Một câu hỏi đặc biệt gây chú ý tại Chung kết Đường Lên Đỉnh Olympia năm thứ 26 nhắc đến cảng Batsham nằm ở vĩ độ 20 độ 50 phút Bắc. Những quan sát về thủy triều ở đây được Newton mô tả lại trong bộ sách khoa học kinh điển Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên.
Vị trí của cảng Batsham nay thuộc Việt Nam, cụ thể là Đồ Sơn, Hải Phòng.
Theo ghi chép được dẫn trong bản dịch và chú giải bộ sách, tại cảng Batsham thường chỉ có một lần nước lên, một lần nước xuống mỗi 24 giờ, trong khi nhiều vùng biển có 2 lần nước lên và 2 lần nước xuống mỗi ngày. Ngoài ra, cứ 2 lần mỗi tháng âm lịch, khi Mặt Trăng ở gần xích đạo, sẽ có khoảng 2 ngày mà dường như không có thủy triều, hoặc rất ít.
Vì sao lại có thủy triều đặc biệt tại cảng Batsham, nay thuộc Hải Phòng (Việt Nam)?
Thủy triều là những con sóng có chu kỳ rất dài, di chuyển trong đại dương dưới tác động của các lực từ Mặt Trăng và Mặt Trời. Thủy triều hình thành từ đại dương rồi lan dần về phía các đường bờ biển, biểu hiện qua sự dâng lên và rút xuống đều đặn của mực nước biển, theo Cơ quan Quản lí Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA).
Chế độ nhật triều là kiểu thủy triều có một chu kỳ trong một ngày âm lịch (khoảng 24 giờ 50 phút) - bao gồm một lần triều lên và một lần triều xuống (như Newton đã mô tả về thủy triều ở cảng Batsham), theo trang web về thủy triều trên khắp thế giới Tides Today.
Trên thế giới, nhật triều là khá hiếm. Bán nhật triều (2 lần triều lên và 2 lần triều xuống trong ngày) hoặc thủy triều hỗn hợp (cũng có 2 lần triều lên và 2 lần triều xuống, nhưng với các mực nước khác nhau) thì phổ biến hơn.
Vậy tại sao lại có nhật triều?
Hiện tượng này phụ thuộc vào cách các lưu vực đại dương tương tác với các lực hấp dẫn. Nếu Trái Đất là một khối cầu hoàn hảo được bao phủ bởi nước mà không có các lục địa thì thủy triều sẽ diễn ra một cách đều đặn: Nơi nào cũng có 2 lần triều lên và 2 lần triều xuống mỗi ngày.
Tuy nhiên, các lục địa ngăn cản những khối nước dâng này, tạo ra các kiểu sóng đặc thù tại mỗi lưu vực đại dương. Những yếu tố đó đều ảnh hưởng đến sự hình thành của nhật triều.
Một số khu vực lại có những đặc điểm đặc biệt - độ sâu của nước và địa hình dưới đáy biển, hình dạng đường bờ biển, cùng với sự cộng hưởng trong các lưu vực đại dương - nên chỉ có một khối nước dâng (một lần triều lên) trong mỗi ngày âm lịch. Đó là lí do mà một số nơi như một vài phần ở phía Nam Alaska (Mỹ), một vài nơi ở Đông Nam Á... có chế độ nhật triều, theo Tides Today.
Có lúc biển thực sự "không có thủy triều"?
Nói là "không có thủy triều" không có nghĩa là biển ngừng chuyển động. Theo phần chú giải trong bản dịch bộ sách của Newton, do Nhà xuất bản Đại học California (Mỹ) phát hành năm 1999, Newton từng giải thích rằng sóng triều theo những đường khác nhau tiến về cùng một cảng, đến nơi lệch giờ nhau. Trong những điều kiện nhất định liên quan đến vị trí Mặt Trăng, các đợt triều lên sẽ cân bằng với các đợt triều xuống, khiến mực nước gần như không thay đổi trong ngày.
