Cần hệ thống ‘bệ đỡ’ cho thanh niên khởi nghiệp đi đường dài

Khởi nghiệp cần được đo kết quả trên thị trường

Trao đổi với PV Tiền Phong trước thềm chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên ngày 15/10 tại Hà Nội, anh Lê Mạnh Cường cho biết, chưa bao giờ người trẻ có nhiều điều kiện khởi nghiệp như hiện nay, khi công nghệ số, AI, thương mại điện tử và các nền tảng trực tuyến đã giảm đáng kể chi phí gia nhập thị trường.

Theo StartupBlink, năm 2026 hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam lên hạng 50 thế giới, cao nhất từ trước tới nay, với tốc độ tăng trưởng 67,9%, gần gấp 4 lần mức trung bình toàn cầu. “Bây giờ, việc bắt đầu dễ hơn nhiều, nhưng để tồn tại sau vài năm, có khách hàng ổn định, có dòng tiền và mở rộng quy mô lại là câu chuyện hoàn toàn khác”, anh Cường chia sẻ.

Anh Cường cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất là khoảng cách từ ý tưởng đến thị trường. Nhiều dự án có sản phẩm tốt nhưng chưa tìm được khách hàng; có doanh nghiệp có đơn hàng nhưng thiếu vốn; có nhà sáng lập giỏi chuyên môn nhưng lúng túng trong quản trị tài chính, nhân sự, pháp lý.

Phần lớn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo chưa có tài sản bảo đảm hay dòng tiền ổn định, trong khi giá trị cốt lõi nằm ở công nghệ, tài sản trí tuệ và tiềm năng tăng trưởng, nên khó tiếp cận tín dụng truyền thống.

“Chúng ta có nhiều cuộc thi khởi nghiệp, nhưng điều cần quan tâm là sau đó bao nhiêu sản phẩm được thương mại hóa, bao nhiêu doanh nghiệp có doanh thu và tạo ra việc làm. Khởi nghiệp phải được đo bằng kết quả trên thị trường”, anh Cường nhấn mạnh.

Để chính sách trở thành đơn hàng, dòng vốn và cơ hội phát triển

Theo anh Cường, Nghị quyết 57, Nghị quyết 68 cùng Nghị quyết về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo do Chính phủ ban hành tháng 4/2026 đã tạo nền tảng quan trọng. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, 300 không gian, trung tâm đổi mới sáng tạo và thị trường vốn đầu tư mạo hiểm đạt 1,5 tỷ USD.

Dù vậy, khoảng cách với khu vực còn lớn: Singapore có hơn 510 quỹ đầu tư mạo hiểm, gấp khoảng 2,5 lần Việt Nam (208 quỹ), và hút tới 93% vốn vào startup công nghệ Đông Nam Á trong quý 1/2026. Ở Việt Nam, startup sáng tạo mới chiếm khoảng 0,4% số doanh nghiệp đang hoạt động. Vấn đề lúc này không phải thiếu định hướng, mà là đưa chính sách đến doanh nghiệp đúng nhu cầu và đo lường được hiệu quả.

Chủ tịch CLB Đầu tư và Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ Việt Nam đề xuất ưu tiên tháo gỡ ba vấn đề: vốn, thị trường và năng lực quản trị.

Về vốn, bên cạnh tín dụng ngân hàng, cần phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm, mạng lưới nhà đầu tư thiên thần và cơ chế đồng đầu tư công - tư; đồng thời đánh giá dự án dựa trên năng lực đội ngũ, tài sản trí tuệ và triển vọng kinh doanh, thay vì quá phụ thuộc tài sản thế chấp.

Cùng với đó, cần mở rộng tín dụng phù hợp với doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi.

“Một doanh nhân trẻ có thể thiếu vốn, nhưng nếu có sản phẩm tốt và có khách hàng, họ sẽ tìm được nhà đầu tư. Ngược lại, được hỗ trợ vốn mà không bán được hàng thì rất khó phát triển lâu dài”, anh Cường nói.

Vì vậy, anh đề xuất kết nối doanh nghiệp khởi nghiệp với tập đoàn, doanh nghiệp đầu chuỗi để giải quyết bài toán thực tế, đồng thời mở rộng đặt hàng thử nghiệm, mua sắm sản phẩm đổi mới sáng tạo theo cơ chế minh bạch. Những hợp đồng đầu tiên có thể thiết thực hơn nhiều chương trình hỗ trợ ngắn hạn.

Bên cạnh đó, anh Cường cũng kiến nghị cần có đầu mối thống nhất tại mỗi địa phương để tư vấn người trẻ về pháp lý, thuế, sở hữu trí tuệ, vốn và thị trường; các chương trình đào tạo cần chuyển từ truyền cảm hứng sang trang bị năng lực quản trị dòng tiền, mô hình kinh doanh, ứng dụng AI và quản trị rủi ro.

Cần một hệ sinh thái làm bệ đỡ

Anh Cường cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy khuyến khích thành lập doanh nghiệp sang tư duy đồng hành để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Theo đó, cần thí điểm tại một số địa phương chương trình hỗ trợ khởi nghiệp theo chuỗi, kết nối cơ quan quản lý, trường đại học, quỹ đầu tư, doanh nghiệp lớn và tổ chức doanh nhân. Mỗi dự án được đồng hành từ sản phẩm, vốn đến khách hàng, và được đánh giá sau 6-12 tháng bằng doanh thu, hợp đồng, vốn huy động và việc làm tạo mới.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, bằng việc tiếp tục rà soát và cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết, đẩy mạnh số hóa và liên thông giữa các cơ quan; quan trọng hơn là thực hiện thống nhất, công khai hồ sơ, thời hạn và trách nhiệm giải quyết, để doanh nghiệp không phải đi lại nhiều lần hay chờ đợi kéo dài.

Trong lĩnh vực đất đai, cần minh bạch quy hoạch, đơn giản hóa thủ tục và phát triển các khu, cụm công nghiệp, không gian sản xuất với chi phí hợp lý, giúp doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận mặt bằng thuận lợi, thay vì dồn phần lớn nguồn lực ban đầu vào đất đai và cơ sở vật chất.

Theo anh, khởi nghiệp không nhất thiết là tự mình lập công ty. Người trẻ có thể tiếp quản doanh nghiệp gia đình, đổi mới nghề truyền thống, ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp hay phát triển sản phẩm từ lợi thế địa phương.

“Chúng ta cần thêm nhiều người trẻ dám khởi nghiệp, nhưng quan trọng hơn là để doanh nghiệp thành lập hôm nay đứng vững trong 5-10 năm tới. Một quốc gia khởi nghiệp mạnh phải là nơi những người dám bắt đầu có cơ hội đi đường dài”, anh Cường chia sẻ.