Khi "bóng hồng" chuyên Toán học cách làm quen với những dòng code
Sinh ra trong gia đình có mẹ là giáo viên Toán THCS, Hải Anh sớm dành trọn thời gian cho những con số như một lẽ tự nhiên. Chính từ sự miệt mài ấy, cô học trò nhỏ dần rèn giũa được tư duy logic nhạy bén và định hình triết lý sống cho riêng mình: "Thích thứ mình giỏi và giỏi thứ mình thích". Rời bệ phóng là lớp chuyên Toán 1, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh, Hải Anh bước chân vào ngành Khoa học Máy tính tại Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU-UET). Lựa chọn này không chỉ bắt nguồn từ sự tò mò thuần túy về hai chữ "Computer Science" qua sách báo, YouTube, mà còn là khao khát được tìm hiểu bản chất sâu xa của công nghệ. Thế nhưng, thế giới của những dòng code lập tức dội cho cô học trò chuyên Toán một "gáo nước lạnh".
“Mình gặp rất nhiều khó khăn trong những năm đầu và cả tới bây giờ, về mặt tư duy công nghệ”, Hải Anh chia sẻ. Với xuất phát điểm là một người học Toán từ nhỏ, cô luôn mang trong mình nhu cầu tự thân là phải hiểu tường tận mọi thứ đến tận gốc rễ, nền tảng, như cách chứng minh một định lý hay đào sâu về số nguyên tố. Trong khi đó, lĩnh vực Công nghệ thông tin lại vận hành theo một quy luật thực dụng hơn: Đôi khi, người học buộc phải công nhận kết quả để lập trình cho máy chạy trước, rồi mới quay lại tìm hiểu nền tảng sau.
“Ví dụ điển hình là ngay khi mới học lập trình, mình đã phải viết chương trình cho máy tính chạy, trong khi bản thân còn chưa hiểu máy tính thực sự thực thi những dòng lệnh đó như thế nào. Ban đầu mình khá khó chịu với cách học này, nhưng dần dần mình chấp nhận rằng có những thứ cần học trước rồi mới đủ nền tảng để quay lại hiểu sâu hơn". Chính vì thế, cô chọn Khoa học máy tính thay vì chỉ học lập trình đơn thuần, bởi điều giữ chân cô là khát vọng hiểu vì sao chương trình chạy được chứ không chỉ là làm cho nó chạy được.
Bên cạnh đó, đối diện với những định kiến về việc con gái học Khoa học Máy tính, Hải Anh khẳng định, giới tính không hề ảnh hưởng đến năng lực học tập. Điều cản trở các bạn nữ dấn thân thực chất chỉ là những định kiến từ môi trường xung quanh khiến họ tự giới hạn khả năng của chính mình.
Học bằng lòng tự trọng và khát vọng hiểu tận cùng
Để đạt được điểm số gần như tuyệt đối GPA 3.93/4.0 và giữ vững danh hiệu 'Sinh viên Xuất sắc' liên tục suốt 4 năm, Hải Anh không có một "phép thuật" nào ngoài một triết lý tự học cực kỳ kỷ luật: Đơn nhiệm và biết buông bỏ.
Cô thẳng thắn thừa nhận: “Thật ra, mình không có một chương trình tự học cân bằng theo nghĩa thông thường. Cách học của mình khá cực đoan và mình cũng không nghĩ nó phù hợp với nhiều người".
Sau nhiều năm thử nghiệm các phương pháp khác nhau, Hải Anh nhận ra, bản thân cần sự tập trung liền mạch: “Mỗi khi quyết định học một chủ đề nào đó, mình sẽ dành gần như toàn bộ thời gian cho đúng chủ đề ấy. Mình tắt hầu hết mạng xã hội, hạn chế nhắn tin, gọi điện, đi chơi và tương tác với mọi người. Thậm chí, có những giai đoạn, mình còn cắt giảm cả thời gian ăn uống, nghỉ ngơi để không làm đứt mạch suy nghĩ". Cô theo đuổi sự tò mò của mình đến khi cảm thấy đã hiểu tương đối rồi mới chuyển sang việc khác.
Hải Anh cũng chia sẻ rằng, động lực học tập của cô không đến từ điểm số hay các danh hiệu. Động lực lớn nhất hoàn toàn được nuôi dưỡng bằng sự tò mò thuần túy và lòng tự trọng với chính bản thân: “Điều khiến mình ngồi hàng giờ với một bài toán, đơn giản là vì mình muốn biết nó hoạt động như thế nào, tại sao lại như vậy".
Nhờ chỉ tập trung vào một nội dung trong một thời điểm (đơn nhiệm) nên cô không cảm thấy bị quá tải. Đổi lại, cô chấp nhận sự đánh đổi là "bỏ lỡ" rất nhiều thứ khác, bao gồm cả trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp. Nhưng với Hải Anh, đó là cái giá xứng đáng để xây dựng một nền móng vững chãi cho chặng đường dài phía sau.
Trưởng thành từ những "khoảng lặng" nghiên cứu
Gia nhập phòng thí nghiệm mục tiêu Đảm bảo chất lượng phần mềm (SQA Lab) từ sau năm thứ nhất, Hải Anh từng phải "xoay sở bằng mọi giá" để vượt qua áp lực ngợp kiến thức ban đầu: “Những ngày đầu vào lab, mình gần như không hiểu mọi người đang nói gì. Các anh chị trao đổi về những khái niệm mà mình chưa từng nghe tới, đọc tài liệu thì có rất nhiều thuật ngữ mới, nhiều lúc đọc xong vẫn không biết mình vừa đọc cái gì".
Nhưng chính tại môi trường này, nơi giúp cô trở thành đồng tác giả của một bài báo khoa học quốc tế vào năm 2024, Hải Anh đã học được bài học đắt giá về sự kiên nhẫn.
Hải Anh thừa nhận, nghiên cứu khoa học khó hơn học lý thuyết trên lớp rất nhiều: “Học trên trường có cột mốc rõ ràng. Mình khá tự tin là nếu mình dành 2 tiếng cho việc học trên trường, mình sẽ hiểu được một nội dung nào đó của học phần nào đó. Còn nghiên cứu về một đề tài nào đó thì mình phải chấp nhận dành cả tuần, mà cũng không có cột mốc rõ ràng nào đã đạt được". Thậm chí, cô từng phải đối diện với thực tế là sau rất nhiều thời gian mới nhận ra hướng đi ban đầu không phù hợp và phải làm lại từ đầu.
Nhưng chính sự chênh vênh của nghiên cứu đã dạy cho cô gái trẻ cách sống chậm lại. Cô hiểu rằng, không phải lúc nào cũng cần có một thành tựu vĩ đại thì hành trình đã qua mới có ý nghĩa. “Mỗi lần loại bỏ được một giả thuyết sai hay hiểu rõ hơn một câu hỏi cũng đã là một bước tiến", nhận thức này giúp cô bớt nóng vội hơn, biết bình tĩnh đi tìm lời giải và trân trọng từng bước đi nhỏ trong cuộc sống.
Bản lĩnh ngược dòng trước kỷ nguyên AI
Sau khi tốt nghiệp thủ khoa, Hải Anh kiên định với lựa chọn ở lại SQA Lab để chuẩn bị học tiếp Thạc sĩ. Nhìn bạn bè đồng lứa rục rịch đầu quân cho các doanh nghiệp lớn để có thu nhập sớm, Hải Anh thừa nhận, mình từng chịu áp lực.
“Có áp lực vì các bạn toàn nói những thứ mình không hiểu”. Nhưng bản lĩnh của cô nằm ở việc không để nỗi sợ bỏ lỡ (FOMO) dẫn dắt. Cô bình tĩnh quan sát và nhận ra, một sự thật: “Do áp lực công việc, phần lớn họ chỉ tốt trong việc ứng dụng, công nhận một kết quả và nắm sơ bộ cách hoạt động để giải quyết nhiệm vụ trước mắt. Còn mình thì không phải kiểu người này. Yếu tố chính khiến mình theo con đường nghiên cứu là vì mình muốn thoải mái tìm hiểu sâu về mọi vấn đề mình gặp phải".
Sự kiên định với nền tảng lý thuyết sâu sắc cũng chính là điểm tựa để cô nhìn nhận về làn sóng Trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển như vũ bão. Đứng trước lo ngại AI có thể tự viết code và thay thế lập trình viên, nữ thủ khoa cho rằng, giá trị của con người trong tương lai sẽ ngày càng nằm ở khả năng hiểu vấn đề, hiểu giới hạn của AI và biết tự kiểm chứng kết quả.
“Người học cần hiểu AI, để biết được hiện tại AI làm được những gì cho mình và những gì AI chưa thể làm được trong tương lai gần". Với Hải Anh, giá trị của con người trong tương lai sẽ ngày càng nằm ở "phần hiểu" và khả năng tự kiểm chứng. “Điều mình sợ không phải là AI đưa ra câu trả lời sai, mà là bản thân mình dần mất đi khả năng tự hỏi vì sao câu trả lời này đúng".
Quyết định khép lại những năm tháng đại học rực rỡ để tiếp tục dấn thân vào con đường nghiên cứu, Hải Anh không coi danh hiệu thủ khoa xuất sắc là một ánh hào quang để dừng lại. Với niềm tin sâu sắc vào sự vận động và tự điều chỉnh của xã hội, cô gái trẻ chọn cách bước đi chậm rãi nhưng thấu suốt đến tận cùng, luôn giữ vững tinh thần tự học để không bao giờ bị bỏ lại phía sau.
