KỶ NIỆM 44 NĂM NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM 20/11

PGS. TS Nguyễn Công Lý: 'Còn khỏe là còn đứng lớp'

SVO - Ở tuổi 73, PGS. TS Nguyễn Công Lý vẫn tiếp tục giảng dạy văn học cổ tại trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM). Sau gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề, điều khiến thầy trăn trở không chỉ là việc truyền đạt tri thức mà còn là tìm người tiếp nối công việc nghiên cứu, giảng dạy văn học cổ Việt Nam.

Người thầy 73 tuổi vẫn miệt mài với nghiệp văn chương

“Tôi cũng muốn nghỉ ngơi chứ. Ai đến tuổi này cũng muốn nghỉ ngơi”, PGS. TS Nguyễn Công Lý chia sẻ khi được hỏi vì sao ông vẫn tiếp tục giảng dạy ở tuổi 73.

PGS. TS Nguyễn Công Lý sinh năm 1954. Thầy tốt nghiệp ĐH Sư phạm năm 1979, hoàn thành chương trình cao học năm 1982, bảo vệ luận án Tiến sĩ Ngữ văn tại trường ĐH Sư phạm Hà Nội năm 2000 và được công nhận chức danh Phó Giáo sư Văn học năm 2007.

Trong gần nửa thế kỷ giảng dạy và nghiên cứu, thầy từng công tác tại Tây Nguyên, Nha Trang, trước khi chuyển về trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM). Thầy cũng từng đảm nhiệm cương vị Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo, sau này là Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo và Đạo đức. Sau khi nghỉ hưu, thầy vẫn tiếp tục được mời tham gia giảng dạy, đào tạo sau đại học và hướng dẫn nghiên cứu sinh.

Theo chế độ dành cho giảng viên cao cấp, thầy Nguyễn Công Lý được kéo dài thời gian công tác trước khi nghỉ hưu. Sau khi nghỉ hưu, thầy tiếp tục được khoa và nhà trường mời tham gia giảng dạy do thiếu nhân sự đảm nhận học phần Văn học Cổ điển Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XVII.

2011mn-8300.jpg
Ở tuổi 73, PGS. TS Nguyễn Công Lý vẫn đều đặn đến trường, truyền tải tri thức cho học trò.

Theo thầy Lý, đây là một trong những học phần khó của ngành Văn học. Để giảng dạy, người thầy không chỉ cần kiến thức văn học sử mà còn phải am hiểu chữ Hán, chữ Nôm, tư tưởng Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo, văn hóa dân gian, cùng hệ thống điển cố, điển tích.

Bên cạnh nhu cầu chuyên môn của nhà trường, công việc giảng dạy còn mang lại cho thầy niềm vui trong cuộc sống. Vợ mất trong thời gian dịch COVID-19, các con và cháu đều có công việc, học hành riêng, thầy tìm niềm vui trong những giờ lên lớp, nghiên cứu và viết sách.

“Nếu chỉ ở nhà một mình, không có công việc và ít giao tiếp, cuộc sống sẽ rất buồn. Những lúc không lên lớp, tôi thường viết bài, viết sách hoặc chăm sóc vườn lan. Đó là những công việc giúp tôi tìm thấy niềm vui trong cuộc sống”, thầy chia sẻ.

Từng trải qua một ca phẫu thuật tim nặng vào năm 2024, thầy cho biết sức khỏe đã hồi phục để tiếp tục công việc. Có những ngày, thầy vẫn giảng dạy liên tục nhiều giờ trên lớp mà không cần giải lao.

“Tuy vất vả nhưng tôi vẫn cảm thấy vui vì còn sức khỏe để làm việc. Tiếp tục giảng dạy giúp tôi được giao tiếp, tìm thấy niềm vui trong nghề và làm một công việc có ích cho giáo dục. Vì thế, còn khỏe thì tôi còn đi dạy”, thầy Lý tâm sự.

Gần nửa thế kỷ gắn bó với văn học cổ điển

Cơ duyên đến với văn học cổ của PGS. TS Nguyễn Công Lý bắt đầu từ thời thơ ấu. Khi còn nhỏ, thầy được cha và bác dạy chữ Hán. Vì yêu thích đọc sách nhưng gia đình không có nhiều sách, thầy thường đến ngôi chùa gần nhà để tìm đọc các tác phẩm Phật học, truyện cổ và tạp chí.

“Ban đầu, tôi chọn học ban Toán. Sau đó, khi theo anh vào Sài Gòn và chuyển trường, tôi được nhận vào học ban Văn, Triết và Ngoại ngữ. Từ đây, tôi bắt đầu đi sâu vào con đường văn chương. Bên cạnh việc học ở trường, nền tảng Hán Nôm và Phật học được gia đình cùng nhà chùa bồi dưỡng từ nhỏ đã giúp ích rất nhiều cho tôi trong quá trình học đại học, nghiên cứu và giảng dạy sau này”.

Trong 48 năm gắn bó với nghiệp trồng người, thầy từng công tác tại Tây Nguyên, Nha Trang, trường ĐH Văn Hiến, trường ĐH Sư phạm TP. HCM, trước khi về trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM).

Theo thầy, sự khác biệt giữa đào tạo sư phạm và đào tạo theo định hướng nghiên cứu từng đặt ra không ít thử thách. Khi chuyển về trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM), thầy phải biên soạn lại nội dung giảng dạy theo hướng chuyên sâu hơn.

Bên cạnh nghiên cứu văn học sử, thầy dành nhiều tâm huyết cho văn học Phật giáo Việt Nam. Đến nay, theo thống kê của thầy, số đầu sách có tên mình đã vượt một trăm, cùng gần 300 bài nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế.

Với PGS. TS Nguyễn Công Lý, giảng dạy và nghiên cứu là hai nhiệm vụ không thể tách rời. “Ở bậc đại học, giảng dạy phải gắn liền với nghiên cứu khoa học. Người giảng viên không thể chỉ truyền đạt lại những kiến thức đã có trong sách vở, giáo trình mà cần thực hiện nghiên cứu, có những phát hiện và đóng góp riêng”.

Thầy ví khoa học như một cuộc chạy tiếp sức, trong đó, người đi sau kế thừa thành quả của người đi trước, tiếp tục tìm tòi và phát triển tri thức.

“Tôi vẫn thường nói rằng, người thầy phải biết mười, biết trăm mới có thể dạy một. Muốn đào tạo được những sinh viên có ích cho xã hội, trước hết bản thân người thầy phải liên tục học hỏi và nâng cao trình độ”.

2011mn.jpg
2011mn-672.jpg
PGS. TS Nguyễn Công Lý chia sẻ cùng sinh viên khoa Văn học sau giờ giảng dạy.

Người gieo hạt và nỗi trăn trở về thế hệ kế thừa

Nhắc đến những kỷ niệm với sinh viên, thầy Lý thừa nhận bản thân từng rất nghiêm khắc. Khi thấy sinh viên làm việc riêng, sử dụng điện thoại hoặc thiếu tập trung trong lớp, thầy sẵn sàng nhắc nhở, trách mắng.

“Tôi thường nói với sinh viên rằng, sản phẩm đào tạo của trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM), đặc biệt là khoa Văn học, phải là sản phẩm có chất lượng. Các em cần ý thức được trách nhiệm của mình và tự hào về môi trường đào tạo mà mình đã lựa chọn. Theo tôi, dạy học không chỉ là một nghề, một cái nghiệp mà còn là một khoa học và một nghệ thuật. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải biết khơi dậy niềm đam mê, tình yêu văn chương ở người học”.

Điều thầy muốn trao truyền cho sinh viên không dừng lại ở kiến thức mà còn là niềm đam mê văn chương và khả năng nghiên cứu độc lập. Đó cũng là lý do thầy thường yêu cầu sinh viên học thuộc lòng những tác phẩm văn học cổ điển.

Việc học thuộc không đơn thuần để ghi nhớ nội dung phục vụ kiểm tra, mà còn giúp người học hình thành một vốn ký tự văn chương. Sau này, khi đã ra trường, trưởng thành và trải nghiệm nhiều hơn trong cuộc sống, các em có thể nhớ lại những tác phẩm ấy và nhận ra những ý nghĩa mà trước đây mình chưa hiểu hết. Bởi theo thầy, mục đích cao nhất của văn chương là hướng con người đến chân, thiện, mỹ.

Ở bậc đại học, người thầy còn phải giúp sinh viên tiếp cận tư liệu, văn bản gốc và hình thành tư duy nghiên cứu độc lập. Chỉ khi thật sự yêu thích đối tượng nghiên cứu, người học mới có động lực tìm tòi, khám phá và đưa ra những nhận định riêng.

Vì vậy, điều quan trọng nhất mà thầy muốn trao truyền cho sinh viên không chỉ là kiến thức mà còn là niềm đam mê. Điều này không riêng với văn chương mà đúng với nhiều ngành nghề khác. Theo thầy, nếu không có đam mê, con người sẽ rất khó đạt được thành công trong lĩnh vực mình theo đuổi.

Thầy nhớ lời Hòa thượng, GS. TS Minh Châu, người từng dìu dắt mình, ví nghề dạy học như công việc của người gieo hạt. Người thầy gieo những hạt giống tri thức, chỉ cần một phần trong số đó nảy mầm cũng đã là thành công.

Nhìn lại hành trình giảng dạy, điều khiến thầy tự hào là những đóng góp trong nghiên cứu khoa học và việc đào tạo được các thế hệ học trò tiếp nối công việc của mình.

Trong quá trình hướng dẫn nghiên cứu sinh, thầy đã có bảy học trò bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Nhiều người hiện tiếp tục giảng dạy, nghiên cứu và đảm nhận những công việc chuyên môn tại các cơ sở giáo dục, nghiên cứu và tổ chức Phật giáo.

Trong số đó có những vị tu sĩ tiếp tục nghiên cứu về thiền học, Phật học và văn học Phật giáo; một số học trò khác hiện công tác tại trường ĐH Thủ Dầu Một, trường ĐH Văn Hiến và trường ĐH Cửu Long.

Thầy cảm thấy vui khi những người mình từng hướng dẫn có thể tiếp tục nghiên cứu, công bố các công trình khoa học và đóng góp cho lĩnh vực chuyên môn mà họ theo đuổi. Hiện nay, thầy vẫn còn hướng dẫn một số nghiên cứu sinh, trong đó có những người đang chuẩn bị bảo vệ luận án.

Bên cạnh công tác đào tạo, thầy cũng có nhiều công trình nghiên cứu đã được công bố và ghi nhận bằng các giải thưởng khoa học, văn học nghệ thuật. Đó là niềm vui và cũng là sự khích lệ đối với người dành nhiều năm cho công việc nghiên cứu.

Tuy nhiên, điều thầy còn trăn trở là tìm người tiếp nối học phần Văn học Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XVII. Thầy từng hướng dẫn một số giảng viên trẻ để chuẩn bị chuyển giao công việc, nhưng việc tìm người có thể đảm nhận chuyên môn này vẫn gặp khó khăn.

Hiện thầy đang từng bước bàn giao các học phần cho đồng nghiệp, chỉ tiếp tục đảm nhận một số nội dung giảng dạy văn học cổ cùng công tác đào tạo cao học và nghiên cứu sinh. Thầy mong khi những giảng viên kế cận đã vững vàng, bản thân có thể yên tâm rút khỏi việc giảng dạy bậc đại học.

Sau gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề, PGS. TS Nguyễn Công Lý cho rằng, những công trình nghiên cứu và tri thức được thế hệ sau kế thừa là điều có ý nghĩa lâu dài. Còn hiện tại, thầy vẫn tìm thấy niềm vui trong việc đọc sách, viết bài, chăm sóc vườn lan và tiếp tục lên lớp khi sức khỏe cho phép.

“Khi mình mất đi thì cái còn lại là gì? Là những công trình, những thành tựu khoa học mình để lại, một di sản cho lớp trẻ kế thừa, phát triển”.

Cùng chuyên mục

Thầy giáo trẻ: 'Trở lại làm học trò để hiểu hơn sinh viên của mình'

Thầy giáo trẻ: 'Trở lại làm học trò để hiểu hơn sinh viên của mình'

TPO - Dù đã đứng trên bục giảng, ThS Đỗ Ba Chín (trường ĐH Sư phạm Hà Nội) vẫn trở lại lớp học với vai trò học viên. Chính những lần trải nghiệm cảm giác lúng túng trước kiến thức mới đã giúp giảng viên trẻ hiểu hơn những khó khăn của sinh viên, từ đó thay đổi cách dạy, cách lắng nghe và đồng hành cùng người học.

Khi AI có thể trả lời mọi câu hỏi, người thầy sẽ dạy điều gì?

Khi AI có thể trả lời mọi câu hỏi, người thầy sẽ dạy điều gì?

TPO - Khi sinh viên có thể tìm lời giải chỉ sau vài giây nhờ AI, PGS. TS Hà Minh Tuấn - Phó trưởng Khoa Kiến trúc - Xây dựng, trường ĐH Công nghệ TP. HCM cho rằng, vai trò của người thầy không mất đi mà đang thay đổi. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức, người thầy cần giúp sinh viên biết đặt câu hỏi, tư duy độc lập và chịu trách nhiệm với những điều mình biết.

Dự án talk đã hỗ trợ hơn 12.000 giáo viên mầm non xây dựng môi trường học tập giàu ngôn ngữ sau 5 năm

Dự án talk đã hỗ trợ hơn 12.000 giáo viên mầm non xây dựng môi trường học tập giàu ngôn ngữ sau 5 năm

Sau 5 năm triển khai (2022–2026), dự án “Giáo viên mầm non áp dụng kiến thức và kỹ năng giảng dạy tạo môi trường học giàu ngôn ngữ cho trẻ” (TALK) do Tổ chức Hợp tác Phát triển và Hỗ trợ kỹ thuật Vùng Fla-măng, Vương quốc Bỉ (VVOB) thực hiện đã hỗ trợ hơn 1.800 cán bộ quản lý (CBQL), 12.000 giáo viên tại hơn 700 trường mầm non.

Từ sinh viên trở thành giảng viên: 'Người thầy giỏi không chỉ là người học cao, hiểu rộng'

Từ sinh viên trở thành giảng viên: 'Người thầy giỏi không chỉ là người học cao, hiểu rộng'

TPO - Từng là sinh viên khóa đầu tiên của ngành Công tác Thanh thiếu niên, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, TS Nguyễn Diệu Linh nay trở thành giảng viên tại chính ngôi trường mình theo học. Trải nghiệm ở cả hai phía giảng đường khiến cô thay đổi quan niệm về nghề dạy học: Người thầy không chỉ cần hiểu kiến thức, mà còn phải hiểu những học trò của mình.

550.000 thí sinh Hàn Quốc đối mặt với kỳ thi CSAT 'hỗn loạn'

550.000 thí sinh Hàn Quốc đối mặt với kỳ thi CSAT 'hỗn loạn'

TPO - Vào ngày 18/11, chỉ một ngày trước kỳ thi Năng lực học tập đại học (CSAT) năm 2027, quy trình tổ chức thi đã rơi vào tình trạng hỗn loạn chưa từng có. Nguyên nhân xuất phát từ các biện pháp được Chính phủ triển khai vội vã nhằm ngăn chặn hành vi gian lận thông qua các thiết bị trí tuệ nhân tạo (AI).

Hiệu trưởng trường CĐ Công nghệ cao Hà Nội: 'Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh'

Hiệu trưởng trường CĐ Công nghệ cao Hà Nội: 'Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh'

TPO - Ngày 18/11, trường CĐ Công nghệ cao Hà Nội tổ chức Lễ kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), chào mừng năm học 2026 - 2027 và khánh thành Trung tâm STEM AI ROBOT. Tại chương trình, TS. Phạm Xuân Khánh – Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh vai trò của kỹ năng nghề nghiệp đối với tương lai của học sinh, sinh viên.

Cô giáo xách bao tải, lội bùn 3km đến với học trò vùng cao

Cô giáo xách bao tải, lội bùn 3km đến với học trò vùng cao

Để đến điểm trường Ho Le, xã Khe Sanh (Quảng Trị), các cô giáo mầm non phải vượt 14km đường núi, trong đó có 3km bùn lầy, sạt lở phải gửi xe máy để đi bộ. Trên vai các cô là bao tải thực phẩm và những vật dụng phục vụ việc dạy học, chăm sóc trẻ.

Đại học Thái Nguyên tổ chức hội thảo quốc tế thúc đẩy liên kết Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp

Đại học Thái Nguyên tổ chức hội thảo quốc tế thúc đẩy liên kết Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp

Nhằm thúc đẩy mối quan hệ hợp tác chiến lược, ngày 16/11, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Lào Cai, Đại học Thái Nguyên (ĐHTN) phối hợp với UBND tỉnh Lào Cai long trọng tổ chức Hội thảo quốc tế “Thúc đẩy liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong đào tạo, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Thầy giáo 9X: 'Mình không nghĩ, người thầy phải là người biết tất cả'

Thầy giáo 9X: 'Mình không nghĩ, người thầy phải là người biết tất cả'

TPO - Từ cậu bé lớn lên trong vòng tay bà nội đến người giáo viên đứng trước những thế hệ học sinh ngày càng khác biệt, thầy Trần Đức Quân nhận ra rằng, làm thầy không chỉ là truyền đạt kiến thức. Sau nhiều năm gắn bó với nghề, điều anh luôn tự nhắc mình là phải biết lắng nghe, sẵn sàng thay đổi và không ngừng học hỏi, kể cả từ chính học trò.