“Ăn xổi ở thì”, “năng nhặt chặt bị”
Đạo diễn Quỳnh Lê, người đứng sau những festival âm nhạc lớn như Tiger Crystal Rave, Heineken Countdown, World Tea Fest… nhận định: “Những concert hay festival âm nhạc ngoài trời ở Việt Nam hiện nay chất lượng tốt, thuộc tốp đầu Đông Nam Á, không kém cạnh các nước phát triển ở châu lục”.
Điều này dễ chứng minh từ những chuỗi concert chấn động như Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi… khi những đơn vị tổ chức luôn thực hiện nghiêm túc khâu soundcheck (diễn tập, kiểm tra âm thanh). Đạo diễn Quỳnh Lê hé lộ hậu trường ở những chương trình lớn mà anh gánh vác: “Chúng tôi không cho phép thỏa hiệp về kỹ thuật âm thanh, chưa bao giờ vội vàng, thiếu kỹ lưỡng trước mỗi đêm diễn. Chúng tôi dành một ngày để soundcheck, sẽ có lịch chạy thử, sắp xếp thứ tự nghệ sĩ, buộc họ phải đến trình diễn thử. Mỗi nghệ sĩ có một chất giọng khác nhau nên khi nghệ sĩ đến soundcheck thì sẽ được lập trình âm thanh riêng, với micro riêng, được đánh số. Khi diễn, nghệ sĩ sẽ dùng đúng chiếc micro đó để diễn”.
Những lời khen dành cho âm thanh, ánh sáng “đỉnh nóc kịch trần” không phải do nghệ sĩ hay ê-kíp tự “tâng bốc” lẫn nhau mà chính từ lực lượng trải nghiệm - khán giả. Trải nghiệm soundcheck còn nằm trong quyền lợi của những tấm vé hạng vé sang. Chẳng hạn, ở live concert All-Rounder The Final của Soobin Hoàng Sơn, soundcheck chia thành 2 đợt, đợt 1 dành cho các khán giả hạng vé All-Rounder và The Crown, đợt 2 dành cho các khán giả trúng quyền lợi soundcheck. Ngay Fan Concert của Hòa Minzy cũng có quyền lợi soundcheck dành cho hạng vé VIP, VVIP và những khán giả may mắn trúng quyền lợi này ở các hạng vé Hòa Minzy và Nàng Tiên Cá.
Tuy nhiên, không phải sân khấu ca nhạc nào ở Việt Nam cũng chỉn chu, kỹ lưỡng. Những concert đình đám thường tập trung chú ý, bị “soi” nhiều, còn phòng trà thường là nơi diễn ra những minishow hay những chương trình văn nghệ diễn ra trên nhiều địa phương vẫn bộc lộ sự thiếu chuyên nghiệp. Ca sĩ đang hát trong minishow thản nhiên đề nghị ban nhạc hạ tông vì cao quá khó “đu”. Nhiều ca sĩ vừa hát vừa cúi xuống nhìn lời ca khúc…
Một đạo diễn xin giấu tên thừa nhận: “Có những chương trình không đủ thời gian chuẩn bị, cũng có những chương trình tiết kiệm chi phí, không hề có soundcheck, khâu tổ chức, nhân sự con người vận hành chưa chuẩn”. Nhiều thứ chưa chuẩn, chưa chu đáo song đêm diễn vẫn tiến hành bình thường. Đó là lựa chọn làm nghề “ăn xổi ở thì” đáng trách.
Concert bùng nổ hình thành thế hệ Idol nội với sức hấp dẫn khán giả mãnh liệt. Concert bội thu, cát-xê của ca sĩ rủng rỉnh là điều dễ hiểu. Nhưng cát-xê cao cũng hình thành bệnh “ngôi sao” và nhu cầu tận thu. Đạo diễn giấu tên nọ tiết lộ: “Một vài ngôi sao ăn khách, cát-xê rất cao, có khi đưa ra những yêu cầu vô lý. Cũng có những nghệ sĩ ăn khách không đến tập luyện trước đêm diễn”. Vị này cũng tiết lộ, rất ít nghệ sĩ chọn lip-sync (hát nhép), đa phần hát đè, mà có nhiều loại đè, có những nghệ sĩ hát đè tới 70-80%”.
Tại sao nhiều nghệ sĩ trẻ lựa chọn hát đè? Ông đáp: “Ca sĩ trẻ bây giờ không đảm bảo sức khỏe, vì họ diễn liên tục. Do đang gặp thời nên ham nhận sô, tranh thủ kiếm. Trừ những chương trình chính thống, những nghệ sĩ ở đẳng cấp diva, divo hay những ngôi sao lớn có nền tảng âm nhạc tốt chọn hát live, còn đa phần ca sĩ trẻ chọn hát đè. Chạy sô nhiều, dòng nhạc lại đòi hỏi vũ đạo nhiều, hát live dễ chênh, phô, sản phẩm đầu ra không đảm bảo chất lượng”.
Chạy theo thị hiếu tầm thường
Khán giả “đu” concert ở ta đang chứng tỏ sự sung sức và cuồng nhiệt hiếm thấy. “Đu” concert về nhà mệt rã rời, giọng khản đặc như… vừa đổ bệnh là chuyện có thật. Có một thời “tiếng hát át tiếng bom”, còn mùa vàng concert thì tiếng hú hét của khán giả có khi còn át cả giọng hát của nghệ sĩ trên sân khấu.
“Đu” concert không hẳn vì thèm âm nhạc, nhiều người đi “đu” vì thèm không khí ở đó, họ không quá chú trọng ca sĩ hát ra sao, hát đè, hát nhép hay hát live. Lại có lực lượng fan cuồng thần tượng đến độ thần tượng làm gì cũng hợp lý. Họ “đu” concert để được nhìn thấy thần tượng, thế là vui! Chính sự nuông chiều và dễ dãi với nghệ sĩ, đã hình thành ở nghệ sĩ sự chủ quan, không đầu tư phục vụ phần nghe, chỉ đầu tư mạnh phần nhìn.
Một nghệ sĩ khẳng định: “Concert phục vụ giới trẻ ở ta đang chạy theo xu hướng của Hàn Quốc, thiên về làm hình ảnh. Còn sô của châu Âu, châu Mỹ không đầu tư quá nhiều về visual (các yếu tố thị giác, hình ảnh, diện mạo nổi bật), chất lượng của nghệ sĩ, của âm thanh, ánh sáng được đề cao. Trong một chương trình ca nhạc linh hồn là âm thanh. Ở châu Á đang đánh tráo khái niệm bằng hình ảnh. Bởi hình ảnh là thứ dễ dàng truyền thông, quảng bá tốt nhất”.
Cùng với xu hướng ảnh hưởng Kpop, câu chuyện giữ gìn văn hóa truyền thống cũng đang đặt ra gay gắt khi concert được mùa. Vũ đạo gợi dục, trang phục kiệm vải hoặc lạm dụng vải xuyên thấu, nam ca sĩ thích cởi trần, vén áo khoe thân, trang điểm ngả hướng nữ tính hóa… đều đáng nghĩ.
Nếu Vpop giống Kpop thì… bản sắc Việt ở đâu? Một đạo diễn thừa nhận: “Giữ bản sắc văn hóa chỉ có thể đạt được ở những concert có nội dung và định hướng rõ ràng. Trong không khí hôm nay, khi giới trẻ ngày càng hướng ngoại, khó đòi hỏi chương trình nhạc trẻ lại giữ được văn hóa truyền thống Việt Nam”. Có người đổ lỗi cho việc nam ca sĩ chăm chỉ vén áo khoe thân vì nhu cầu của khán giả trẻ với việc ấy lớn: “Khi nam ca sĩ thực hiện động tác cởi áo hay vén áo, khán giả hú hét vang trời”, người này nói.
Thỏa mãn khán giả để giữ chân khán giả, vậy vai trò định hướng chân, thiện, mỹ của nghệ sĩ ở đâu?
Bàn về công nghiệp văn hóa, ca sĩ Hà Anh Tuấn đưa ra góc nhìn: “Đừng đo công nghiệp văn hóa bằng việc bán vé”. Một người trong nghề phản biện: “Những chương trình của các nhãn hàng mà miễn phí vé thì quan trọng là số đông. Còn những chương trình bán vé vẫn quan trọng là việc lấp đầy sân. Hà Anh Tuấn nổi tiếng từ live concert bán vé. Anh là một trong những nghệ sĩ thành công đầu tiên ở Việt Nam ít có “hit” riêng nhưng bán vé tốt”.
