Hai năm trước, nhà toán học Ma Xiao góp phần tạo bước đột phá trong việc giải quyết một bài toán tồn tại suốt hơn một thế kỷ, được biết đến với tên gọi bài toán thứ sáu của Hilbert. Bài toán này từng khiến nhiều thế hệ nhà vật lý toán học đau đầu. Trọng tâm của nó là tìm ra mối liên hệ giữa chuyển động hỗn loạn của các nguyên tử ở cấp độ vi mô với những quy luật chi phối dòng chảy chất lỏng.
Công trình được công bố trên tạp chí Annals of Mathematics (Biên niên Toán học), góp phần đưa Yu Deng, cộng sự của Ma Xiao, đến với Huy chương Fields năm 2026 - giải thưởng danh giá nhất của ngành toán học. Thành tựu này cũng giúp Ma Xiao có được vị trí trợ lý giáo sư nghiên cứu tại ĐH Michigan (Mỹ). Với những thành tích đó, Ma Xiao được kỳ vọng sẽ tiếp tục theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu toán học thuần túy. Tuy nhiên, ở tuổi 28, anh lại quyết định thử sức trong một lĩnh vực hoàn toàn mới: Trí tuệ nhân tạo (AI). Ma Xiao đã rời công việc tại Mỹ và trở về trường cũ là ĐH Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC), TP. Hợp Phì, trong tháng này. Theo thông báo của trường hôm Chủ nhật, anh đảm nhận vị trí Giáo sư tại cả Viện Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) mới thành lập và Viện Hình học và Vật lý của USTC.
Theo South China Morning Post (SCMP), việc trở về Trung Quốc đánh dấu bước chuyển hướng đáng kể trong sự nghiệp của Ma Xiao. Thay vì tiếp tục theo đuổi các nghiên cứu toán học thuần túy, anh lựa chọn bước vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo tổng quát, với kỳ vọng AI có thể tự động hóa quá trình khám phá toán học trong tương lai.
Từ thần đồng toán học đến nhà nghiên cứu AI
Năng khiếu toán học của Ma Xiao bộc lộ từ khá sớm. Anh sinh ra tại TP. Tân Hương, tỉnh Hà Nam, miền Trung Trung Quốc. Theo các thông tin được công bố, từ năm lớp 6, Ma Xiao đã say mê một bài toán và bắt đầu tự học giải tích ở trình độ đại học.
Trong khi nhiều thần đồng toán học khác, như Yu Deng, lựa chọn con đường chinh phục các kỳ thi Olympic Toán, Ma Xiao lại theo học Trường Thiếu niên tài năng thuộc USTC từ năm 2014, khi mới 16 tuổi.
Được thành lập năm 1978, ngôi trường này mỗi năm tuyển khoảng 40 học sinh có năng khiếu đặc biệt khắp Trung Quốc, dù các em chưa hoàn thành chương trình THPT. Khoảng 90% học sinh sau đó tiếp tục học tập và nghiên cứu tại các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu trong và ngoài nước.
Năm 2018, sau khi tốt nghiệp cử nhân tại USTC, Ma Xiao sang Mỹ học tiến sĩ tại ĐH Princeton. Năm 2022, anh bắt đầu tham gia nghiên cứu bài toán thứ sáu của Hilbert.
Ma Xiao thực hiện công trình này cùng Yu Deng, một cựu nghiên cứu sinh khóa trước tại Princeton, và Zaher Hani, người hướng dẫn kiêm cộng sự nghiên cứu của anh trong thời gian làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ.
Năm 2023, Ma Xiao nhận bằng tiến sĩ Toán học. Sau đó, anh tiếp tục chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ tại ĐH Michigan và được bổ nhiệm làm trợ lý giáo sư nghiên cứu Donald J. Lewis. Trong thời gian này, Ma Xiao vẫn hợp tác với Yu Deng. Năm 2024, nhóm nghiên cứu đạt bước đột phá trong việc giải quyết bài toán thứ sáu của Hilbert. Kết quả sau đó được tạp chí toán học hàng đầu thế giới Annals of Mathematics chấp nhận công bố. Sau khi giành Huy chương Fields hồi tháng Bảy, Yu Deng chia sẻ với báo Xinxiang Daily rằng, nếu không có sự tham gia của Ma Xiao, nhóm nghiên cứu có thể đã mất nhiều thời gian và công sức hơn để tìm ra lời giải.
Chuyển hướng sang trí tuệ nhân tạo
Giờ đây, Ma Xiao đang đối mặt với một thử thách mới khi lựa chọn AI làm trọng tâm nghiên cứu tại USTC. Trong cuộc phỏng vấn với DeepTech, phiên bản tiếng Trung của tạp chí MIT Technology Review, hồi tháng Bảy, Ma Xiao cho biết: "Trong 2 - 3 năm tới, có lẽ tôi sẽ chuyển trọng tâm nghiên cứu sang phát triển các hệ thống AI có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ”, Ma Xiao cho biết.
Anh tiết lộ đã phát triển một hệ thống AI phục vụ chứng minh toán học, mang tên qmd-prover. Ma Xiao cũng đang tìm cách tự động hóa toàn bộ quy trình nghiên cứu, từ hìnbạnh thành ý tưởng, xây dựng và kiểm chứng chứng minh đến viết bài báo khoa học. “Tôi có nhận hướng dẫn sinh viên. Codex, Claude Code và Git là những công cụ các bạn bắt buộc phải biết sử dụng. Nếu không biết dùng chúng, rất có thể bạn sẽ trở thành người ‘mù chữ’ trong kỷ nguyên mới”, anh nói.
Tháng Giêng năm nay, USTC thành lập Viện Trí tuệ nhân tạo tổng quát nhằm thực hiện các nghiên cứu đột phá trong lĩnh vực này, đồng thời đào tạo nhân lực có khả năng tạo ra ảnh hưởng trên phạm vi quốc tế.
