Có cần chính xác?

Có cần chính xác?
TP - Văn chương rất nhiều khi không nhất thiết phải chi li chiết tự, chẻ sợi tóc làm tư, căn vặn thật chính xác như khoa học tự nhiên. Nhưng ở nhiều trường hợp, nếu hiểu chính xác đến mỗi chữ thì cũng tránh được những ngôn từ có thể khiến người tỉnh táo bật cười.

Ta đọc những câu như thế này: Chỉ có hai người một mình với nhau (tiểu thuyết Xứ cát, Trần Tiễn Cao Đăng dịch). Nó cũng tương tự câu: chỉ có hai người duy nhất với nhau. Duy nhất là chỉ có một. Một mình cũng chỉ có một. Viết như thế, một thói quen, kèm vào đấy cụm từ một mình hoặc duy nhất, hàm ý ngoài hai người ra thì chẳng còn ai nữa. Hiểu ý của dịch giả thôi, nhưng vẫn khó tránh cho được một tiếng cười.

Không phải chỉ trong tiếng ta. Một nhà ngôn ngữ học người Mỹ cũng từng nêu ví dụ cùng loại trong tiếng Mỹ. Chẳng hạn ở câu đồng dao mà trẻ con Mỹ hay hát: Lady Bug, Lady Bug, go home! Your house is on fire and your children are alone. Tính từ alone là đơn độc, cô độc, một mình. Nhưng your children lại có nghĩa là lũ con của bà, là số nhiều. Cả một lũ, mà lại đơn độc, mà lại một mình. Tôi thử chuyển câu đồng dao này sang tiếng Việt: Cô Bọ ơi cô Bọ, cô hãy về nhà ngay, nhà cô đang bị cháy, lũ con cô đơn thay. Tôi muốn thay chữ cô đơn bằng chữ bơ vơ: lũ con bơ vơ thay.

Ngôn ngữ khác với toán học, nhưng cũng rất nhiều khi nếu ngôn ngữ không chính xác thì sẽ ra một đáp số cọc cạch, sai lệch, không hiệu quả. Ta hãy đọc một câu như thế này: Vồ lấy 20.000 yên bằng cánh tay phải mất ngón út (tiểu thuyết 69, Hoàng Long dịch, trang 214). Bàn tay phải thì chính xác hơn chứ nhỉ. Cánh tay thì dài quá, khoảng cách đến với chỗ ngón út bị mất là cả một khoảng thiếu chính xác dài dằng dặc. 

Bản tin thời sự hay có câu đại loại: bạo động làm 42 người chết và hơn 500 người khác bị thương. Đếm người bị thương, người ta không tính cả người chết vào đấy. Cho nên người bị thương chắc chắn là người khác. Người ta cũng từng phê phán cách viết tương tự trong bản tin ở Anh - Mỹ: 42 persons were killed and 500 others wounded. Thừa chữ others.

Sự thiếu chính xác còn ở động từ Đổ trong câu sau: mưa phùn cứ đổ xuống từng chặp (Kẻ trộm sách, Cao Xuân Việt Khương dịch, tr. 223). Người dịch ơi, mưa phùn không đổ như mưa rào đâu. Nó như bụi, nó lay phay, nó lây rây, nó lướt thướt. Nó rải như bụi, nó rắc nhẹ, nó bay như phấn hoa. Nó cũng không thể tuôn rơi hoặc đổ xuống từng chặp, vì nó như có như không và dai dẳng. Người dịch nghĩ ngợi thêm một tí là sẽ tìm được động từ chính xác cho nó thôi.

Cũng là độ chính xác, lần này lại ở một tính từ: mặt mũi tôi hơi đỏ gay chút xíu (Kẻ ích kỷ lãng mạn, Phùng Hồng Minh dịch, tr. 36). Đỏ gay là đỏ lắm rồi, đỏ rần lên, đỏ rực lên, đỏ gay gắt. Thế thì chẳng phải là hơi đỏ. Hơi đỏ và đỏ gay là hai sắc độ khác hẳn nhau. Sau chữ đỏ gay lại còn chữ chút xíu. Ta dám tin rằng bộ mặt lúc này mới hơi đỏ thôi, chứ chưa đến mức đỏ gay. Còn nguyên bản mà viết là cực kỳ đỏ, rất đỏ, thì mới có thể dịch thành đỏ gay được.

Nói tiếp về sự thiếu chính xác. Ta còn gặp những thành ngữ ví von: tình trạng học sinh ngồi trong lớp mà bụng đói meo xảy ra như cơm bữa. Trời ơi đang nói chuyện học sinh nghèo bị đói thường xuyên mà lại dùng thành ngữ như cơm bữa. Như cơm bữa là cứ đến bữa sẽ được ăn, ngày đủ mấy bữa, thường xuyên, đúng giờ. No quá rồi còn gì, nào có thiếu đói gì đâu.

MỚI - NÓNG
Bản tin Hình sự: Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản
Bản tin Hình sự: Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản
TPO - TIN NÓNG ngày 16/5: Bắt đối tượng cho dân nghèo vay tiền với lãi suất 'cắt cổ' 365%/năm; Điều tra vụ bảo mẫu dùng túi nilon bịt đầu bé trai 27 tháng tuổi rồi đánh; Lời khai của nghi phạm giết chồng, giấu xác dưới ao hơn 4 tháng ở Cà Mau; Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản...

Có thể bạn quan tâm

NSƯT Đỗ Kỷ và NSND Lan Hương (Hương Bông) ở tuổi “nhàn”

NSƯT Đỗ Kỷ: Vẫn đi xe cũ đưa đón 'mẹ chồng ghê gớm'

TP - Chúng tôi hẹn gặp nhau ở một quán cà phê nhỏ gần nhà anh. Đỗ Kỷ cưỡi trên chiếc Dream cũ đến điểm hẹn, trong trang phục giản dị không ngờ. Anh còn “khai”: Cũng trên “con ngựa” sắt lỗi thời này, anh đã đưa đón “mẹ chồng ghê gớm nhất màn ảnh”, NSND Lan Hương (Hương Bông), trong bao nhiêu sự kiện. Nghệ sỹ sinh ra và lớn lên ở Hà Nội cũng chẳng ngại ăn uống ngay vỉa hè: “Người ta ngồi được, tôi ngồi được. Sao cứ phải tạo áp lực cho chính mình?”.
Nghệ sỹ Áo hát nhạc cổ điển bằng tiếng Việt

Nghệ sỹ Áo hát nhạc cổ điển bằng tiếng Việt

TP - Hôm nay, Chủ nhật, ngày 15/5/2022 (giờ Áo), công chiếu thế giới của buổi hòa nhạc "Hành trình Mùa đông" của đoàn Oper in der Krypta diễn ra trong một nhà hát opera tầm cỡ tại thành phố Viên, thủ đô nước Áo. Điều đặc biệt là “Hành trình mùa đông” đã được hát lên bằng tiếng Việt do nghệ sỹ Áo thể hiện. Dịch giả Chu Thu Phương - một nhà ngoại giao phụ trách văn hóa đã kể lại hành trình một tập ca khúc nổi tiếng, di sản tinh thần nước Áo đã được “Việt hoá” thế nào.
Hàng hóa nghệ thuật

Hàng hóa nghệ thuật

TP - Nếu cứ theo như định nghĩa của mọi loại từ điển trên đời thì hàng hóa là những sản vật dùng để bán nói chung. Và sản vật của mĩ thuật như tranh, tượng… cũng không nằm ngoài định nghĩa này. Thế nhưng câu chuyện sẽ khác đi khi ta có những cách nhìn khác nhau. Nó không chỉ là mối quan tâm của khán giả mĩ thuật mà còn là băn khoăn toan tính của cả người làm nghệ thuật tạo hình.
Nhà phê bình Mai Anh Tuấn và nhà văn Hiền Trang trong buổi tọa đàm

Chuyện nhà văn... ma

TP - Những người viết... ma – ghép của hai từ tiếng Anh “ghost” và “writer” dùng để chỉ những người viết thuê, sáng tạo tác phẩm nhưng hô biến dấu ấn của mình, “bán” tên cho người khác, chỉ lấy nhuận bút. Công việc này đang dần phổ biến ở Việt Nam và được dự đoán sẽ nở rộ trong thời gian tới.
Công trình để đời và 'tình yêu ban chiều' của NSND Trần Hiếu

Công trình để đời và 'tình yêu ban chiều' của NSND Trần Hiếu

TP - NSND Trần Hiếu vừa ra mắt cuốn Sức mạnh của ngôn ngữ trong tiếng hát Việt Nam chia sẻ những kinh nghiệm của ông trong việc ứng dụng kỹ thuật thanh nhạc phương Tây vào phát âm tiếng Việt. Công trình tâm huyết được ông thực hiện suốt nửa thế kỷ được xuất bản với sự trợ giúp của người vợ thứ ba cùng các học trò thân thiết.
Một cảnh trong phim “Dead Poets Society”

Học Văn để làm gì?

TP - Dù luôn có những đề Văn “phát sốt” trên mạng xã hội nhưng dám cá rằng không ít các cô cậu học trò thường tự hỏi rằng tại sao phải học Ngữ Văn? Tại sao phải ngồi phân tích từng câu chữ và hàm ý của tác giả gửi gắm trong đó?
Đông đảo khán giả tới với các chương trình âm nhạc tại Đà Lạt

Bùng nổ du lịch - âm nhạc ở Đà Lạt: Đặc sản phố núi

TP - Hàng trăm ca sỹ nổi tiếng trong và ngoài nước đến Đà Lạt biểu diễn dịp lễ 30/4, 1/5, kéo theo chàng chục ngàn fan hâm mộ đến đây nghỉ dưỡng, xem và nghe thần tượng của mình. Sau đại dịch COVID-19, một trào lưu mới: Du lịch kết hợp âm nhạc bùng nổ ở thành phố ngàn hoa, hy vọng mở ra hướng phát triển của ngành này.