Từ những trăn trở rất đời thường
Lưu Hải Nam sinh ra và lớn lên tại Đức Thọ (Hà Tĩnh), hiện là giảng viên Trường CĐ Công nghệ cao Hà Nội. Trong quá trình giảng dạy, anh có cơ hội tham gia hỗ trợ người dân tiếp cận các kỹ năng số.
Cơ duyên để Nam dành nhiều tâm huyết hơn cho việc hướng dẫn người lớn tuổi đến từ chính những điều gần gũi trong cuộc sống. Anh từng chứng kiến người thân lúng túng trước một chiếc điện thoại thông minh. Những thao tác như quét mã QR, gọi video hay cài đặt ứng dụng vốn quen thuộc với người trẻ lại trở thành rào cản đối với nhiều người lớn tuổi.
“Có một hình ảnh khiến tôi suy nghĩ rất nhiều, đó là khi thấy chính những người thân của mình lúng túng trước một chiếc điện thoại thông minh. Những thao tác tưởng chừng đơn giản như quét mã QR, gọi video hay cài đặt ứng dụng lại trở thành rào cản lớn”, Nam chia sẻ.
Từ suy nghĩ, nếu người thân của mình còn gặp khó khăn thì ngoài kia cũng có nhiều người đang bối rối tương tự, anh cùng các thầy cô khoa Công nghệ thông tin tổ chức những lớp học công nghệ số miễn phí.
Hiện, các lớp học được tổ chức tại Trung tâm Người có công (số 1, phường Hà Đông), thu hút đông đảo người dân, đặc biệt là người cao tuổi. Theo Nam, khó khăn lớn nhất của nhiều học viên không hẳn nằm ở việc tiếp thu kiến thức công nghệ mà ở tâm lý e dè. Một số người sợ thao tác sai, sợ không theo kịp hoặc ngại hỏi vì lo làm phiền con cháu. Vì vậy, các giảng viên lựa chọn cách hướng dẫn đơn giản, trực quan. Mỗi thao tác được chia nhỏ, hướng dẫn chậm và sử dụng ngôn ngữ đời thường thay vì những thuật ngữ kỹ thuật khó hiểu. Trong lớp, giảng viên không chỉ đứng hướng dẫn chung mà còn trực tiếp đến từng bàn để quan sát và hỗ trợ khi học viên gặp vướng mắc. “Điều quan trọng là tạo được sự an tâm để người học dám thử. Tôi luôn nói với các cô chú rằng, sai cũng không sao, máy không hỏng được đâu, chúng tôi ở đây để làm cùng cô chú. Khi đã vượt qua lần đầu, những lần sau sẽ dễ dàng hơn rất nhiều”, Nam nói.
Khi người lớn tuổi dám thử công nghệ
Mỗi lớp có khoảng 50 - 70 học viên. Với số lượng khá đông, việc hỗ trợ từng người là thách thức không nhỏ. Các giảng viên vì thế chia lớp thành những nhóm nhỏ, mỗi người phụ trách một khu vực để kịp thời hướng dẫn khi học viên gặp khó khăn.
Sự thay đổi của người học thể hiện qua từng buổi. Ban đầu, nhiều người còn dè dặt trước những khái niệm như trí tuệ nhân tạo hay các ứng dụng số. Nhưng khi công nghệ được đưa vào những tình huống gần gũi với cuộc sống, tâm lý e ngại dần được thay thế bằng sự tò mò. Các học viên có thể thử tìm công thức nấu ăn hoặc làm một bài thơ bằng công nghệ. Những trải nghiệm đơn giản này giúp họ nhận ra công nghệ không phải điều quá xa vời.
“Ban đầu, khi nghe đến trí tuệ nhân tạo, nhiều cô chú nghĩ đó là thứ rất xa vời. Nhưng khi thử những nội dung gần gũi, không khí lớp học thay đổi ngay”, Nam kể. Theo anh, điều đáng quý nhất không nằm ở việc học viên sử dụng thiết bị nhanh hay chậm. Lớp học còn trở thành không gian để những người lớn tuổi gặp gỡ, trao đổi và hỗ trợ nhau.
Cô Hồng Vân (phố Hồ Tùng Mậu, phường Từ Liêm, Hà Nội), một học viên tham gia lớp học cho biết, chương trình giúp cô biết cách sử dụng các ứng dụng như VNeID, dịch vụ công, hay eTax. Cô mong muốn có thêm nhiều lớp học tương tự để người dân thuận lợi hơn khi tiếp cận công nghệ.
Trong quá trình hướng dẫn, có một câu chuyện khiến Nam nhớ mãi. Một học viên sau khi tự thanh toán được hóa đơn và tích hợp giấy tờ điện tử đã nói rằng, lần đầu tiên sau nhiều năm, người này không còn cảm thấy mình là gánh nặng cho con cháu. Với Nam, đó là một trong những điều ý nghĩa nhất mà lớp học có thể mang lại.
Dùng điều mình biết để giúp người khác
Nam cho rằng, công nghệ nên phục vụ con người, thay vì trở thành khoảng cách giữa các thế hệ. Vì vậy, việc hướng dẫn người lớn tuổi không chỉ đơn thuần là dạy thêm một kỹ năng mà còn giúp họ tự tin và chủ động hơn trong cuộc sống.
Năm 2025, thầy giáo trẻ Lưu Hải Nam được UBND TP. Hà Nội tặng Bằng khen vì những đóng góp trong chiến dịch “45 ngày đêm ra quân hỗ trợ chuyển đổi số” theo Chỉ thị số 11/CT-UBND, triển khai tại các xã, phường trong giai đoạn đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Với anh, sự ghi nhận này không phải đích đến mà là động lực để tiếp tục hành trình đưa công nghệ đến gần hơn với người dân.
Thời gian tới, Nam dự định mở rộng mô hình theo hướng kết hợp đào tạo trực tiếp với xây dựng các kênh hướng dẫn trực tuyến có nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với người lớn tuổi. Việc huy động sinh viên tham gia với vai trò tình nguyện viên cũng được xem là một giải pháp để mô hình tiếp cận nhiều người hơn.
(Ảnh: NVCC)
