Ngôi chùa an vị tượng Phật ngọc nguyên khối lớn nhất Việt Nam

Chùa Quỳnh Lâm thuộc tỉnh Quảng Ninh được mệnh danh là danh thắng xứ Đông, đem lại sự trải nghiệm đặc biệt cho du khách tới đây. Nơi đây hiện lưu giữ pho tượng Phật ngọc Thích Ca Mâu Ni nguyên khối màu xanh lớn nhất Việt Nam, là chốn để tăng, ni, tín đồ Phật giáo tìm về.
Video toàn cảnh chùa Quỳnh Lâm nhìn từ trên cao.
Chùa Quỳnh Lâm (Tổ đình Quỳnh Lâm) nằm giữa hai thôn Yên Sinh và Hà Lôi thuộc phường Bình Khê (trước là phường Tràng An, TP Đông Triều) tỉnh Quảng Ninh. Ngôi chùa nằm trong hệ thống Di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần tại Đông Triều. Chùa được xây dựng trên thế đất “đầu gối sơn, chân đạp thủy” mà dân gian vẫn gọi là thế đất “ Rồng chầu, hổ phục”.
Theo sử sách ghi lại, Chùa Quỳnh Lâm được thiền sư Nguyễn Minh Không - một vị quốc sư thời vua Lý Thần Tông (1128-1138) khởi dựng. Bia Trùng tu tái tạo Tiên Du sơn đệ nhất Quỳnh Lâm tự cho biết thiền sư Nguyễn Minh Không cho đúc một pho tượng Phật Di Lặc “cao 6 trượng 60 thước... dựng thượng điện 5 tầng cao 70 thước, rộng 50 thước” được xếp là một trong “An Nam tứ đại khí - 4 vật lớn nhất của An Nam”.
Nhưng chùa Quỳnh Lâm thực sự trở thành trung tâm Phật giáo quan trọng trong thế kỷ 14 với hoạt động của Pháp Loa, đệ nhị tổ của Thiền Phái Trúc Lâm. Thiền sư đã cho mở mang và xây dựng chùa Quỳnh Lâm trở thành trung tâm Phật giáo lớn đương thời, nơi tổ chức các sự kiện Phật giáo lớn của Đại Việt đầu thế kỷ 14. Năm 1314 ông cho xây dựng 33 điện thờ Phật, gác chứa kinh... Chính trong thời kỳ này trên cơ sở chùa Quỳnh Lâm cũ, năm 1316 Pháp Loa cho thành lập “viện Quỳnh Lâm” - học viện Phật giáo đầu tiên ở nước ta được ra đời từ đây.
Đầu thế kỷ 15, khi giặc Minh xâm lược Đại Việt, với chính sách đồng hóa của Minh Thành Tổ, quân Minh đã phá hủy nhiều công trình kiến trúc, văn hóa của Đại Việt, tương truyền An Nam tứ đại khí cũng bị quân Minh phá để lấy đồng đúc súng đánh lại quân dân Đại Việt và chùa Quỳnh Lâm ít nhiều hẳn cũng bị ảnh hưởng. Trải bao thời gian, mưa nắng, chiến tranh, chùa đã trở thành phế tích vào giữa thế kỷ XX.
Ngày 9/4/2016, nhằm ngày 3 tháng 3 năm Bính Thân, đúng ngày kỵ của Đệ nhị Tổ Pháp Loa, chính quyền, nhân dân và Phật tử thập phương khởi công tôn tạo lại Quỳnh Lâm theo cấu trúc kiến trúc thời Lê Trung Hưng. Năm 2020, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh long trọng tổ chức khánh thành Chùa Quỳnh Lâm với diện mạo mới, đồ sộ, xứng tầm lịch sử với 3 tòa thượng Lưu Ly Phật Điện, tòa trung Di Lặc Phật Điện, tòa hạ Thích Ca Phật Điện.
Toàn bộ công trình có tổng diện tích 14,79 ha (diện tích hiện trạng 4,4 ha, diện tích mở rộng là 10,3 ha). Hệ mái gồm 4 mái cốc lợp ngói mũi hài, bờ nóc xây gạch đặc, hai đầu bờ nóc đắp kìm dạng thủy quái makara...
Ngôi điện lớn ngoài cùng là Thích Ca Phật điện, ngoài nhiều cột gỗ lớn, còn có hai cột gỗ ngọc am rất quý với đường kính hơn 100 cm, có mùi thơm tự nhiên đặc trưng rất dễ chịu. Tòa Di Lặc Phật điện nằm ở giữa, thờ Tam thế Phật. Tòa Lưu ly Phật điện nằm ở phía sau cùng. Nơi đây có điểm nhấn là bức tượng Phật ngọc Thích Ca Mâu Ni nguyên khối lớn nhất Việt Nam. Tượng kích thước đế 2,13x1,56 m, cao 2,2 m, nặng 3,8 tấn.
Cùng với đó, gắn với lịch sử lâu đời, chùa Quỳnh Lâm lưu danh tên tuổi, công đức của rất nhiều tăng sĩ qua các tháp mộ vẫn còn rải rác trong vườn chùa. Đặc biệt trong số đó có ngôi tháp xưa kia được Thiền sư Pháp Loa - vị tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử xây dựng, để an trí xá lị của Phật hoàng Trần Nhân Tông và Tuệ đăng tháp là tháp mộ của thiền sư Chân Nguyên, người đã có công lớn trong việc trùng hưng lại chùa dưới thời Lê Trung hưng. Đây cũng là ngôi tháp lớn nhất hiện còn tại khu vườn tháp.
Hiện nay chùa Quỳnh Lâm là nơi để tăng, ni, tín đồ Phật giáo và nhân dân đến thể hiện niềm tin tín ngưỡng và tỏ lòng nhớ ơn tới cuộc đời, sự nghiệp Phật hoàng Trần Nhân Tông.
Theo ban quản lý chùa Quỳnh Lâm, trải qua bao thăng trầm lịch sử và biến cố thời gian, những gì tồn tại ở đây đều bị tàn phá. Nhưng những cảm xúc riêng về vùng đất thấm đẫm chất huyền thoại từ ngàn năm trước, về hình ảnh cha ông có hoài bão xây dựng những công trình lớn thì như vẫn còn phảng phất trong tâm trí mỗi du khách khi có dịp về thăm nơi này.
Hiện tại, quanh vườn chùa, du khách có thể ngắm nhìn các di vật xưa của chùa còn sót lại. Nhiều nhất là các chân tảng, bậc thềm đá từ thời Lý, Trần, Lê, trong đó hai cối quay bằng đá là một phần của tòa cửu phẩm liên hoa ở Quỳnh Lâm và một bệ chân tảng hoa sen rất lớn thời Lê Trung hưng…
Với lịch sử tồn tại lâu dài, những di vật còn lại của chùa Quỳnh Lâm đã cho chúng ta thấy được những giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật qua các thời đại. Vì những lẽ đó, chùa Quỳnh Lâm đã được công nhận là di tích có giá trị quan trọng thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần tại Đông Triều (Quảng Ninh).