Wang Guilin, một sinh viên đại học chuyên ngành Kế toán ở Trung Quốc, đang đứng trước một lựa chọn khi tìm kiếm cơ hội thực tập mùa Đông: Cạnh tranh với hàng ngàn ứng viên khác thông qua các kênh tuyển dụng chính thống, hoặc bỏ ra hàng ngàn nhân dân tệ để được đảm bảo một vị trí thực tập.
Với thành tích học tập chỉ ở mức trung bình, nữ sinh viên năm thứ hai này hy vọng có thể tích lũy kinh nghiệm tại một công ty danh tiếng để cải thiện triển vọng việc làm sau khi tốt nghiệp. Tuy nhiên, ngay cả việc tìm kiếm một vị trí thực tập cũng trở nên vô cùng khó khăn trong thị trường lao động dành cho sinh viên mới tốt nghiệp đầy cạnh tranh tại Trung Quốc. Điều này buộc nhiều sinh viên phải tìm đến các bên môi giới để có được một suất thực tập tại các doanh nghiệp hàng đầu.
Wang chia sẻ: “Những vị trí này thường dành cho sinh viên năm thứ ba, năm thứ tư từ các trường đại học danh giá, hoặc những người đã có bề dày kinh nghiệm thực tập. Với hoàn cảnh như tôi, việc cân nhắc trả tiền để được giới thiệu vào một vị trí thực tập là điều dễ hiểu”.
Các dịch vụ trên thị trường hiện nay rất đa dạng. Một số đơn vị cung cấp dịch vụ tư vấn nghề nghiệp, bao gồm chỉnh sửa hồ sơ (CV) và luyện phỏng vấn; trong khi số khác lại trực tiếp bán các suất thực tập thông qua những mối quan hệ “cửa sau”.
Điểm chung của các dịch vụ này là mức phí rất đắt đỏ. Wang cho biết, cô được báo giá từ 6.000 nhân dân tệ (khoảng hơn 23 triệu đồng) đến 12.000 nhân dân tệ (khoảng hơn 46 triệu đồng) cho một kỳ thực tập mùa Đông tại một công ty kế toán lớn, mức giá mà cô cho là “rẻ hơn” so với chi phí cho một kỳ thực tập mùa Hè kéo dài hơn.
Trên các diễn đàn trực tuyến, nhiều sinh viên cho biết họ phải trả tới 30.000 nhân dân tệ (khoảng gần 120 triệu đồng) để có được một vị trí thực tập, con số cao gấp nhiều lần mức lương khởi điểm hàng tháng của một sinh viên mới tốt nghiệp.
Theo MyCOS, một đơn vị tư vấn nghiên cứu giáo dục có trụ sở tại Bắc Kinh, vào năm 2025, mức lương trung bình của sinh viên đại học sau sáu tháng tốt nghiệp là 6.435 nhân dân tệ mỗi tháng (khoảng 25 triệu đồng/tháng). Dẫu vậy, nhiều sinh viên vẫn sẵn sàng chi số tiền lớn để có được trải nghiệm thực tập chất lượng, với niềm tin rằng điều này sẽ giúp hồ sơ của họ trở nên ấn tượng hơn khi ứng tuyển vào các công việc văn phòng.
Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên Trung Quốc vẫn ở mức cao, đạt 18% vào tháng 9/2026, trong bối cảnh ước tính có tới 12,7 triệu sinh viên đại học, một con số kỷ lục, đã tốt nghiệp và bước vào thị trường lao động trong mùa Hè vừa qua. Các vị trí dành cho người mới bắt đầu làm việc trở nên khan hiếm hơn bao giờ hết, khiến nhiều cử nhân buộc phải chuyển sang làm các công việc như giao đồ ăn, các công việc tự do hoặc tìm việc tại các nhà máy.
“Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng thắt chặt với những rủi ro từ trí tuệ nhân tạo, tốc độ tăng trưởng chung chậm lại, cùng số lượng người trẻ tốt nghiệp gia nhập thị trường lao động ngày càng tăng thì sự lo lắng bao trùm là điều dễ hiểu”, Stuart Gietel-Basten, Giáo sư Khoa học Xã hội và Chính sách công tại ĐH Khoa học và Công nghệ Hồng Kông- HKUST (Trung Quốc), nhận định.
Tuy nhiên, một số đơn vị cung cấp cơ hội thực tập thực chất lại là các chiêu trò lừa đảo. Vào tháng 7/2026, tờ Nhân Dân Nhật Báo (People’s Daily) đưa tin về một công ty tại Quảng Châu đã mạo danh nhân viên của các tập đoàn lớn trong nước và quốc tế để giao việc từ xa cho sinh viên. Sau khi công việc hoàn tất, công ty này cấp giấy chứng nhận thực tập và thư giới thiệu giả, kèm theo các con dấu điện tử được làm giả tinh vi.
Theo bản tin này, trong một số trường hợp khác, nhân viên tại các tập đoàn lớn đã tự ý thuê thực tập sinh làm việc từ xa mà không đăng ký họ vào hệ thống nhân sự chính thức của công ty.
Wang, một sinh viên chuyên ngành Kế toán cho biết, cô chỉ cân nhắc trả phí cho các chương trình thực tập trực tiếp tại văn phòng, vì lo ngại về độ tin cậy của các vị trí thực tập từ xa. Hiện tại, cô quyết định tiếp tục tự mình nộp đơn ứng tuyển, với hy vọng tích lũy kinh nghiệm tại các công ty quy mô nhỏ hơn, trước khi nhắm đến các vị trí tại những tập đoàn lớn, vào năm thứ ba đại học. “Chi phí thực sự rất cao. Nếu năm tới tình hình vẫn không thay đổi, có lẽ tôi sẽ cân nhắc lại việc trả phí để có được một vị trí thực tập", Wang chia sẻ.
Giáo sư Gietel-Basten từ HKUST cảnh báo rằng, sự cạnh tranh gay gắt để giành lấy các vị trí thực tập và các bằng cấp bổ sung có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng trong một hệ thống giáo dục và thị trường lao động vốn đã đầy tính cạnh tranh: “Điều khiến tôi lo ngại nhất là cơ hội việc làm có thể không dành cho những người trẻ xuất sắc nhất, mà lại rơi vào tay những người có điều kiện tài chính, những người đủ khả năng chi trả cho các chương trình thực tập không lương hoặc thuê các đơn vị tư nhân hỗ trợ tìm kiếm việc làm".
