Tại trang trại của mình ở phường Phước Thới (TP. Cần Thơ), anh Huỳnh Văn Thuận dựng những bể nuôi cà cuống trông chẳng khác hồ cá cảnh, mặt nước trong veo, rong rêu và lục bình phủ xanh mướt. Nâng khúc gỗ có mấy con cà cuống đang bám, anh Thuận cười nói: “Dưới ngực con đực có hai túi nhỏ chứa tinh dầu thơm như quế. Chính mùi thơm hiếm có ấy khiến cà cuống trở thành thứ gia vị quý trong ẩm thực, đặc biệt ở miền Bắc”.
Tốt nghiệp ngành Ngôn ngữ Anh năm 2007, từng nhiều năm làm hướng dẫn viên du lịch ở TP.HCM, anh Thuận kể, chính mong muốn tìm một hướng đi bền vững hơn đã khiến anh quyết định “bỏ phố về quê”. Qua thời gian tìm hiểu, anh nhận ra cà cuống là loài côn trùng có giá trị kinh tế cao, ít bệnh tật, lại hiếm người nuôi ở miền Tây.
Hơn 2 năm trước, anh Thuận mua 7 ổ trứng cà cuống về nuôi thử nghiệm. Không có kinh nghiệm, anh tự học qua sách báo, mạng xã hội và mày mò từ thực tế. “Ngày xưa, cà cuống xuất hiện nhiều ngoài ruộng, giờ gần như biến mất. Thấy giá trị cao, thị trường miền Bắc chuộng, tôi quyết định theo đuổi lâu dài”, anh Thuận kể.
Theo anh Thuận, để nuôi cà cuống thành công cần môi trường sống phù hợp, nguồn nước sạch và thức ăn tươi. Bể nuôi được làm bằng khung sắt phủ bạt, đặt ngoài trời, có nắp lưới che chắn, bên trong thả rong rêu, lục bình và đặt cây gỗ để tạo môi trường tự nhiên. Mỗi bể nuôi khoảng 100 con.
Nguồn thức ăn của cà cuống chủ yếu là côn trùng, cá nhỏ, dế, nhái… Anh còn tự nuôi ếch để lấy nòng nọc làm mồi, vừa giảm chi phí, vừa đảm bảo nguồn thức ăn ổn định. “Nước nuôi phải thật sạch, nên tôi đào riêng ao trữ nước để dẫn lên các bể”, anh cho biết.
Mỗi ổ trứng cà cuống có hơn 100 trứng, tỷ lệ nở đạt khoảng 98%. Sau 65 - 80 ngày, cà cuống trưởng thành và bắt đầu sinh sản. Trứng, con giống, cà cuống thương phẩm và tinh dầu từ con đực đều có thể bán ra thị trường. Hiện giá trứng khoảng 100.000 đồng/ổ, cà cuống thương phẩm 50.000 đồng/con. “Muốn nuôi có lời thì phải chủ động nuôi mồi, chứ mua thức ăn ngoài thì chỉ nuôi chơi, không có lãi”, anh Thuận nói.
Anh Thuận cho biết, cà cuống cái có thịt béo, còn con đực dùng để lấy tinh dầu chế biến các món như nướng, chiên, xào… Thị trường tiêu thụ chủ yếu ở miền Bắc, đặc biệt tại các quán bánh cuốn, bún thang. Kênh bán hàng của anh hiện chủ yếu qua mạng xã hội. “Tôi tự nuôi nguồn thức ăn, nhờ vậy mới duy trì được thu nhập ổn định”, anh Thuận chia sẻ.
Theo anh Thuận, cà cuống là loài “khó tính”, chỉ sống được trong môi trường thật sự sạch, hễ gặp ô nhiễm là chết. Cũng nhờ vậy mà chúng hầu như không mắc bệnh, không cần dùng thuốc xử lý.
Anh cho rằng xu hướng người tiêu dùng ngày nay chuộng thực phẩm tự nhiên, an toàn cho sức khỏe, nên cà cuống là hướng đi phù hợp với nông nghiệp xanh. “Tôi tìm hiểu nhiều mô hình rồi, chỉ con này vừa gọn, vừa có tiềm năng lớn, thị trường lại rộng. Quan trọng mình có đủ lực và kiên trì để theo đuổi hay không thôi”, anh Thuận bộc bạch.
Cà cuống đạt chất lượng tốt nhất sau khoảng 90 ngày nuôi, khi tinh dầu đạt độ cay nồng đặc trưng, yếu tố làm nên giá trị của loài côn trùng này. “Cà cuống ngon là phải thơm nồng, cay nhẹ, như trái cây chín tới mới đúng vị”, anh ví von. Chỉ cần năm con cà cuống đực nướng thơm có thể pha cho một lít nước mắm, tạo nên hương vị mà không loại gia vị nào thay thế được.
Nếu ở miền Bắc, cà cuống được xem là đặc sản cầu kỳ, thường xuất hiện trong các món bánh cuốn, bún thang, ở miền Tây, món ăn này vẫn còn khá lạ. “Người miền Tây ít ăn cà cuống, nhưng miền Bắc quý lắm, vì nó hiếm và ngon”, anh Thuận nói.
Hiện, anh Thuận tiếp tục mở rộng quy mô trang trại, xây thêm các bể nuôi và sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật cho bà con có nhu cầu chuyển đổi mô hình.
“Thời gian tới, tôi dự định vừa bán con giống, vừa liên kết bao tiêu sản phẩm cho bà con. Nếu làm đúng kỹ thuật, tôi tin đây sẽ là mô hình nông nghiệp mang lại thu nhập bền vững, nhất là cho hộ ít đất”, anh Thuận kỳ vọng.
