Cuộc vận động “Hai không” và kỳ thi đợt hai lịch sử năm 2007
Một trong những đợt thi lại có quy mô lớn nhất trong lịch sử các kỳ thi tốt nghiệp THPT diễn ra vào năm 2007. Đây là năm học mang tính bước ngoặt khi Bộ GD - ĐT phát động cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” (thường gọi là “Hai không”). Việc siết chặt kỷ luật phòng thi một cách triệt để, loại bỏ hoàn toàn tình trạng quay cóp và nới lỏng của giám thị đã dẫn đến một cú sốc thực sự về điểm số.
Kết thúc đợt 1, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2007, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp trên toàn quốc giảm mạnh, chỉ đạt 66,60%. Đứng trước nguy cơ hàng trăm ngàn học sinh trượt tốt nghiệp, gây ảnh hưởng lớn đến xã hội và công tác tuyển sinh, Bộ GD - ĐT đã ra một quyết định lịch sử: Tổ chức thi tốt nghiệp THPT đợt 2. Quy định khi đó cho phép thí sinh đăng ký thi lại tất cả hoặc một số môn có điểm dưới 5. Nhờ đợt thi lại vào cuối mùa Hè này, với hơn 237.000 thí sinh dự thi, tỷ lệ tốt nghiệp toàn quốc sau hai đợt đã được kéo lên mức 80,44%.
Kỳ thi đợt 2 của năm 2007 mang tính chất điều hành chính sách vĩ mô, nhằm giải quyết hậu quả của một sự chuyển đổi tiêu chuẩn đột ngột trên toàn quốc, hoàn toàn không xuất phát từ vi phạm hay gian lận.
Những lần thi lại do lỗi nghiệp vụ và dịch bệnh
Đến thời của kỳ thi THPT Quốc gia (sau này là tốt nghiệp THPT), việc thi lại cũng từng xuất hiện, nhưng chỉ áp dụng cục bộ cho một số rất ít thí sinh hoặc vì lý do nhân đạo.
Cụ thể, vào năm 2019, bốn thí sinh tại Lào Cai và Sơn La đã phải thi lại môn Ngữ văn bằng đề thi dự bị. Trong đó, ba thí sinh ở Lào Cai gặp sự cố do giám thị ký nhầm vào ô dành cho cán bộ chấm thi, còn một thí sinh ở Sơn La ghi số báo danh không đúng quy cách và cán bộ coi thi xử lý sai. Năm 2020, 126 thí sinh tại Điện Biên, Bắc Ninh và Bình Phước được tổ chức thi lại một số môn bằng đề dự bị do sai sót nghiệp vụ của cán bộ coi thi. Đây đều là những sự cố kỹ thuật vô ý của "người lớn", được khắc phục ngay trong những ngày thi chính thức.
Gần đây nhất, vào năm 2021, Bộ GD - ĐT đã tổ chức kỳ thi đợt 2 cho hơn 11.600 thí sinh bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19. Quyết định này nhằm bảo đảm quyền dự thi và quyền lợi của những thí sinh bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh.
THPT Chuyên Tuyên Quang 2026: Lần đầu tiên thi lại toàn điểm thi do gian lận có tổ chức
Khi đặt sự kiện trường THPT Chuyên Tuyên Quang năm 2026 lên bàn cân với lịch sử, có thể khẳng định chắc chắn rằng: Đây là lần đầu tiên tại Việt Nam, toàn bộ một điểm thi phải thi lại tất cả các môn do một vụ gian lận có tổ chức.
Điểm khác biệt cốt lõi khiến vụ việc Tuyên Quang trở nên độc nhất nằm ở bản chất của sự gian lận. Cơ quan điều tra bước đầu xác định có sự móc nối giữa phụ huynh và giáo viên, làm ảnh hưởng đến kết quả thi của thí sinh. Cụ thể, các cán bộ coi thi đã cố ý làm trái quy định, để giáo viên đi vào các phòng thi để hướng dẫn, nhắc bài cho học sinh trong lúc đang làm bài.
Trong quá khứ, đại án gian lận thi cử chấn động năm 2018 tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình cũng không dẫn đến việc tổ chức thi lại toàn bộ. Các sai phạm năm 2018 chủ yếu liên quan đến việc can thiệp, sửa chữa, nâng điểm bài thi trong quá trình chấm thi, với thủ đoạn và mức độ khác nhau tại từng địa phương. Quá trình xử lý khi đó đòi hỏi điều tra hình sự, xác định bài thi bị can thiệp, xử lý kết quả của thí sinh và quy trách nhiệm cho những người liên quan.
Ngược lại, vụ việc tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang 2026 xảy ra trực tiếp ngay trong phòng thi. Việc giám thị can thiệp trực tiếp vào quá trình làm bài ở các phòng thi đã khiến kết quả của tất cả thí sinh tại đây không còn bảo đảm tính trung thực, khách quan và công bằng. Khác với những trường hợp có thể đối chiếu, giám định và xác định bài thi bị can thiệp sau khi thu bài, việc can thiệp trực tiếp trong phòng thi khiến việc xác định riêng kết quả thực chất của từng thí sinh trở nên đặc biệt khó khăn.
Trước tính chất nghiêm trọng của sai phạm, việc sử dụng kết quả thi tại điểm thi này không còn bảo đảm độ tin cậy, buộc cơ quan quản lý phải lựa chọn một phương án xử lý đặc biệt để bảo đảm tính công bằng của kỳ thi. Việc tổ chức kỳ thi lại toàn bộ các môn là giải pháp khắc phục hậu quả nhằm tạo ra một màng lọc mới, vừa khắc phục hậu quả, vừa vớt vát cơ hội xét tuyển đại học cho những học sinh không gian lận.
Sự kiện Tuyên Quang 2026 là một tiền lệ chưa từng có, đánh dấu bước ngoặt lớn trong công tác đấu tranh chống tiêu cực và bảo vệ sự liêm chính của nền giáo dục Việt Nam.
