Pitchfork đối đầu gu nghe nhạc của công chúng: Khi điểm số không nói lên tất cả

Trong thế giới âm nhạc nói chung và làng nhạc US&UK nói riêng, Pitchfork từ lâu đã được xem như một trong những “tiếng nói” phê bình có ảnh hưởng nhất. Với nhiều người nghe nhạc, đặc biệt là trước thời đại streaming bùng nổ, Pitchfork từng đóng vai trò như một “bộ lọc” giúp định hình gu thưởng thức: Album nào đáng nghe, nghệ sĩ nào đáng chú ý. Tuy nhiên, khi đặt Pitchfork cạnh thị hiếu công chúng hiện đại - nhất là đối tượng khán giả Gen Z, đôi khi không khó để nhận ra một khoảng cách khá rõ rệt.

Không ít lần, người nghe cảm thấy bối rối khi một album được đông đảo công chúng yêu thích lại nhận điểm số không cao từ Pitchfork. Album reputation của Taylor Swift dù đạt thành tích thương mại ấn tượng và sở hữu lượng người hâm mộ đông đảo, lại không nhận được điểm số quá nổi bật từ Pitchfork ở thời điểm phát hành. Điều này dễ khiến người nghe đặt câu hỏi: Liệu Pitchfork có đang “khó tính” quá mức hay đơn giản là họ đang nghe nhạc theo một cách khác?

Thực tế, Pitchfork không phải là một hệ thống đánh giá ngẫu nhiên. Uy tín của họ đến từ nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực phê bình, với đội ngũ biên tập có chuyên môn và góc nhìn rõ ràng. So với nhiều trang tin giải trí khác, Pitchfork cũng thường được xem là ít bị chi phối bởi yếu tố thương mại. Họ không nhất thiết phải chạy theo những cái tên đang hot hay những sản phẩm có khả năng tạo ra lượt xem lớn. Chính vì vậy, Pitchfork có thể giữ được một mức độ độc lập nhất định trong cách tiếp cận và đánh giá âm nhạc.

Điểm đáng chú ý là Pitchfork không chỉ tập trung vào những nghệ sĩ nổi tiếng. Ngược lại, họ dành khá nhiều không gian cho các nghệ sĩ Indie, Alternative hoặc những dự án ít được công chúng biết đến. Không hiếm trường hợp một album gần như “flop” về mặt thương mại hoặc chưa từng xuất hiện trên các bảng xếp hạng lớn vẫn được Pitchfork lựa chọn để review. Đây là một trong những điểm mạnh khiến Pitchfork trở thành nơi khám phá âm nhạc mới mẻ, thay vì chỉ lặp lại những gì thị trường đã công nhận.

Một yếu tố quan trọng khác nằm ở cách Pitchfork tiếp cận âm nhạc. Thay vì chỉ dựa trên cảm xúc nghe, họ thường đánh giá dựa trên nhiều tiêu chí như cấu trúc âm thanh, tính sáng tạo, bối cảnh văn hóa và sự phát triển nghệ thuật của nghệ sĩ. Điều này giải thích vì sao những nghệ sĩ thiên về thử nghiệm như FKA twigs thường nhận được đánh giá cao.

Tuy nhiên, điều thú vị là ngay cả Pitchfork cũng không phải lúc nào cũng giữ nguyên quan điểm của mình. Theo thời gian, họ đã nhiều lần nhìn nhận lại giá trị của một số album. Chẳng hạn, 808s & Heartbreak của Kanye West khi mới ra mắt chỉ nhận mức điểm khá, do gây tranh cãi với hướng đi thiên về autotune và cảm xúc nội tâm. Nhưng về sau, album này lại được nhìn nhận như một trong những sản phẩm có ảnh hưởng lớn đến âm nhạc đại chúng, đặt nền móng cho làn sóng Pop-Rap và R&B hiện đại.

Tương tự, Discovery của Daft Punk cũng từng không được đánh giá quá cao ở thời điểm phát hành, nhưng sau đó lại được “định vị lại” như một trong những album Electronic quan trọng nhất, có sức ảnh hưởng sâu rộng tới Pop và EDM.

Những trường hợp như vậy cho thấy âm nhạc không phải là thứ có thể đánh giá trọn vẹn chỉ trong một thời điểm. Khi bối cảnh thay đổi, khi gu thưởng thức của công chúng dịch chuyển, hoặc khi ảnh hưởng của một tác phẩm trở nên rõ ràng hơn, những nhận định ban đầu hoàn toàn có thể được xem xét lại.

Ngược lại với Pitchfork, phần lớn công chúng tiếp cận âm nhạc theo hướng trực quan và cảm xúc hơn. Một bài hát hay đơn giản là bài hát khiến họ muốn nghe lại, phù hợp với tâm trạng hoặc gắn liền với một khoảnh khắc cụ thể. Trong bối cảnh các nền tảng như TikTok hay Spotify đang chi phối thói quen nghe nhạc, trải nghiệm cá nhân ngày càng được đặt lên hàng đầu. Một đoạn nhạc 15 giây cũng có thể khiến một ca khúc trở nên viral, bất kể nó có được giới phê bình đánh giá cao hay không.

Vì vậy, thay vì xem điểm số của Pitchfork như một “phán quyết”, có lẽ hợp lý hơn khi coi đó là một nguồn tham khảo. Nó có thể giúp bạn khám phá những nghệ sĩ mới, hiểu sâu hơn về một album, hoặc nhìn thấy những khía cạnh mà bạn chưa từng chú ý. Nhưng cuối cùng, việc một bài hát có “hay” hay không vẫn phụ thuộc vào chính trải nghiệm của người nghe.

Giữa Pitchfork và gu nghe nhạc của công chúng, không nhất thiết phải có một bên đúng và một bên sai. Đó đơn giản là hai cách tiếp cận âm nhạc khác nhau: Một bên tìm kiếm chiều sâu và sự đổi mới, một bên ưu tiên cảm xúc và sự kết nối. Và có lẽ, chính sự song song này mới là điều khiến thế giới âm nhạc trở nên đa dạng và thú vị hơn.