Từ vụ gian lận ở Tuyên Quang: Có nên tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học?

TPO - Sau vụ gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 tại Tuyên Quang, đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học thành hai kỳ thi riêng thu hút sự chú ý. Các chuyên gia cho rằng cần nhìn vào nguyên nhân cốt lõi của tiêu cực trước khi thay đổi chính sách.

Đề xuất tách riêng kỳ thi

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đánh giá sai phạm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT môn Toán tại Tuyên Quang là "rất nghiêm trọng".

Theo ông Vinh, áp lực đạt điểm cao để xét tuyển đại học là một trong những nguyên nhân dẫn đến tiêu cực trong kỳ thi. Vì vậy, cần nghiên cứu khả năng tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học thành hai kỳ thi độc lập.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ nên tập trung đánh giá kết quả học tập phổ thông và chất lượng giáo dục, còn việc tuyển sinh nên giao cho các cơ sở giáo dục đại học.

chuyen-tuyen-quang.jpg
Trường THPT chuyên Tuyên Quang

Nhiều bạn đọc bày tỏ đồng tình với đề xuất trên. Ở góc độ phụ huynh, bà Trần Thị Minh Anh (TPHCM) cho biết gia đình có con học lớp 12 nên cảm nhận rất rõ áp lực của kỳ thi hiện nay.

"Tôi ủng hộ việc để địa phương xét tốt nghiệp, còn các trường đại học chủ động tuyển sinh bằng nhiều phương thức khác nhau. Khi đó, một sự cố hay tiêu cực ở kỳ thi sẽ không còn ảnh hưởng đến tương lai của rất nhiều thí sinh như hiện nay", bà Minh Anh chia sẻ.

Trong khi đó, anh Lê Quốc Bảo (TPHCM), cho rằng những vụ gian lận điểm thi từng xảy ra cho thấy cần thay đổi cách tổ chức thi, bởi một kỳ thi có quá nhiều ý nghĩa thì nguy cơ tiêu cực cũng cao hơn.

"Tôi đồng tình với việc địa phương chịu trách nhiệm xét công nhận tốt nghiệp dựa trên kết quả học tập, còn các trường đại học được tự chủ tuyển đúng người học phù hợp. Tuy nhiên, phải có cơ chế giám sát độc lập và xử lý nghiêm nếu xảy ra sai phạm để tránh bệnh thành tích", anh Bảo nói.

Nhìn đúng bản chất trước khi thay đổi chính sách

Trao đổi với Tiền Phong, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT), cho rằng cần nhìn nhận đúng bản chất của những bất cập trong thi cử trước khi thay đổi chính sách.

TS Hoàng Ngọc Vinh đánh giá những bất cập chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Từ kỹ thuật xây dựng đề thi, ứng dụng công nghệ, quy chế tổ chức thi cho đến công tác quản trị con người vẫn còn những lỗ hổng cần khắc phục. Đặc biệt, việc nhiều địa phương vừa dạy học, vừa coi thi, vừa chấm thi nhưng thiếu cơ chế giám sát độc lập dễ dẫn đến sai phạm.

Quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện nay vẫn còn nhiều điểm cần hoàn thiện. Tuy nhiên, về mặt kỹ thuật, việc xây dựng một đề thi vừa đáp ứng yêu cầu xét tốt nghiệp, vừa đủ khả năng phân loại để phục vụ tuyển sinh đại học là hoàn toàn khả thi", ông Vinh nói

Để làm được điều này, theo ông Vinh, cần đầu tư xây dựng ngân hàng đề thi đủ lớn, đa dạng và có chất lượng thay vì chỉ dựa trên số lượng đề gốc hạn chế như hiện nay. Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu tổ chức thi theo cụm nhằm nâng cao tính khách quan và giảm thiểu rủi ro trong quá trình tổ chức.

Về lâu dài, vị chuyên gia đề xuất xây dựng các trung tâm hoặc công ty khảo thí quốc gia hoạt động chuyên nghiệp, có thể do tư nhân vận hành dưới sự quản lý của Nhà nước. Các đơn vị này sẽ ứng dụng công nghệ số và quản trị dữ liệu để đánh giá năng lực người học xuyên suốt từ bậc tiểu học đến trung học, qua đó hỗ trợ công tác hướng nghiệp và tuyển sinh thay vì chỉ phụ thuộc vào kết quả của một kỳ thi.

Tiêu cực không xuất phát từ tổ chức một hay hai kỳ thi

Đồng quan điểm, rằng việc tách kỳ thi chưa phải là lời giải cho vấn đề tiêu cực, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM, bởi đây không phải là yếu tố mang tính quyết định. "Tiêu cực không xuất phát từ việc tổ chức một hay hai kỳ thi mà phụ thuộc vào chất lượng ngân hàng câu hỏi, quy trình ra đề, nhân sự coi thi, chấm thi, ứng dụng công nghệ và mức độ minh bạch của toàn bộ quy trình", ông Sơn nhấn mạnh.

thi.jpg
Thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026

"Nếu công tác quản trị được thực hiện chặt chẽ thì một kỳ thi vẫn có thể bảo đảm tính khách quan, minh bạch. Ngược lại, nếu quy trình quản lý còn nhiều lỗ hổng thì dù tổ chức nhiều kỳ thi vẫn có nguy cơ phát sinh tiêu cực", Thạc sĩ Phạm Thái Sơn

Ông Sơn cho rằng về lâu dài, cần chuyển từ mô hình đánh giá dựa vào một kỳ thi duy nhất sang đánh giá đa chiều. Việc kết hợp nhiều phương thức tuyển sinh sẽ giúp phản ánh toàn diện hơn năng lực của thí sinh, đồng thời giảm áp lực và hạn chế rủi ro nếu kết quả chỉ phụ thuộc vào một kỳ thi.

Đánh giá về xu hướng các trường đại học tổ chức kỳ thi riêng, ThS Phạm Thái Sơn nhìn nhận đây là hướng đi đang được nhiều quốc gia áp dụng và Việt Nam cũng đang từng bước triển khai. Các kỳ thi này có ưu điểm là phân loại thí sinh tốt hơn, đánh giá tư duy và khả năng vận dụng kiến thức thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ.

Tuy nhiên, ông Sơn cũng lưu ý không nên có quá nhiều kỳ thi riêng. Chỉ cần một số kỳ thi được chuẩn hóa, có chất lượng và được nhiều trường cùng sử dụng sẽ vừa bảo đảm hiệu quả tuyển sinh, vừa giảm gánh nặng cho thí sinh và nguồn lực xã hội.

Cùng chung quan điểm về việc không nên đặt toàn bộ kỳ vọng vào một kỳ thi duy nhất, TS Hoàng Ngọc Vinh đề xuất các trường đại học nên đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, kết hợp với phỏng vấn và đánh giá hồ sơ học tập (portfolio).

Tuy nhiên, ông Vinh cũng lưu ý cùng với việc đổi mới tuyển sinh, giáo dục đại học cũng cần chuyển trọng tâm từ việc quá chú ý đến sàng lọc đầu vào sang kiểm soát chất lượng đầu ra.

"Không nên chỉ chăm chăm lọc đầu vào mà phải kiểm soát được đầu ra. Người học không đáp ứng yêu cầu thì không thể tốt nghiệp. Đây mới là cách sàng lọc hiệu quả để đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, thay vì chỉ đặt nặng việc tuyển chọn ở đầu vào", ông Vinh nói.

Nên tuyển sinh đa tiêu chí

Chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên nhận định, để tuyển được những thí sinh phù hợp nhất với yêu cầu đào tạo, các trường đại học nên áp dụng phương thức tuyển sinh toàn diện thay vì phụ thuộc vào một tiêu chí duy nhất.

Việc kết hợp nhiều tiêu chí như học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm thi đánh giá năng lực, bài luận cá nhân, hồ sơ, thư giới thiệu và phỏng vấn sẽ giúp đánh giá toàn diện hơn năng lực của thí sinh.

"Càng áp dụng đa tiêu chí thì xác suất tuyển đúng thí sinh càng cao, ngược lại chỉ dựa vào một tiêu chí duy nhất thì khả năng tuyển sai người thường sẽ xảy ra", ông Bùi Khánh Nguyên nhận định.

"Có nên tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học?"

Theo ông Nguyễn Đắc Vinh - Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, việc tổ chức kỳ thi "2 trong 1" - vừa xét tốt nghiệp THPT vừa lấy điểm xét tuyển đại học, có thuận lợi là tiết kiệm công sức cho người dân, chi phí cho xã hội song cũng có bất cập.

"Trong kỳ thi THPT có động lực đạt kết quả cao hơn để được tuyển vào các trường đại học. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tiêu cực trong kỳ thi. Chúng tôi có suy nghĩ là nên chăng nghiên cứu tách ra 2 kỳ thi riêng" - ông Nguyễn Đắc Vinh nói.

Báo Tiền Phong xin mở diễn đàn "Có nên tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học?"; để lắng nghe những ý kiến, hiến kế, gợi mở giải pháp từ bạn đọc cho vấn đề này.

Bài viết tham gia diễn đàn xin gửi theo địa chỉ: https://tienphong.vn/ban-doc-lam-bao.tpo

Chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của bạn đọc!

Bình chọn

Có nên tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học?

Cùng chuyên mục

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

TPO - Một bài kiểm tra để giấy trắng, vài dòng chữ nguệch ngoạc từng khiến cô giáo Bùi Thị Hương, Trường THCS xã Cúc Phương (Ninh Bình) trăn trở nhiều ngày. Nhưng suốt gần 30 năm đứng lớp ở vùng khó khăn, cô đã chọn kiên nhẫn thay vì trách phạt, chọn yêu thương để đánh thức niềm tin và khơi dậy khát vọng học tập trong những đứa trẻ còn nhiều mặc cảm.

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

TPO - Những tấm thiệp tự làm, bó hoa giấy hay lời chúc viết nắn nót vẫn là món quà khiến thầy cô xúc động trong ngày 20/11. Thế nhưng, phía sau ngày tri ân đôi khi lại là những cuộc bàn bạc về quà cáp, mức đóng góp và cả nỗi lo con bị thiệt thòi nếu gia đình không tham gia. Khi nào món quà thực sự xuất phát từ lòng biết ơn và khi nào nó trở thành áp lực?

Nghiên cứu trong phòng lab tại trường ĐH Ảnh: NTCC

Dự thảo chuẩn giáo sư, phó giáo sư: Tự chủ nửa vời, rào cản chồng rào cản

TP - Dự thảo quy định mới về tiêu chuẩn, quy trình bổ nhiệm giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS) của Bộ GD&ĐT hướng tới trao quyền cho các trường đại học. Tuy nhiên, những rào cản về hạn mức số lượng, công bố khoa học, ghi nhận sản phẩm đổi mới sáng tạo và cơ chế đánh giá đang tạo ra nhiều nghịch lí, có nguy cơ làm giảm ý nghĩa của chủ trương tự chủ.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

TPO - Ngày 15/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc dự Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Trường THPT A Trần Hưng Đạo (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình). Cùng dự có Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo tỉnh Ninh Bình.

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPO - Trong năm 2026, Ban Tổ chức giải thưởng tiếp nhận 1.645 hồ sơ giới thiệu từ 158 đơn vị, 349 trường học. Qua quá trình xét chọn, thẩm định, Ban Thường vụ Thành Đoàn TPHCM quyết định tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu TPHCM.

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Ngày 15/11, Trường THPT Cao Bá Quát – Gia Lâm (Hà Nội) đã long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 65 năm thành lập trường (1961–2026). Buổi lễ có sự tề tựu đông đủ của hàng nghìn thầy cô giáo và các thế hệ học trò, cùng nhau ôn lại chặng đường vẻ vang nửa thập kỷ "dạy chữ, dạy người".

Vì sao nhà vô địch Vovinam thế giới chọn làm thầy giáo?

Vì sao nhà vô địch Vovinam thế giới chọn làm thầy giáo?

TPO - Từng nghĩ sẽ dành trọn thời gian cho thi đấu, thầy Phan Tấn Thành chọn làm giáo viên thể dục khi vẫn đang theo đuổi Vovinam chuyên nghiệp. Nhớ tiết dạy đầu tiên, thầy kể điều khiến mình hồi hộp nhất là làm sao để học trò hiểu động tác và muốn tập cùng thầy.