Giữ hình phạt tử hình với 4 tội
Đại tướng Lương Tam Quang thông tin, việc xây dựng bộ luật nhằm tiếp tục thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước trong tình hình mới, khắc phục các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự.
Dự thảo bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều. So với Bộ luật Hình sự hiện hành, đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.
Về các nội dung trong dự thảo sửa đổi, có bổ sung quy định liên quan đến tội phạm, trong đó bổ sung 9 tội danh mới, đồng thời bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới.
Bỏ gộp, tách một số tội danh để bảo đảm tinh gọn, thống nhất, bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự, phản ánh đúng bản chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi.
Dự thảo bộ luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt. Trong đó, thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội gồm: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố, sản xuất trái phép chất ma túy.
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh.
Mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh và sửa đổi, bổ sung một số quy định khác có liên quan đến hình phạt.
Một nội dung nữa, theo Bộ trưởng Công an, dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự.
Trong đó, mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Đồng thời mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.
Bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp cụ thể.
Dự thảo luật cũng sửa đổi các quy định của bộ luật để bảo đảm đồng bộ, thống nhất khả thi và kỹ thuật lập pháp.
Đại tướng Lương Tam Quang nêu, do dự án bộ luật có nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến quyền cơ bản con người nên cần thiết ban hành nghị quyết của Quốc hội về thi hành bộ luật sau khi được thông qua để bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong áp dụng.
Chính phủ đề xuất Quốc hội xem xét, cho ý kiến dự án bộ luật tại kỳ họp không thường lệ tháng 8/2026 và thông qua tại kỳ họp thứ 2 (10/2026), dự kiến có hiệu lực kể từ ngày 1/3/2027.
Cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội
Trình bày thẩm tra sau đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ ủy ban, các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự như tờ trình của Chính phủ.
Về tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Song nhiều ý kiến trong ủy ban đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội, bao gồm: tội mua bán trái phép chất ma túy (điều 251), tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (điều 142), tội chống loài người (điều 422) và tội phạm chiến tranh (điều 423).
Việc này nhằm tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm và cần đặt trong mối tương quan về tính chất nguy hiểm của các tội phạm cũng như tính hiệu quả trong tổng thể các biện pháp phòng, chống các tội phạm đặc biệt nguy hiểm.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc bổ sung một số tội danh mới, nhằm kịp thời đấu tranh với các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh, tiếp tục nội luật hóa các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Tuy nhiên, đề nghị cần rà soát kỹ về cấu thành các tội, làm rõ ranh giới giữa hành vi phạm tội và vi phạm hành chính, bảo đảm thống nhất với pháp luật chuyên ngành.
Cơ quan thẩm tra cũng cơ bản tán thành việc bổ sung quy định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm, gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì mục đích phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, không tham nhũng, mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội cho địa phương, đất nước.
Song cần rà soát các lĩnh vực có liên quan để quy định cụ thể các tội danh được áp dụng chính sách khoan hồng nói trên, không áp dụng cho tất cả các tội phạm quy định tại chương XVIII của Bộ luật Hình sự, không để lợi dụng chính sách hình sự tiến bộ này để hợp thức hóa các sai phạm về kinh tế.
