Khóa học online: "Thầy" giỏi chưa chắc dạy tốt
Nếu vài năm trước, mạng xã hội chủ yếu là nơi giải trí thì với teen hiện nay, đây còn là "cổng vào" của vô số khóa học trực tuyến. Chỉ cần lướt TikTok, Facebook, Threads hay YouTube vài phút, bạn có thể bắt gặp video giải đề Toán, mẹo làm bài Ngữ văn, thí nghiệm Hóa học, bài giảng Vật lí, khóa luyện chứng chỉ ngoại ngữ IELTS, SAT, HSK…, lớp học kỹ năng thuyết trình, quản lý thời gian hay workshop định hướng nghề nghiệp.
Chỉ từ một video ngắn, không ít teen quyết định đăng ký cả một khóa học kéo dài vài tuần hoặc vài tháng. Theo thầy Lê Phú Truyền (giáo viên chương trình IELTS Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, TP.HCM): “Nhiều bạn trẻ làm nội dung trên mạng có thành tích học tập tốt, đặc biệt là các bạn đạt điểm IELTS cao, có cách truyền đạt gần gũi, nắm bắt nhanh nhu cầu của người học và chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tế. Điều đó tạo động lực rất lớn cho các bạn cùng trang lứa.
Tuy nhiên, điểm số cao không đồng nghĩa với năng lực sư phạm. Biết cách làm bài đạt kết quả tốt hoàn toàn khác với việc có phương pháp giảng dạy một học sinh mất gốc hay giúp học sinh khắc phục những lỗi sai mang tính hệ thống.
Điều đáng lo nằm ở tình trạng một số khóa học được quảng cáo quá mức hoặc sử dụng tài liệu chưa được kiểm chứng khiến người học chạy theo “mẹo”, “cam kết điểm số” thay vì xây dựng nền tảng kiến thức lâu dài".
Lọc khóa học online tốt khi mạng xã hội bị siết
Nhiều khóa học online đang bùng nổ mạnh mẽ trên các nền tảng số, nhưng liệu có hạ nhiệt trước dự thảo hạn chế mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi (U16)?
Dự thảo sửa đổi Nghị định 147/2024 về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet đề xuất rằng người dưới 16 tuổi sẽ không được tự đăng ký tài khoản mạng xã hội. Việc tạo tài khoản phải do cha mẹ hoặc người giám hộ thực hiện; đồng thời, phụ huynh sẽ giám sát thời gian sử dụng, nội dung và hoạt động của con trên nền tảng.
Nếu quy định được áp dụng, việc tìm kiếm và lựa chọn khóa học sẽ không còn thuận tiện như trước.
Bạn Đình Bách (học sinh lớp 10A15, trường THPT Lê Quý Đôn, TP.HCM) chia sẻ: “Facebook và TikTok là hai nền tảng chính giúp mình tìm được nhiều tài liệu và khóa học trực tuyến. Nếu việc sử dụng mạng xã hội bị hạn chế với hội 16, mình sẽ mất nhiều thời gian hơn để tra cứu hoặc tham khảo trải nghiệm từ bạn bè trước khi lựa chọn một khóa học”.
Cẩn trọng với lớp học "kín" và tài liệu "lậu"
Dù việc tiếp cận khóa học qua mạng xã hội có thể bị thu hẹp, nhiều ý kiến lo ngại về khả năng xuất hiện các lớp học “kín”. Bạn Như Phương (Cử nhân Khoa Thiết kế Truyền thông, Đại học Kinh tế TP.HCM) chia sẻ: “Thực tế, nhiều bạn vẫn tìm cách "lách luật" khi mượn tài khoản Facebook hoặc TikTok của phụ huynh, nhờ anh chị lớn đăng ký hộ, thậm chí chuyển sang các nhóm kín trên Telegram, Discord, Zalo để chia sẻ tài liệu và tham gia khóa học”.
Các khóa học cũng có thể được quảng bá qua mã QR, đường liên kết gửi trực tiếp qua tin nhắn, email, website cá nhân hoặc được giới thiệu bởi các học viên cũ. Sau khi kết nối được với nhau, lớp học vẫn diễn ra trên Zoom, Google Meet hoặc Microsoft Teams mà không có sự quản lý, kiểm duyệt. Vì thế, người học càng khó kiểm chứng chất lượng người dạy và nguồn gốc tài liệu học.
Với các khóa học online, các quy định về quyền tác giả cũng đang được siết chặt hơn. Nếu sử dụng trái phép giáo trình, đề thi, sách hoặc tài liệu có bản quyền để kinh doanh, người tổ chức có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý.
Theo Khoản 10 Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ (Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-VPQH năm 2022), hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả là hành vi xâm phạm quyền tác giả. Việc phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng thông tin điện tử khi chưa được phép cũng thuộc nhóm hành vi vi phạm và có thể bị xử phạt hành chính từ 10 đến 35 triệu đồng, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Người học tuy không trực tiếp vi phạm, nhưng cũng nên cân nhắc khi lựa chọn các khóa học sử dụng tài liệu không rõ nguồn gốc hoặc được quảng cáo “tổng hợp đầy đủ tài liệu, sách với giá siêu rẻ”.
Mở khóa kho tri thức online
Khi các quy định về mạng xã hội và bản quyền ngày càng chặt chẽ hơn, bạn cần bỏ túi cách:
1. Chọn nguồn học chuẩn
Bạn Tạ Quỳnh Trân (học sinh lớp 12 Chuyên Văn, Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, TP. HCM) từng có thời gian “nằm vùng” trên Threads để tìm các tệp PDF tiếng Anh vì giá sách gốc khá cao: “Sau khi biết đến dịch vụ mượn sách miễn phí của các Thư viện Đại sứ quán với nhiều đầu sách SAT, AP và tạp chí National Geographic, mình dần bớt phụ thuộc vào các tệp chia sẻ trên mạng”.
Thầy Phú Truyền cũng bật mí thêm: “Quy định chỉ hạn chế việc tương tác trên mạng xã hội, chứ không ngăn học sinh tiếp cận tri thức. Các em có thể tìm đến các website của các tổ chức giáo dục uy tín, thư viện trường học, thư viện công cộng, các câu lạc bộ học thuật, dự án cộng đồng hay những ứng dụng học tập chuyên biệt với AI.
Riêng với việc học ngoại ngữ, BBC Learning English, British Council hoặc các ứng dụng như Anki, Quizlet là những nguồn tham khảo chất lượng, có chi phí thấp giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách bài bản mà không phụ thuộc vào mạng xã hội”.
2. Tôn trọng chất xám
Xa hơn câu chuyện pháp lý, chúng mình còn cần học cách tôn trọng chất xám của người khác ngay từ khi đang ngồi trên ghế nhà trường. Bởi khi bước vào bậc đại học, việc trích dẫn nguồn, sử dụng tài liệu đúng quy định hay tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, công sức của tác giả, nhà nghiên cứu và đơn vị xuất bản... sẽ trở thành kỹ năng học thuật bắt buộc.
