Vụ bắn rơi máy bay đã châm ngòi cho chuỗi diễn biến dẫn tới một trong những chiến dịch tìm kiếm - cứu nạn phức tạp nhất của Không quân Mỹ trên lãnh thổ đối phương trong nhiều thập kỷ. Đồng thời, nó cũng gây hoài nghi về những tuyên bố của chính quyền Mỹ rằng họ “kiểm soát hoàn toàn” không phận Iran, và cho thấy Tehran vẫn có khả năng bắn hạ các máy bay tối tân.
Hơn 24 giờ sau khi chiếc máy bay rơi, thông tin vẫn còn rất hạn chế. Một phi công đã được lực lượng Mỹ giải cứu, trong khi người còn lại vẫn mất tích. Chiếc máy bay tấn công A-10 sau đó cũng trúng đạn và phi công đã kịp nhảy dù an toàn.
Kể từ khi cuộc chiến nổ ra, các tiêm kích F-15E đã oanh kích nhiều mục tiêu quân sự của Iran bằng bom JDAM, tên lửa hành trình JASSM và rốc-két, thực hiện tổng số 13.000 phi vụ chiến đấu của Mỹ trong 5 tuần giao tranh. Trong bài phát biểu tối 1/4, Tổng thống Donald Trump ca ngợi chiến dịch ném bom: “Chúng ta đã đánh bại và nghiền nát hoàn toàn Iran. Họ bị tàn phá về quân sự, kinh tế và mọi mặt”.
Vài giờ trước khi chiếc F-15E bị bắn hạ hôm 3/4, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) còn bác bỏ tuyên bố của truyền thông Iran rằng họ đã bắn rơi 1 tiêm kích gần eo biển Hormuz: “Thực tế: Tất cả máy bay chiến đấu Mỹ đều được kiểm đếm đầy đủ. IRGC của Iran đã đưa ra tuyên bố sai sự thật này ít nhất nửa tá lần”.
Ngay sau đó, Iran thực hiện thành công vụ bắn hạ máy bay Mỹ có người lái đầu tiên.
Khi thông tin về chiếc F-15E lan ra, các đội tìm kiếm và cứu nạn của Mỹ lập tức hành động.
Các video đã được xác minh cho thấy chiến dịch có sự tham gia của máy bay tiếp nhiên liệu và vận tải C-130 cùng trực thăng H-60, bay tầm thấp và chậm trên các đồi cây bụi của Iran,
Nhiệm vụ cứu nạn chiến đấu cực kỳ rủi ro. Máy bay thường bay sát mặt đất để tránh radar đối phương và được yểm trợ bởi tiêm kích, máy bay không người lái hoặc máy bay vũ trang khác. Tuy nhiên, độ cao thấp và tốc độ chậm khiến họ dễ trở thành mục tiêu của hỏa lực mặt đất hoặc phòng không.
Trong các nhiệm vụ cứu hộ bằng trực thăng, lính đặc nhiệm với súng máy gắn ở cửa sẽ quan sát mặt đất để phát hiện mối đe dọa khi tiến đến vị trí nghi có phi công bị nạn. Nếu trực thăng bị tấn công, xạ thủ có nhiệm vụ dọn sạch khu vực hạ cánh trước khi giải cứu.
Dưới mặt đất, người dân Iran dùng điện thoại ghi lại chiến dịch. Một video cho thấy máy bay C-130 tiếp nhiên liệu cùng lúc cho 2 trực thăng, giống như “người mẹ nắm tay 2 đứa con” trên bầu trời.
Trong các video khác, có thể thấy người Iran nổ súng lên trời nhằm bắn hạ trực thăng Mỹ. Truyền hình nhà nước Iran cho biết sẽ thưởng cho ai tìm được thành viên tổ bay mất tích.
Ngày 3/4, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Trump đang theo dõi tình hình. Đây là sự thừa nhận công khai duy nhất của chính quyền về sự cố trên.
Khi được NBC News hỏi liệu vụ bắn hạ có ảnh hưởng đến đàm phán với Iran hay không, Tổng thống Trump trả lời: “Không, hoàn toàn không. Đây là chiến tranh”.
Cuối ngày, Iran tiếp tục tấn công 1 máy bay A-10 (biệt danh “Warthog”). Phi công đã bay ra ngoài không phận Iran và nhảy dù an toàn.
Thiệt hại dồn dập
Sau vụ bắn hạ F-15E, các tài khoản mạng xã hội của quân đội Mỹ, bao gồm CENTCOM, gần như im lặng. Đến sáng 4/4, ông Trump vẫn chưa nhắc tới sự việc, thay vào đó đăng bài về dầu mỏ và báo cáo việc làm.
Người phát ngôn Nhà Trắng chưa phản hồi câu hỏi về mâu thuẫn giữa vụ bắn hạ và tuyên bố trước đó rằng Mỹ đã kiểm soát hoàn toàn bầu trời Iran.
Sáng 4/4, Tổng thống Trump tuyên bố trên mạng xã hội, rằng Iran chỉ còn 48 giờ để đạt thỏa thuận với Mỹ hoặc mở eo biển Hormuz “trước khi mọi địa ngục giáng xuống họ”.
Trong khi đó, cuộc tìm kiếm quân nhân mất tích vẫn đang tiếp diễn. Các phát ngôn viên quân sự từ CENTCOM và Lầu Năm Góc từ chối bình luận về tình trạng chiến dịch.
“Đó là một ngày tồi tệ, nhưng cũng có thể là một ngày rất tốt, nếu cả 2 thành viên tổ bay đều được giải cứu”, ông Dave Deptula, trung tướng Không quân đã nghỉ hưu, nhận định.
Chiếc F-15E là máy bay có người lái đầu tiên bị bắn hạ kể từ khi chiến dịch tại Iran bắt đầu ngày 28/2. Kể từ đó, Mỹ đã tấn công hơn 12.000 mục tiêu, phá hủy hải quân và không quân Iran, và các quan chức Lầu Năm Góc khẳng định kiểm soát bầu trời.
Tuy vậy, đây không phải lần duy nhất suýt xảy ra tổn thất. Một chiếc F-35A bị hư hại trong nhiệm vụ ngày 19/3, khiến phi công bị thương do mảnh đạn. Các máy bay và máy bay không người lái của Mỹ, Israel khác cũng nhiều lần gặp nguy hiểm.
Đây là sự cố thứ 2 liên quan đến F-15E kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Trong những ngày đầu chiến tranh, 3 chiếc F-15E của Mỹ bị tiêm kích Kuwait bắn nhầm; cả 6 phi công đều nhảy dù an toàn.
Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết: “Những ngày tới sẽ mang tính quyết định; Iran biết điều đó và gần như không thể làm gì về mặt quân sự. Họ vẫn sẽ bắn tên lửa, nhưng chúng ta sẽ đánh chặn”.
Tuy nhiên, việc bắn hạ F-15E và A-10 cho thấy Tehran vẫn còn khả năng gây thiệt hại, cho dù phần lớn lực lượng quân sự đã bị phá hủy.
“Ưu thế trên không không có nghĩa là miễn nhiễm trước mọi cuộc tấn công. Nó có nghĩa là bạn có thể hoạt động ở nơi và thời điểm bạn chọn, mà không bị cản trở đáng kể”, ông Deptula cho biết.
