“Tay ngang”
Sáng sớm, khuôn viên nhà anh Võ Văn Tâm (SN 1987, xã Long Tiên, tỉnh Đồng Tháp) đã rộn rã tiếng cười nói của nhóm người làm cổng cưới truyền thống. Trong không khí vui tươi, mọi người tất bật biến các loại trái cây, hoa tươi thành những bộ phận của linh vật rồng, phượng (còn gọi là phụng).
Anh Tâm đã theo nghề làm cổng cưới từ hoa tươi, trái cây hơn 10 năm qua. Tuy nhiên, ít ai biết anh đến với nghề truyền thống này một cách tình cờ.
Trước đây, anh vốn là nông dân, mưu sinh bằng việc đồng áng, làm thuê. Cách đây khoảng 15 - 16 năm, một người bạn của anh kết hôn và muốn dựng cổng cưới bằng trái cây, hoa tươi theo kiểu truyền thống.
Do chi phí thuê dựng rạp long phụng theo kiểu truyền thống quá đắt đỏ, bạn của anh Tâm quyết định tự tay thực hiện. Vốn có năng khiếu, óc sáng tạo, anh Tâm cũng tham gia cắt tỉa, tạo hình hoa từ lá dừa, long, phụng từ trái cây…
Anh kể: “Lúc đó, tôi chưa từng học nghề, cũng không có kinh nghiệm, chỉ làm theo trí tưởng tượng, sự sáng tạo của mình. Không ngờ, sau khi hoàn thiện, cổng cưới được nhiều người yêu thích.
Từ đó, mỗi khi có đám cưới, bà con lại tìm tôi, nhờ dựng cổng theo kỹ thuật truyền thống. Thấy công việc này có thể tạo thu nhập, tôi quyết định theo nghề và gắn bó cho đến bây giờ”.
Theo anh Tâm, cổng cưới từ hoa lá, trái cây là nét văn hóa lâu đời của người dân miền Tây Nam Bộ. Ngày trước, cổng cưới truyền thống thường được làm từ những cây lá gần gũi với đời sống của cư dân miệt vườn như: lá dừa, trái cau, cây đủng đỉnh, hoa tươi…
Đến nay, cổng cưới truyền thống đa dạng về mẫu mã. Trong số này, loại cổng cưới rồng, phụng được ưa chuộng hơn cả.
Vật liệu dùng làm cổng cưới rồng phụng là những cây lá quen thuộc như lá đủng đỉnh, lá dừa, lá khóm, đậu bắp, đậu đũa, trái cau kiểng, trái ớt, hoa cúc... Các nguyên liệu này được người thợ kết hợp hài hòa theo những nguyên tắc nhất định để tạo thành hình tượng linh vật rồng, phụng.
Giữ nét đẹp truyền thống
Hầu hết các công đoạn tạo hình linh vật của cổng cưới đều do anh Tâm và nhóm thợ làm thủ công hoàn toàn. Quá trình thực hiện đòi hỏi người thợ phải tâm huyết, tỉ mỉ, có tay nghề cũng như óc sáng tạo, thẩm mỹ cao.
Linh vật sau khi hoàn thiện không chỉ đạt tiêu chí về thẩm mỹ mà còn phải có hồn, thần thái. Để chiếc cổng thêm sống động, đặc sắc, anh Tâm còn trang trí hoa tươi, gắn động cơ giúp linh vật có thể chuyển động.
“Thông thường, phần vảy của rồng, phụng có thể làm từ trái cau kiểng, lá khóm, lá cây lưỡi hổ, mo cau... Chúng tôi thường dùng tép tỏi tách vỏ làm răng rồng; ớt làm phần kỳ trên lưng rồng và trang trí phần mắt...
Khi làm việc, người thợ phải khéo tay, tỉ mỉ và kiên nhẫn, yêu công việc của mình. Bởi thợ phải ngồi tìm, lựa chọn từng quả ớt, trái cau, bông hoa… phù hợp rồi đính lên khung sao cho hài hòa, đẹp mắt, có hồn”, anh chia sẻ.
Tùy theo quy mô, anh Tâm thường huy động từ 5 - 10 nhân công để tạo hình cổng cưới. Do đặc thù nguyên liệu tự nhiên dễ bị hỏng, toàn bộ công đoạn thi công cổng cưới truyền thống từ hoa tươi, trái cây chỉ gói gọn trong 1 - 3 ngày.
Tùy vào kích thước, độ phức tạp, khoảng cách vận chuyển, giá thành mỗi chiếc cổng cưới truyền thống dao động từ 3 triệu đồng đến hơn 50 triệu đồng.
Ngoài phục vụ nhu cầu của người dân địa phương, anh Tâm còn nhận được nhiều đơn hàng dựng cổng cưới truyền thống từ những người nổi tiếng. Công việc đem lại cho anh nguồn thu nhập ổn định, tạo việc làm cho nhiều người dân địa phương.
Anh bộc bạch: “Những năm trở lại đây, nghề làm cổng cưới truyền thống bắt đầu bão hòa, bị cạnh tranh bởi các loại cổng nhựa, xốp có tạo hình hiện đại. Dù vẫn sống được với nghề nhưng thu nhập không còn tốt được như trước".
"Tuy nhiên, tôi vẫn sẽ luôn gắn bó, giữ nghề. Bởi với tôi, làm cổng cưới truyền thống không chỉ là sinh kế mà còn là niềm tự hào khi được giữ gìn, phát huy nét đẹp văn hóa của người dân miền Tây sông nước”.
