Sau thời gian làm việc ở nước ngoài, anh Lê Duy Trinh (sinh năm 1996), ở thôn Tả Phan, xã Ninh Châu, tỉnh Quảng Trị, trở về quê và tìm hướng khai thác những diện tích đất nông nghiệp bị bỏ trống hoặc cho hiệu quả thấp.
Theo anh Trinh, tại địa phương còn nhiều khu vực đất thấp, thường xuyên ngập nước khiến việc canh tác gặp khó khăn. Thay vì để đất bỏ không, anh tìm loại cây có khả năng thích nghi với điều kiện tự nhiên và có khả năng phát triển thành sản phẩm hàng hóa.
Qua tìm hiểu, anh nhận thấy cây sen phù hợp với vùng đất trũng. Không chỉ có hạt, nhiều bộ phận của cây như lá, ngó, hoa cũng có thể được sử dụng làm nguyên liệu chế biến.
Đầu năm 2022, anh bắt đầu tập hợp diện tích đất, cải tạo mặt bằng và xuống giống những vùng sen đầu tiên. Do địa hình thấp, việc cải tạo vùng trồng đòi hỏi vốn đầu tư đáng kể, trong khi hiệu quả chưa thể đánh giá ngay.
“Lúc đầu, tôi cũng lo vì phải bỏ vốn cải tạo đất nhưng chưa biết hiệu quả thế nào. Tuy nhiên, nếu không làm thì đất vẫn bỏ không nên tôi quyết định làm từng bước”, anh Trinh chia sẻ.
Sen khá phù hợp với vùng đất trũng nhưng khi trồng trên diện tích lớn, người dân vẫn phải chú ý điều tiết nước, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Đặc biệt, nếu chỉ bán sen tươi, hiệu quả sản xuất dễ phụ thuộc vào mùa vụ và giá thị trường. Vì vậy, ngay từ đầu, anh Trinh đã tính đến việc sơ chế, bảo quản và chế biến để nâng giá trị sản phẩm.
Từ những diện tích ban đầu, vùng trồng được mở rộng lên khoảng 8ha. Anh đồng thời đầu tư các khâu sơ chế, bảo quản và chế biến, từng bước hình thành chuỗi sản xuất từ vùng nguyên liệu đến tiêu thụ.
“Nếu chỉ bán sen tươi, sản phẩm dễ phụ thuộc vào giá thị trường và thương lái. Vì vậy, tôi đầu tư khâu sơ chế, bảo quản, chế biến, từng bước hình thành chuỗi từ vùng nguyên liệu đến tiêu thụ”, anh nói.
Năm 2023, anh thành lập Hợp tác xã Trồng và chế biến Sen, đến tháng 5/2026 tiếp tục thành lập Chi hội Nông dân nghề nghiệp Trồng và chế biến Sen Ninh Châu. Đến nay, mô hình được đầu tư khoảng 3 tỷ đồng, với kho lạnh, máy sấy, máy hút chân không và thiết bị sơ chế, đóng gói. Hợp tác xã hiện có 2 sản phẩm đạt OCOP 3 sao, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử.
Không dừng ở vùng nguyên liệu của hợp tác xã, anh Trinh còn xây dựng mô hình liên kết với các hộ dân. Đến nay, hợp tác xã liên kết và bao tiêu sản phẩm cho khoảng 20 hộ trồng sen tại Ninh Châu.
“Có vùng nguyên liệu ổn định, hợp tác xã mới chủ động được kế hoạch sản xuất, còn người dân có đầu ra sẽ yên tâm duy trì diện tích. Các hộ đảm nhiệm trồng, chăm sóc, thu hoạch; hợp tác xã thu mua, sơ chế, bảo quản, chế biến và tiêu thụ sản phẩm”, anh cho biết.
Ngoài sản xuất, vùng sen còn thu hút người dân và du khách đến tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm vào mùa hoa nở. Hợp tác xã đang nghiên cứu các hoạt động phù hợp để kết hợp vùng trồng với du lịch nông thôn.
Mô hình hiện đạt doanh thu hơn 1 tỷ đồng/năm, tạo việc làm thường xuyên cho 5 - 10 lao động, với thu nhập khoảng 10 triệu đồng/người/tháng và khoảng 20 lao động thời vụ, thu nhập khoảng 8 triệu đồng/người/tháng. Hợp tác xã đồng thời liên kết với 20 hộ dân, hình thành chuỗi sản xuất từ trồng, chăm sóc, thu hoạch đến cung ứng nguyên liệu.
Ông Nguyễn Quang Ninh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Ninh Châu cho biết, mô hình của anh Lê Duy Trinh bước đầu cho thấy hiệu quả trong chuyển đổi những diện tích đất sản xuất kém hiệu quả.
Theo ông, việc xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết với người dân và phát triển sản phẩm OCOP giúp nâng giá trị nông sản, đồng thời tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân địa phương.
