Nhà phân tích người Nga Malek Dudakov nói với trang tin Nga News.ru ngày 1/4 rằng, Tổng thống Trump hiện rơi vào thế khó khi phải tìm lối thoát khỏi cuộc xung đột Trung Đông - tình thế mà chính ông đã góp phần tạo ra. Vấn đề cốt lõi nằm ở các mốc thời hạn pháp lý trong nước, vốn hạn chế khả năng tiến hành chiến tranh của Tổng thống Mỹ nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội.
Cụ thể, theo quy định liên quan quyền lực chiến tranh, Nhà Trắng chỉ có thể tiến hành hoạt động quân sự đơn phương trong khoảng thời gian giới hạn, thường được hiểu là khoảng 60 ngày. Thời hạn này được cho là sẽ kết thúc vào cuối tháng 4, buộc Tổng thống Trump phải đưa ra quyết định nhanh chóng: hoặc sớm chấm dứt chiến dịch, hoặc tìm cách thuyết phục Quốc hội Mỹ thông qua việc kéo dài.
Tuy nhiên, triển vọng nhận được sự ủng hộ từ Quốc hội là rất thấp. Ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa, nhiều đồng minh của ông Trump cũng không sẵn sàng ủng hộ việc mở rộng chiến dịch, đặc biệt là một cuộc tấn công trên bộ vào Iran. Sự chia rẽ này khiến lựa chọn chính trị của Tổng thống trở nên hạn chế hơn bao giờ hết.
Không chỉ đối mặt rào cản thể chế, Nhà Trắng còn chịu áp lực lớn từ dư luận. Theo chuyên gia Dudakov, phần lớn người dân Mỹ hiện phản đối cuộc chiến. Khoảng hai phần ba công chúng có cái nhìn tiêu cực về các hành động quân sự nhằm vào Iran, trong khi khoảng 60% ủng hộ việc đạt được lệnh ngừng bắn ngay lập tức, bất kể tình hình thực địa ra sao.
Trong bối cảnh đó, một số ý kiến khác lại đưa ra kịch bản ngược lại. Cựu trung tá quân đội Mỹ Daniel Davis nhận định rằng, trong bài phát biểu sắp tới trước toàn dân, Tổng thống Trump thậm chí có thể tuyên bố khởi động chiến dịch tấn công trên bộ. Nếu điều này xảy ra, đó sẽ là sự thay đổi đáng kể so với những tuyên bố trước đó của ông về việc sớm kết thúc xung đột.
Những diễn biến trái chiều này cho thấy Nhà Trắng đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng: hoặc nhanh chóng tìm giải pháp rút lui nhằm giảm áp lực chính trị, hoặc chấp nhận rủi ro leo thang quân sự trong khi chưa có sự đồng thuận trong nước.
Mỹ cân nhắc rời khỏi NATO
Tổng thống Donald Trump vừa gây chấn động khi cho biết Washington đang cân nhắc khả năng rút khỏi NATO, đồng thời chỉ trích liên minh quân sự này là “hổ giấy” trong bối cảnh căng thẳng liên quan đến cuộc chiến Iran, CNN đưa tin chiều 1/4.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ The Telegraph của Anh, ông Trump cho biết việc Mỹ rời NATO “không chỉ là cân nhắc mà còn vượt xa điều đó”. Ông nhấn mạnh bản thân từ lâu đã hoài nghi về vai trò của NATO, cho rằng liên minh này thiếu hiệu quả thực chất. Ông nói thêm rằng, Tổng thống Nga Vladimir Putin “cũng hiểu rõ điều đó”.
Những phát biểu này xuất hiện khi nhiều nước thành viên NATO tỏ ra dè dặt trong việc hỗ trợ Mỹ trong cuộc xung đột với Iran, đặc biệt là không sẵn sàng triển khai lực lượng để tái mở cửa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược đã bị Tehran phong tỏa sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.
Ông Trump liên tục chỉ trích các đồng minh “không sát cánh” cùng Mỹ. Trên mạng xã hội Truth Social, ông kêu gọi các quốc gia đang thiếu nhiên liệu do gián đoạn nguồn cung hãy “tự tìm lại dũng khí” và hành động thay vì trông chờ vào Washington. Ông cảnh báo: “Các bạn sẽ phải học cách tự chiến đấu, nước Mỹ sẽ không còn ở đó để giúp nữa”.
Lập trường này khiến nhiều nước NATO bối rối, bởi liên minh được xây dựng dựa trên nguyên tắc phòng thủ tập thể - Điều 5, trong đó một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được coi là tấn công vào toàn bộ liên minh. Điều khoản này từng được kích hoạt sau sự kiện tấn công khủng bố 11/9, khi các đồng minh tham gia chiến dịch quân sự do Mỹ dẫn đầu tại Afghanistan, khiến hơn 1.100 binh sĩ không tính lính Mỹ thiệt mạng.
Dù vậy, ông Trump vẫn nhiều lần nghi ngờ mức độ cam kết của các đồng minh, cho rằng họ không thực sự “có mặt” khi Mỹ cần. Ông cũng viện dẫn các trường hợp như Ukraine để khẳng định Washington đã hỗ trợ các đối tác một cách “tự động”, trong khi không nhận lại sự đáp ứng tương xứng.
Trong loạt chỉ trích gần đây, ông Trump đặc biệt nhắm vào Thủ tướng Anh Keir Starmer. Nhà lãnh đạo Anh trước đó đã từ chối cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự của Anh để tấn công Iran, với lý do hành động này không phù hợp pháp lý. Tuy nhiên, London vẫn tham gia phòng thủ trước các đòn đáp trả của Iran nhằm vào lực lượng phương Tây tại Trung Đông.
Đáp lại, ông Starmer khẳng định NATO vẫn là “liên minh quân sự hiệu quả nhất trong lịch sử thế giới”, đồng thời nhấn mạnh Anh sẽ không bị cuốn vào cuộc chiến với Iran.
Những phát biểu mới nhất của ông Trump cho thấy sự rạn nứt ngày càng rõ rệt giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu, trong bối cảnh xung đột Trung Đông tiếp tục đặt ra những thách thức lớn đối với cấu trúc an ninh toàn cầu.
Một số quốc gia châu Âu được ghi nhận đã từ chối cho Mỹ sử dụng không phận hoặc lãnh thổ liên quan đến chiến dịch tấn công Iran. Đó là:
-Tây Ban Nha: đóng cửa không phận đối với máy bay quân sự Mỹ tham gia chiến dịch, đồng thời không cho sử dụng căn cứ quân sự.
-Pháp: từ chối cho máy bay vận chuyển vũ khí của Mỹ (qua Israel) bay qua không phận để phục vụ chiến tranh với Iran.
-Ý: không cho máy bay Mỹ sử dụng căn cứ (ở Sicily), gián tiếp hạn chế hoạt động hỗ trợ tấn công; đây là một phần trong xu hướng hạn chế hỗ trợ quân sự.
Ngoài ra, một số nguồn tin cũng cho thấy các nước châu Âu khác (như Anh) không ủng hộ đầy đủ hoặc hạn chế hợp tác, nhưng không phải lúc nào cũng cấm hoàn toàn không phận.