Trong 7 nhóm năng lực của sinh viên mới ra trường, các doanh nghiệp đánh giá năng lực áp dụng công nghệ là nhóm duy nhất nhìn chung đạt yêu cầu. Thế nhưng, 94% nhà tuyển dụng cho biết, họ đã đòi hỏi cao hơn về năng lực số và AI so với 2, 3 năm trước.
Đây là một trong những phát hiện của Báo cáo Nâng tầm nhân lực Việt Nam 2026 do trường ĐH Anh Quốc Việt Nam (BUV) phối hợp với Công ty nghiên cứu Decision Lab công bố. Nhóm nghiên cứu đã khảo sát 375 công ty trong và ngoài nước về quyết định tuyển dụng đối với sinh viên mới ra trường. 7 năng lực được tiến hành khảo sát gồm: Quản lý thời gian, giải quyết vấn đề, giao tiếp, tính thích ứng, tư duy phản biện, làm việc nhóm, năng lực số.
Ông Paul Bennett, Giám đốc Khối Marketing và Tuyển sinh của trường ĐH Anh Quốc Việt Nam cho biết, cả 7 năng lực này đều được 74% - 86% nhà tuyển dụng đánh giá quan trọng. Nhưng khi nhìn vào cách cử nhân mới làm việc, 6 năng lực chưa đạt kỳ vọng.
2 năng lực mà các sinh viên tốt nghiệp thiếu hụt nhất là Quản lý thời gian (mức độ quan trọng với nhà tuyển dụng tới 80%, sinh viên đáp ứng mức 54%) và Giải quyết vấn đề (nhà tuyển dụng kỳ vọng 84%, năng lực thể hiện của sinh viên tốt nghiệp đạt 61%).
Theo ông Paul Bennett, điểm chung của những năng lực chưa đạt kỳ vọng là sự thiếu hụt lộ rõ khi các bạn trẻ gặp công việc gấp, thông tin chưa đầy đủ và phải phối hợp với nhiều người để thực hiện. Lúc này, doanh nghiệp cần nhân sự giữ đúng cam kết, báo cáo sớm khi việc có nguy cơ trễ hạn và tự đề xuất phương án giải quyết thay vì chờ hướng dẫn chi tiết.
Khảo sát cho thấy, nhà tuyển dụng phần lớn đánh giá ứng viên qua những gì thể hiện trực tiếp. Trong các tiêu chí được cân nhắc, 3/4 tiêu chí hàng đầu có thể quan sát ngay trong quá trình phỏng vấn, gồm: Thái độ và mức độ phù hợp văn hóa; bằng cấp quốc tế hoặc trải nghiệm du học; kỹ năng mềm; khả năng thể hiện trong phỏng vấn hoặc bài đánh giá. Trong đó, bằng cấp quốc tế là văn bằng duy nhất nằm trong nhóm tiêu chí dẫn đầu.
Khảo sát cho thấy, hơn một nửa nhà tuyển dụng đánh giá cao bằng cấp quốc tế nhờ những giá trị vượt ngoài khả năng tiếng Anh. Theo ông Paul Bennett, sinh viên tốt nghiệp chương trình quốc tế thường tự tin hơn, thích nghi tốt với môi trường đa văn hóa, đồng thời chủ động đặt câu hỏi, phản biện và trình bày quan điểm với đồng nghiệp cấp cao.
Cũng theo khảo sát, 83% doanh nghiệp cho biết, AI đã hoặc đang làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng. Tuy nhiên, nhu cầu chủ yếu không nằm ở kỹ năng chuyên sâu về AI: Chỉ 3% yêu cầu kỹ năng lập trình hoặc phân tích dữ liệu AI, trong khi 94% kỳ vọng năng lực số và khả năng ứng dụng AI của ứng viên đã tăng trong 2 - 3 năm qua. Đáng chú ý, 79% nhà tuyển dụng mong muốn cử nhân thành thạo các công cụ AI thông dụng hoặc biết ứng dụng AI vào công việc cụ thể.
“Khi công nghệ càng mạnh, giá trị của khả năng phán đoán con người càng cần sắc bén. Câu hỏi quan trọng giờ đây không chỉ dừng lại ở việc sinh viên cầm tấm bằng gì sau khi tốt nghiệp, mà là năng lực thực tế của các em cho phép làm được gì trong ngày đầu tiên đi làm”, ông Paul Bennett nhấn mạnh.
Báo cáo khảo sát cũng chỉ ra rằng, quan hệ hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà trường chủ yếu tập trung ở khâu tuyển dụng. Cụ thể, có 59% doanh nghiệp nhận sinh viên thực tập, nhưng chỉ 15% tham gia góp ý chương trình đào tạo và đến 23% doanh nghiệp chưa hợp tác với bất kỳ trường đại học nào. Báo cáo chỉ ra 3 điều kiện để việc thực tập thực sự tạo ra năng lực cho sinh viên: Công việc có ý nghĩa, người giám sát sát sao, có bằng chứng về đóng góp của sinh viên.
