Đánh đổi bộ sưu tập 30 năm để học trò được chạm vào khoa học

SVO - Hơn 30 năm sưu tầm và phục chế hơn 1.000 món đồ cổ, thầy Mai Văn Túc, giáo viên Vật lý trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội), quyết định bán đi bộ sưu tập tâm huyết để xây dựng Trung tâm Thí nghiệm Vật lý Edison vào năm 2015.

Bắt đầu từ trăn trở của một người cha

Ý tưởng xây dựng Trung tâm Thí nghiệm Vật lý Edison nảy sinh khi thầy Mai Văn Túc nhận thấy con trai vẫn chưa hiểu rõ bản chất một số hiện tượng Vật lý, dù đã được học trên lớp. Điều này khiến thầy nhớ lại những bài học khoa học từ cha mình, khi các hiện tượng tự nhiên được giải thích bằng những vật dụng quen thuộc như chiếc đèn dầu, ấm nước. Những bài học trực quan ấy giúp thầy nhận ra, kiến thức không xa rời cuộc sống mà hiện diện ngay trong những điều bình dị. “Từ câu chuyện của con trai, tôi thấy vấn đề không chỉ nằm ở một đứa trẻ, mà còn ở cách chúng ta tổ chức việc dạy và học”, thầy chia sẻ.

Được đào tạo chuyên ngành Vật lý vô tuyến - điện tử và từng có thời gian sửa chữa, nghiên cứu thiết bị điện tử, thầy Túc sớm say mê tìm hiểu những nguyên lý khoa học ẩn sau cách vận hành của máy móc. Những trải nghiệm ấy càng thôi thúc thầy đưa hoạt động thực nghiệm vào giờ học, để học sinh được trực tiếp quan sát hiện tượng và tự mình tìm ra lời giải. Ngày 1/6/2015, Trung tâm Thí nghiệm Vật lý Edison ra đời. Từ mong muốn ban đầu dành cho con trai, thầy đã xây dựng một không gian thực hành khoa học cho nhiều thế hệ học sinh.

Thầy Mai Văn Túc giới thiệu các thiết bị thí nghiệm Vật lý do mình nghiên cứu và phát triển.
Thầy Mai Văn Túc giới thiệu các thiết bị thí nghiệm Vật lý do mình nghiên cứu và phát triển.

Khi những món đồ quý trở thành khoản đầu tư cho học trò

Trước khi xây dựng Edison, thầy Túc đã dành nhiều năm sưu tầm, nghiên cứu và phục chế thiết bị cũ. Với thầy, sức hấp dẫn của những món đồ ấy không chỉ nằm ở giá trị sưu tầm, mà còn ở nguyên lý khoa học và dấu ấn công nghệ bên trong. Có những chiếc máy được mua về trong tình trạng hỏng hoàn toàn; để khôi phục, thầy phải lần tìm nguyên nhân, kiếm linh kiện phù hợp, rồi thử nghiệm, điều chỉnh.

Bởi vậy, quyết định bán bộ sưu tập không phải lựa chọn dễ dàng. Hơn 1.000 hiện vật là thành quả của nhiều năm tìm kiếm và nghiên cứu, gắn với những kỷ niệm, công sức và cả một phần tuổi trẻ của thầy.

Đứng trước lựa chọn giữa việc giữ lại những hiện vật yêu quý và tạo dựng môi trường thực hành khoa học cho học sinh, thầy Túc đã quyết định bán bộ sưu tập. Để có thêm kinh phí, thầy còn bán ô tô và vay mượn. Nguồn lực ban đầu chủ yếu đến từ thầy cùng một người đồng nghiệp chung chí hướng, trong khi các khoản đầu tư cho mặt bằng, thiết bị, nghiên cứu và duy trì hoạt động của trung tâm không hề nhỏ.

Nhìn nhận về quyết định ấy, thầy không xem đó đơn thuần là sự từ bỏ những món đồ mình yêu thích. Thầy chia sẻ: “Tôi không xem đó đơn thuần là bán đi những kỷ vật của quá khứ, mà là dùng những gì mình tích lũy được trong quá khứ để đầu tư cho tương lai của những đứa trẻ”.

Tuy nhiên, khó khăn không chỉ nằm ở kinh phí. Với thầy, xây dựng một nơi có thiết bị thực hành mới là bước đầu; điều khó hơn là làm sao để thí nghiệm thực sự trở thành một phần của mỗi giờ học. “Xây dựng một phòng thí nghiệm khó, nhưng làm cho thí nghiệm thực sự đi vào từng tiết học còn khó hơn nhiều”, thầy Túc chia sẻ.

Thực tế, một số trường có phòng thí nghiệm và thiết bị nhưng chưa khai thác hiệu quả. Giáo viên cũng có thể thiếu điều kiện, kỹ năng hoặc sự tự tin để tổ chức thí nghiệm trong bài giảng. Vì vậy, bên cạnh đầu tư cơ sở vật chất, thầy cùng đồng nghiệp phải nghiên cứu phương pháp, thiết kế thiết bị phù hợp và hỗ trợ giáo viên nâng cao năng lực thực hành.

Thầy Mai Văn Túc chia sẻ tại Hội thảo Giáo dục STEM 2026, tổ chức tại trường THPT Pleiku.
Thầy Mai Văn Túc chia sẻ tại Hội thảo Giáo dục STEM 2026, tổ chức tại trường THPT Pleiku.

Biết mục đích xây dựng phòng thí nghiệm, một số phụ huynh từng mua đồ sưu tầm của thầy đã gửi tặng lại hiện vật cũ cho trung tâm. Những món đồ ấy nay tiếp tục phục vụ học sinh, như một sự sẻ chia với tâm huyết của thầy.

Đưa thí nghiệm vào từng tiết học

Trong số những thiết bị đã nghiên cứu và chế tạo, hệ thống thí nghiệm Vật lý gắn bảng là sản phẩm khiến thầy Túc tâm đắc. Thiết bị cho phép giáo viên đưa hoạt động thực nghiệm vào những tiết học thông thường, thay vì chỉ tổ chức trong các buổi thực hành riêng biệt.

Chẳng hạn, khi tìm hiểu chuyển động trên mặt phẳng nghiêng, thay vì đưa ngay công thức tính vận tốc, giáo viên có thể đặt vấn đề: Làm thế nào để đo tốc độ của viên bi khi đi qua một vị trí nhất định? Học sinh phải tự xác định đại lượng cần đo, lựa chọn dụng cụ, bố trí thí nghiệm và tìm cách hạn chế sai số. Trong quá trình thực hiện, các em có thể phát hiện điểm chưa hợp lý, điều chỉnh cách đo, rồi so sánh kết quả.

Qua đó, học sinh không chỉ ghi nhớ một công thức mà còn hiểu cách hình thành kết luận khoa học, từ đặt câu hỏi, dự đoán, đến đo đạc và kiểm chứng. Theo thầy Túc, điều quan trọng là: “Các em không chỉ học một công thức Vật lý mà còn học cách tư duy, cách thực hiện một phép đo, cách giải quyết vấn đề”.

Học sinh được trực tiếp lắp ráp và vận hành thiết bị trong giờ thực hành Vật lý.
Học sinh được trực tiếp lắp ráp và vận hành thiết bị trong giờ thực hành Vật lý.

Điều thầy mong đợi nhất không phải là học sinh giải được bao nhiêu bài toán phức tạp, mà là tìm thấy niềm vui khi tự mình khám phá những hiện tượng tự nhiên. “Tôi muốn các em học Vật lý không phải vì sợ điểm kém, không phải để giải được những bài toán đánh đố, mà vì cảm thấy thế giới tự nhiên thật kỳ diệu và có niềm vui khi tự mình khám phá được một điều gì đó”, thầy bày tỏ.

Hơn 30 năm sưu tầm, nghiên cứu và phục chế thiết bị cũ đã để lại cho thầy Mai Văn Túc một bộ sưu tập đáng giá. Thay vì chỉ giữ những hiện vật ấy cho riêng mình, thầy đã đưa chúng vào hoạt động dạy và học tại trung tâm, để học sinh có cơ hội trực tiếp quan sát, thực hành và khám phá khoa học. Có lẽ, đó cũng là cách thầy thực hiện điều mình luôn tâm niệm: “Học vì đam mê khám phá - Dạy vì đam mê cống hiến”.

Cùng chuyên mục

Học viện Ngoại giao ra mắt Mạng lưới Cựu học viên, sinh viên, kết nối các thế hệ 'Ngày trở về'

Học viện Ngoại giao ra mắt Mạng lưới Cựu học viên, sinh viên, kết nối các thế hệ 'Ngày trở về'

TPO - Ngày 22/11, tại Hà Nội, Học viện Ngoại giao tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và chương trình 'DAV Alumni Day 2026', với chủ đề 'Ngoại giao - Ngày trở về'. Chương trình là dịp tri ân các thế hệ nhà giáo, hội ngộ cựu học viên, sinh viên và đánh dấu sự ra mắt Mạng lưới Cựu học viên, sinh viên Học viện Ngoại giao.

Thầy giáo dành khoảng 100 tỷ đồng xây trường cho học sinh Mèo Vạc và nhận nuôi 22 học sinh Làng Nủ

Thầy giáo dành khoảng 100 tỷ đồng xây trường cho học sinh Mèo Vạc và nhận nuôi 22 học sinh Làng Nủ

Từ những lớp học tiếng Anh trực tuyến ở Mèo Vạc đến ngôi trường bán trú dành cho khoảng 1.000 học sinh, thầy Nguyễn Xuân Khang nhiều năm qua chọn cách đưa nguồn lực của mình đến những nơi trẻ em còn thiếu điều kiện học tập. Sau lũ quét Làng Nủ, thầy tiếp tục nhận chăm lo 22 em nhỏ đến năm 18 tuổi.

Người 'truyền lửa' y đức trên giảng đường trường ĐH Y Dược (ĐH Thái Nguyên)

Người 'truyền lửa' y đức trên giảng đường trường ĐH Y Dược (ĐH Thái Nguyên)

TPO - ThS. BS Nguyễn Thị Lệ - Giảng viên Bộ môn Lao và bệnh phổi, trường ĐH Y Dược (ĐH Thái Nguyên) không chỉ truyền đạt kiến thức chuyên môn mà còn đồng hành, hướng dẫn sinh viên trong học tập, hoạt động cộng đồng và nghiên cứu khoa học. Với cô, đào tạo bác sĩ tương lai còn là quá trình bồi dưỡng tinh thần trách nhiệm, sự chủ động và y đức trong nghề nghiệp.

PGS. TS Nguyễn Công Lý: 'Còn khỏe là còn đứng lớp'

PGS. TS Nguyễn Công Lý: 'Còn khỏe là còn đứng lớp'

TPO - Ở tuổi 73, PGS. TS Nguyễn Công Lý vẫn tiếp tục giảng dạy văn học cổ tại trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM). Sau gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề, điều khiến thầy trăn trở không chỉ là việc truyền đạt tri thức mà còn là tìm người tiếp nối công việc nghiên cứu, giảng dạy văn học cổ Việt Nam.

Khi AI có thể trả lời mọi câu hỏi, người thầy sẽ dạy điều gì?

Khi AI có thể trả lời mọi câu hỏi, người thầy sẽ dạy điều gì?

TPO - Khi sinh viên có thể tìm lời giải chỉ sau vài giây nhờ AI, PGS. TS Hà Minh Tuấn - Phó trưởng Khoa Kiến trúc - Xây dựng, trường ĐH Công nghệ TP. HCM cho rằng, vai trò của người thầy không mất đi mà đang thay đổi. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức, người thầy cần giúp sinh viên biết đặt câu hỏi, tư duy độc lập và chịu trách nhiệm với những điều mình biết.

Nếu sinh viên có thể tìm được câu trả lời rất nhanh từ AI, thì giá trị của người thầy nằm ở đâu?

Nếu sinh viên có thể tìm được câu trả lời rất nhanh từ AI, thì giá trị của người thầy nằm ở đâu?

TPO - Tiến sĩ Hoàng Anh Duy vừa được bổ nhiệm làm Trưởng khoa Khoa Kinh doanh và Kinh doanh liên ngành, Trường Đại học Ngoại thương. Thầy Hoàng Anh Duy cũng là một MC nổi tiếng. Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), tiến sĩ Hoàng Anh Duy đã trả lời phỏng vấn Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam, Báo Tiền Phong.

Dự án talk đã hỗ trợ hơn 12.000 giáo viên mầm non xây dựng môi trường học tập giàu ngôn ngữ sau 5 năm

Dự án talk đã hỗ trợ hơn 12.000 giáo viên mầm non xây dựng môi trường học tập giàu ngôn ngữ sau 5 năm

Sau 5 năm triển khai (2022–2026), dự án “Giáo viên mầm non áp dụng kiến thức và kỹ năng giảng dạy tạo môi trường học giàu ngôn ngữ cho trẻ” (TALK) do Tổ chức Hợp tác Phát triển và Hỗ trợ kỹ thuật Vùng Fla-măng, Vương quốc Bỉ (VVOB) thực hiện đã hỗ trợ hơn 1.800 cán bộ quản lý (CBQL), 12.000 giáo viên tại hơn 700 trường mầm non.

Từ sinh viên trở thành giảng viên: 'Người thầy giỏi không chỉ là người học cao, hiểu rộng'

Từ sinh viên trở thành giảng viên: 'Người thầy giỏi không chỉ là người học cao, hiểu rộng'

TPO - Từng là sinh viên khóa đầu tiên của ngành Công tác Thanh thiếu niên, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, TS Nguyễn Diệu Linh nay trở thành giảng viên tại chính ngôi trường mình theo học. Trải nghiệm ở cả hai phía giảng đường khiến cô thay đổi quan niệm về nghề dạy học: Người thầy không chỉ cần hiểu kiến thức, mà còn phải hiểu những học trò của mình.