, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu viết từ năm 1989!

Cái dáng hơi bệ vệ của đại tá nhà báo Nguyễn Phúc Ấm vụt thẳng lên nhưng giọng thì nhỏ nhẹ không ngờ. Đại tá hỏi ông dạo này còn có nhiều thân nhân các liệt sĩ đến hỏi phần mộ không? Ông thì dính dáng chi đến việc âm phần này nhỉ?

Khi nghe Phúc ấm hỏi  vậy tôi chợt thấy sắc diện ông như sầm xuống không được tươi tắn như hồi nãy! Giọng ông chợt thoảng như xa xăm ờ, cũng lắm...

Cuối buổi cơm ấy, tôi mới được biết và được nối thêm câu chuyện của đại tá Nguyễn Phúc Ấm là thế này: Trong trận mạc ở Cánh đồng Chum- Xiêng Khoảng, nội sư 312 đã có 1.600 cán bộ chiến sĩ nằm lại.

Rồi trong Chiến dịch Mùa Hè Đỏ Lửa năm 1972 ở Quảng Trị, Binh đoàn Quyết Thắng trong đó có cả sư 312 hơn 4.600 người đã ngã xuống! Chưa hết, trong đội hình hành tiến vào giải phóng Sài Gòn lại có biết bao chàng trai ưu tú trong sư đoàn nằm lại.

Nguyễn Chuông là một trong vài người được giao trọng trách ký các giấy báo tử. Những tờ giấy gấp vuông đau đớn ấy, theo đường bưu điện cứ len lỏi về hàng ngàn làng như thế...

Hàng ngàn nỗi đau không biết có nguôi ngoai đi chút nào. Nhưng hòa bình thống nhất rồi, yên hàn rồi, thân nhân của hàng ngàn liệt sĩ ấy chợt nhớ đến người ký giấy. Họ biết ông đang hưu ở Hà Nội. Người gần lẫn xa đã tìm đến...

Nội chỉ vài phần trăm trong con số hàng ngàn ấy thì hàng tuần hàng tháng nhà ông đã có hàng chục lẫn hàng trăm lượt khách. Thôi thì đủ vùng miền. Đủ mọi cung bậc tình cảm. Lo âu. Băn khoăn. Thắc thỏm. Thất vọng. Mừng vui...

Xin hỏi đây có phải nhà ông Nguyễn Chuông không ạ? Thôi đúng bác ký cái giấy này rồi. Bác ơi, ông ơi, con tôi, nhà em bây giờ đang nằm đâu? vv... và vv...

Nội động thái hỏi han hăm hở vồ vập đại loại như vậy cũng đủ gieo, đủ thoắt để trút sang ông  cái đau mà người thân các liệt sĩ bao năm nay đang đeo, đang gánh!

Ông chợt như thấy mình là người có lỗi! Đa phần, những giấy báo tử như thế, thời ấy theo quy định chỉ ghi chung chung Hy sinh ở Mặt trận phía Nam hoặc ở tại chiến trường K. hay đã an nghỉ ( hoặc mai táng) ở khu vực nghĩa trang đơn vị !

Chung chung quá, mơ hồ quá nhưng mà hỡi ơi thời ấy, hỏi biết làm sao? Chao ôi, đơn vị quân thì đông. Mặt trận thì rộng. Biết bao chiến sĩ thuộc quyền trung đoàn, vị thế trung đoàn trưởng như ông  còn chưa biết tên huống hồ nắm sao hết những trường hợp, những trạng huống hy sinh lẫn nơi mai táng anh em?

Nhưng rồi nằm đấy mà dằn vặt mà giằng xé cũng chả giải quyết vấn đề gì.... 

Nghĩ mãi, rồi ông cũng có cách, có kênh của mình, mặc dầu không ít những mơ hồ mong manh như dò tìm kim ngoài sông bể... 

May cái sư đoàn cũ cũng ở gần Hà Nội. Ông dẫn họ đến. Tìm kỳ được người có trách nhiệm đang quản sơ đồ mộ chí. Hoặc tụ họp, nối mạng thử lục tìm trong trí nhớ của nhiều người...

Còn với những dạng thắc mắc chế độ chính sách? Giấy báo tử ghi rõ đến từng đại đội tiểu đoàn, nếu không nhớ mặt các liệt sĩ thì cứ lần theo số hiệu đơn vị, ông cố nhớ ra người chỉ huy, lần tìm xem họ đang ở đâu.

May mà trí nhớ ông còn tốt và ông biết khá nhiều người, chả là bạn đồng ngũ vẫn thường liên lạc với nhau, vẫn thường họp mặt truyền thống.... Ông gọi điện viết thư cho họ hoặc trực tiếp đưa các thân nhân liệt sĩ tới gặp họ hoặc để xác nhận lại trường hợp hy sinh cho chồng cho con họ hoặc hỏi họ xem có biết tung tích manh mối phần mộ liệt sĩ đâu không? vv... và vv...

Tôi chưa tường có bao nhiêu và cụ thể những việc nghĩa tình ấy nhưng đại tá Phúc ấm cho hay, nhiều thân nhân của liệt sĩ qua những vụ việc như vậy đã nhận ông là bố mẹ nuôi hoặc đi lại thân thiết như người nhà... Chao ôi, giá thử vài trăm người tâm ấy việc ấy như ông, chắc chương trình Nhắn tìm đồng đội sẽ có hiệu quả hơn.

Có mấy bận, tôi  theo đại tá Hoắc đại tá Ấm hoặc đi một mình vào chơi nhà ông chỗ khu tập thể quân đội Mai Dịch. Hóa ra cái huyền thoại ở Hà Thành có một vị tướng xây hẳn một khu điện thờ để chiêm bái vong linh đồng đội mấy năm nay chính là ông!

Gọi điện thì quá mà chỉ là một gian thờ khiêm tốn. Chả có pháp sư thầy thợ nào hết mà hàng đêm ông đều trực tiếp hương khói, chiêm bái cẩn trọng ...

Một chiều chỗ phòng khách đang phảng phất thứ hương khói hồi trưa chưa tan hết, tôi ngồi ngắm ngó bức thư pháp đang trang trọng buông xuống chùm thơ chữ Hán của Tào Mạt tả tướng Nguyễn Chuông Thập lục dĩ tòng ngũ/ Lục thập vị hoàn hương/ Bắc phong xuy bạch phát/Lục diệp tố thanh trang... ( Mười sáu tuổi đã nhập ngũ/ Sáu mươi chửa về làng/ Gió bấc thổi tung mái tóc bạc/ Lá xanh che chở bộ quân phục xanh...).

Bên kia là câu đối Hồ Khải Đại tặng Võ lược bạch đinh đăng võ tướng/ Văn chương đơn tự đáo văn nhân ( Võ lược binh nhì lên tướng võ/ Văn chương ít chữ hóa nhà văn) chừng như vận vào ông cũng phải!

Không kể thời gian khi nghỉ hưu, không biết những năm trận mạc tất tả xuôi Nam ngược Bắc như thế, ông giành được mấy hột thời giờ mà tranh thủ ghi lại được quá trình theo cách mạng từ năm 16 tuổi đến khi thành tiểu đoàn trưởng rồi sư đoàn trưởng...

Đó chính là cuốn Đường tới chân trời do NXB Quân đội nhân dân ấn hành và đã đoạt giải Nhì trong cuộc thi viết của Bộ Quốc phòng. Rồi sau này những cuốn Dặm dài trên đất Triệu Voi, Trận đầu và trận cuối, Tim tôi thắp lửa cũng của NXB Quân đội nhân dân với kiểu viết sinh động trung thực về chiến tranh rất có tiếng vang trong bạn đọc.

Có lẽ ông phải là chất liệu quý cho những cuốn sách lẫn những bộ phim dày dặn của những đạo diễn hay người viết có tài? Hậu trận đại thắng Điện Biên thiên hạ ai chả mừng nhưng có lẽ mỗi ông hận?

Hận cái nỗi là tiểu đoàn trưởng một đơn vị chủ công của Đại đoàn 312 đánh vào sân bay Mường Thanh nhưng không may ông bị thương ngất đi rồi sa vào tay giặc.

May mà mấy đồng đội đã khéo léo giấu tung tích cho người tiểu đoàn trưởng của họ. Gần tháng trời lay lắt vì vết thương và bao nỗi ngổn ngang khác trong cái trại giam ở trung tâm Mường Thanh mà các cỡ đạn của quân ta cứ thế châu vào, ông đã được giải thoát vào buổi chiều mồng 7 tháng 5 ấy! Đấy là tù Tây.

Còn một lần suýt tù ta cũng do bản tính ngang nhưng thẳng thắn bộc trực của ông.

Rồi trận Bản Na giai đoạn liên quân Việt Lào mở chiến dịch giải phóng Cánh đồng Chum và đánh vào căn cứ Vàng Pao ở Xảm Thông- Long Chẹng, chuyện ông dám chống lại lệnh cấp trên trước giờ nổ súng bây giờ vẫn còn nhiều người, kể cả các tướng lĩnh nhớ.

Người ta nhớ ông lâu như vậy chẳng phải vì ông gàn quải vì ngang ngạnh mà vì tính độc lập sáng tạo, am hiểu chiến trường đã thắng lối tư duy máy móc quan liêu mà ông gọi là nướng quân.

Chiến dịch Hồ Chí Minh mùa Xuân 1975, bằng lối đánh độc đáo, sư đoàn trưởng sư đoàn 312 Nguyễn Chuông trong đội hình hành tiến của Quân đoàn I đã đánh tan tác Sư 5 thiện chiến của Ngụy khiến tướng chỉ huy  Lê Nguyên Vỹ phải tự vẫn tại trận Bình Dương.

Rồi trong không khí say sưa chiến thắng không ít những kiêu binh lẫn chuệch choạc tư túi này khác nảy sinh ở một bộ phận cán bộ cao cấp của quân đội, ông đã thẳng thắn vạch ra trong một Hội nghị Quân chính.

Mặc dù cấp trên đã kín đáo ra hiệu lẫn nhắc nhở nhưng ông đã nói hết đã vạch ra một cách thẳng thắn. Sau cú đó ông đã phải rời chức sư đoàn trưởng chuyển sang bộ khung huấn luyện tân binh nhiều năm trời ở một đơn vị có hàng ngàn chiến sĩ gái! Nhưng ông vẫn thanh thản chấp hành.

Thú vị là những lần trục trặc như vậy có một người hiểu chia xẻ với ông. Đó là tướng Lê Trọng Tấn. Chính tướng Tấn đã khéo léo tế nhị đưa ông khỏi khung huấn luyện tân binh tuyền con gái ấy lên thẳng mặt trận phía Bắc rồi sau này ông chững chạc ở cương vị sư đoàn trưởng sư 345 rồi sau đó là tư lệnh Quân khu II hàm tướng...

... Cứ rền dứ nấn ná mãi định bữa nào tướng Nguyễn Chuông kể cho nghe cái đoạn trường chuyện ông đi tìm mộ đồng đội lẫn đi thanh minh cho một số anh em bị nghi kỵ này khác khi về địa phương, nhất là chuyện ông cùng trung tướng Hoàng Phương đi thanh minh cho một người...

Thì thôi rồi, mọi sự đã không kịp. Thanh minh năm Tuất này, tướng Nguyễn Chuông đã lặng lẽ ra đi... Từ bấy đến nay cũng chả thấy ông cựu giám ngục Hỏa Lò đại tá về hưu Nguyễn Hoắc nhắn nhe chi đến buổi họp mặt Tháng Tư sắp tới này cả.

Từ buổi ông lặng lẽ ra đi, sự họp ấy cơ hồ tan tác cả!  Hỏi ra thì được biết đại tá Hoắc đã vào Đà Nẵng định cư hẳn trong đó với người nhà. Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu thì đang ở trại sáng tác Đại Lải.

Phúc Ấm lui về quê nghỉ. Tôi bần thần nghĩ đến những trưa 30 tháng Tư có tướng Nguyễn Chuông ngồi chiếu giữa. Bận nào Nguyễn Đức Mậu cũng đọc thơ và ngoài kia là nắng chớm hạ rung rinh ...

Ngày Cốc Vũ

Xuân Ba

MỚI - NÓNG
Coca-Cola Việt Nam tiếp tục ủng hộ hơn 9 tỷ đồng hỗ trợ phòng chống dịch Covid-19
Coca-Cola Việt Nam tiếp tục ủng hộ hơn 9 tỷ đồng hỗ trợ phòng chống dịch Covid-19
Với khoản đóng góp mới nhất trị giá hơn 9 tỷ đồng, Coca-Cola Việt Nam tính đến nay đã ủng hộ hơn 16 tỷ đồng cho công tác phòng chống dịch COVID-19, thông qua sự điều phối của Hội chữ thập đỏ Việt Nam, góp phần giúp đất nước thích ứng với cuộc sống bình thường mới một cách an toàn, khỏe mạnh.

Có thể bạn quan tâm

Thế hệ trẻ Khánh Hòa thả hoa tưởng niệm các chiến sĩ tàu không số C235 tại bến Hòn Hèo. Ảnh: Công Hoan

Hòn Hèo hôm nay

TP - Một ngày giữa tháng 10, chúng tôi có dịp trở lại xã đảo Ninh Vân (thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa), vùng đất khắc ghi sự hy sinh anh dũng của thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cùng 13 chiến sĩ tàu không số C235 hàng chục năm về trước tại bến Hòn Hèo.
Anh hùng Nguyễn Văn Ðức kể về những lần vận chuyển vũ khí cho lớp trẻ hôm nay. Ảnh: SGGP

60 năm đường Hồ Chí Minh trên biển: Nhớ lần gặp bác sĩ Ðặng Thùy Trâm…

TP - Anh hùng Nguyễn Văn Ðức là một trong những người tham gia đường Hồ Chí Minh trên biển từ thời kỳ đầu thành lập, có không ít kỷ niệm trong những chuyến vận chuyển vũ khí cho chiến trường miền Nam. Và một trong số kỷ niệm đó là lần ông cùng đồng đội bị thương, được Bệnh xá nơi bác sĩ Ðặng Thùy Trâm làm việc cứu chữa để sau đó trở về miền Bắc an toàn.
Chị Siu H' Jú mong muốn sớm có công việc mới

An sinh cho người hồi hương: Giữ đất sản xuất, nỗ lực tìm việc

TP - Từ khi đợt dịch lần 4 bùng phát tới nay, có khoảng 20.000 người lao động từ các tỉnh phía Nam trở về quê ở Gia Lai tránh dịch. Đa số là đồng bào dân tộc thiểu số và người nghèo, do đó việc hỗ trợ, tư vấn đào tạo nghề, giới thiệu việc làm gặp nhiều khó khăn. Chính quyền địa phương khuyến cáo bà con không nên bán hoặc cho thuê đất, phải giữ lại để trồng hoa màu, chăn nuôi, ổn định cuộc sống.
Cán bộ, chiến sĩ Đoàn 125 nhận hàng lên tàu không số để vận chuyển cho chiến trường miền Nam. Ảnh: T.L

Tìm hướng vận chuyển mới

TP - Gia nhập đoàn tàu không số khi đường Hồ Chí Minh trên biển thành lập gần 3 năm, ông Vũ Trung Tính đã 18 lần tham gia các chuyến vượt biển vận chuyển vũ khí cho chiến trường. Việc gia nhập đoàn tàu không số giúp ông hiểu hơn về lịch sử con đường huyền thoại này, đồng thời cũng để lại cho ông những kỷ niệm không quên trong những lần tham gia vận chuyển vũ khí trên Biển Đông.
Bên bức ảnh tàu C235 treo tại nhà, CCB Lê Duy Mai kể cho chị Doãn Thị Thu về trận chiến đấu dũng cảm năm xưa của các đồng đội. Ảnh: Kiến Nghĩa

60 năm đường Hồ Chí Minh trên biển: Những cuộc gặp nghĩa tình

TP - Hơn 4 năm trước, nhân kỷ niệm 70 năm ngày Thương binh liệt sĩ 27/7, báo Tiền Phong đã tổ chức các hoạt động tri ân về chiến công của tàu C235 huyền thoại, trong đó có mời những cựu chiến binh (CCB) còn sống cùng thân nhân các liệt sĩ (LS) của con tàu này tham gia chương trình. Việc mời tham gia chương trình trên của báo với mong muốn kết nối để có sự gặp gỡ đầy đủ hơn giữa những CCB tàu C235 và thân nhân LS của con tàu.
Các cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ tàu C235 trong cuộc gặp tại nhà bà Hường năm 2017. Ảnh: Kiến Nghĩa

Tình người hậu cứ

TP - Trong số những người đã cứu chữa, chăm sóc cho các thành viên tàu C235 thoát khỏi sự truy kích của địch ngày ấy, có hai người khá đặc biệt. Sau khi kết hôn với nhau, nơi ở của họ trở thành điểm dừng chân của những đồng đội và thân nhân liệt sĩ mỗi khi đến thăm viếng các liệt sĩ tàu C235. Hằng năm, vào ngày các thủy thủ tàu C235 hy sinh, vợ chồng họ đều tổ chức cúng giỗ cho các liệt sĩ.
Một nhà kho đang được xây dựng vào năm 1994 của công ty Epco do ông Liên Khui Thìn làm giám đốc

'Cựu tử tù' Liên Khui Thìn chưa nguôi day dứt

TP - Hơn 20 năm trước, tại cơ quan điều tra, khi đặt bút ký giấy ủy quyền điều hành, xử lý công nợ với các ngân hàng để thu hồi phần tài sản dôi dư về cho doanh nghiệp, có nằm mơ đại gia Liên Khui Thìn (68 tuổi, nguyên giám đốc Công ty TNHH Epco) cũng không dám tin có ngày những người từng được ông cưu mang và tin tưởng lại sẽ đẩy ông xuống vực thẳm.