Ngày 9/10, Sở GDĐT thành phố Huế tổ chức Kỳ thi chọn học sinh giỏi trung học phổ thông (THPT) cấp thành phố năm học 2026 - 2027 tại Trường THPT Chuyên Quốc Học - Huế, với sự tham gia của 3.025 học sinh.
Ở môn Ngữ văn, đề thi gồm hai câu, tổng 20 điểm.
Nếu Câu 1 yêu cầu học sinh bàn về “mặt nạ xã hội” từ quan điểm của nhà tâm lý học người Thụy Sĩ Karl Gustave Jung, Câu 2 mở ra một vấn đề sát với thực tế sử dụng AI hiện nay: ChatGPT có thể tạo ra những văn bản mang hình thức của thơ, vậy đâu là vấn đề cần suy nghĩ khi đặt những sản phẩm ấy bên cạnh một tác phẩm văn học của Xuân Diệu?
Câu 8 điểm bàn về “mặt nạ xã hội”
Ở Câu 1, đề dẫn quan điểm của Karl Gustave Jung về “mặt nạ xã hội” (Persona), được giới thiệu là “bộ mặt”, “vỏ bọc”, vẻ bề ngoài mà mỗi người muốn trình diện với thế giới.
Từ đó, đề đặt câu hỏi: "Phải chăng mỗi người đều cần những "mặt nạ xã hội" của chính mình?"
“Mặt nạ” có thể được nhìn từ góc độ thích ứng với đời sống xã hội, khi con người cần điều chỉnh cách ứng xử tùy hoàn cảnh. Nhưng ở chiều ngược lại, việc quá phụ thuộc vào hình ảnh mình tạo ra trước người khác cũng có thể đặt ra câu hỏi về sự chân thật và bản sắc cá nhân.
Không chỉ đơn thuần giải thích khái niệm, học sinh phải tự xác lập quan điểm và làm rõ vấn đề. Đây là dạng câu hỏi phù hợp để đánh giá khả năng nhìn nhận một vấn đề đời sống từ nhiều chiều của học sinh giỏi Ngữ văn.
Câu 12 điểm đặt thơ Xuân Diệu cạnh sản phẩm của... ChatGPT
Phần đáng chú ý nhất của đề thi nằm ở Câu 2.
Đề đưa bài thơ “Đi thuyền” của nhà thơ Xuân Diệu làm Văn bản 1. Sau đó là 3 văn bản khác cùng viết về đề tài thời gian.
Đáng chú ý, dưới Văn bản 2, Văn bản 3 và Văn bản 4 đều ghi rõ: “Sản phẩm từ phần mềm ChatGPT”.
Sau khi cung cấp 4 văn bản, đề yêu cầu: “Việc so sánh bài thơ của Xuân Diệu với 3 sản phẩm phần mềm ChatGPT gợi cho anh/chị suy nghĩ về vấn đề gì trong sáng tác văn học?”
Thí sinh phải phân tích bài thơ “Đi thuyền”, cùng với trải nghiệm văn học của bản thân, để làm sáng tỏ những suy nghĩ đó. Sản phẩm do ChatGPT tạo ra trở thành chính ngữ liệu để học sinh đọc, so sánh và phản biện.
Phép so sánh không chỉ nằm ở chuyện “hay” hay “dở”
Điều thú vị là 3 văn bản do ChatGPT tạo ra sử dụng hình thức thơ, cùng hướng đến đề tài thời gian và xây dựng những suy ngẫm về sự trôi đi của thời gian, tuổi trẻ, ký ức và những ngày đã qua.
Chẳng hạn, Văn bản 2 mở đầu bằng câu “Thời gian lặng lẽ trôi qua”, trong khi Văn bản 3 và Văn bản 4 cùng bắt đầu bằng “Thời gian lặng lẽ trôi nhanh”.
Sự tương đồng về cách mở đầu và trường hình ảnh giữa các văn bản cũng tạo ra chất liệu để học sinh đánh giá cách AI xử lý một đề tài quen thuộc trong thơ ca.
Trong khi đó, “Đi thuyền” của Xuân Diệu đặt cảm nhận về thời gian trong một hình thức biểu đạt cụ thể, với những hình ảnh và nhịp điệu riêng của bài thơ. Việc đặt tác phẩm này cạnh ba sản phẩm ChatGPT vì thế không chỉ đơn giản là xem văn bản nào “hay hơn”, mà có thể dẫn học sinh đến câu hỏi rộng hơn về dấu ấn cá nhân, cách cảm nhận và phương thức sáng tạo trong văn học.
Một thí sinh có thể chỉ ra những điểm hợp lý về mặt hình thức, ngôn ngữ của các văn bản AI; nhưng để đạt chiều sâu, bài viết cần tiếp tục lý giải vì sao một văn bản có thể đúng cấu trúc, có hình ảnh và thông điệp nhưng vẫn tạo ra cảm nhận khác với một tác phẩm văn học được viết từ một chủ thể sáng tạo cụ thể.
Đề không áp đặt sẵn kết luận rằng AI không thể sáng tác văn học. Ngược lại, cách đặt câu hỏi mở cho phép học sinh tự đưa ra quan điểm, miễn là có lập luận và căn cứ từ các văn bản.
Đề Văn tiếp cận vấn đề sử dụng AI trong sáng tạo nghệ thuật
Trong bối cảnh học sinh ngày càng có xu hướng sử dụng ChatGPT để tìm ý tưởng, viết văn bản hay hỗ trợ học tập, việc cho các thí sinh trực tiếp đọc một sản phẩm AI rồi so sánh với thơ Xuân Diệu là một cách đặt vấn đề khá thời sự.
Quan trọng hơn, đề không hỏi học sinh “sử dụng ChatGPT có tốt hay không?”, cũng không yêu cầu đưa ra một phán quyết đơn giản về AI. Câu hỏi hướng thẳng đến “sáng tác văn học” - nơi người viết phải suy nghĩ về giá trị của ngôn ngữ, trải nghiệm, cảm xúc, cách nhìn và dấu ấn sáng tạo.
Vì thế, Câu 2 không chỉ kiểm tra khả năng phân tích thơ. Nó còn thử xem học sinh có thể đọc một sản phẩm do AI tạo ra bằng tư duy của chính mình hay không.
Và đây có thể mới là điểm đáng chú ý nhất của đề: Khi AI ngày càng có khả năng tạo ra những câu chữ giống văn chương, người học văn cần được trang bị không chỉ khả năng viết, mà còn cả khả năng nhận xét, so sánh và đặt câu hỏi về giá trị của những gì mình đọc.
