Lấy kết quả khắc phục hậu quả làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự
Sáng 24/8, với tuyệt đại đa số biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Trước đó, giải trình làm rõ một số vấn đề, Đại tướng Lương Tam Quang – Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, về các điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự (điều 5) tiếp thu ý kiến của các đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát chỉnh lý theo hướng "không quy định điều kiện người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc góp phần hiệu quả của việc phát hiện và xử lý tội phạm là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự", bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại Nghị quyết 29 của Quốc hội khóa XVI.
Bộ trưởng Lương Tam Quang nêu, có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định lượng mức độ thiệt hại phải báo cáo xin ý kiến cấp có thẩm quyền. Về ý kiến này, cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo nghị quyết là lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự. Nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự tùy từng giai đoạn tố tụng.
Bên cạnh đó, đối với các vụ việc, vụ án có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng thì đã có cơ chế đưa vụ việc, vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Đồng thời, dự thảo nghị quyết đã có các quy định để phòng ngừa và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng các quy định nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm. Vì thế, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo.
Về ý kiến đề nghị rà soát lại các quy định của Bộ luật Hình sự để bảo đảm phù hợp với các tư duy mới, quan điểm mới về các chính sách xử lý hình sự được quy định tại nghị quyết này và Nghị quyết 29, theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, tiếp thu ý kiến của đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉ đạo cơ quan chức năng đưa các nội dung này vào dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đã trình Quốc hội để cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp.
Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng
Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều, có hiệu lực kể từ ngày 1/9/2026 và được thực hiện trong thời hạn 3 năm.
Trong số các nguyên tắc thực hiện, nghị quyết nhấn mạnh: Phân định rõ giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm hành chính với trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân; xử lý nghiêm hành vi tham nhũng; khoan hồng, giảm nhẹ các hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục hậu quả thiệt hại; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.
Không áp dụng các quy định trong nghị quyết này để xem xét lại các bản án hình sự, quyết định xử lý kỷ luật đã có hiệu lực pháp luật đối với tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Đối với các trường hợp đã bị xử lý hình sự, xử lý kỷ luật, nếu có đủ điều kiện thì được xem xét hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt, xóa án tích đối với trường hợp đã có bản án, miễn kỷ luật, chưa xem xét kỷ luật theo quy định tại Nghị quyết này
Điều 5 nghị quyết quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự nêu rõ, cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi có đủ các điều kiện sau đây:
(1) Không tham nhũng.
(2) Vì lợi ích chung.
(3) Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.
(4) Không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm theo quy định.
(5) Không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.
