Ngày ngốn 14-17 tiếng vào mạng xã hội
Bước vào kỳ nghỉ hè, cũng là lúc nhiều bậc cha mẹ bước vào một "cuộc chiến" mới đầy căng thẳng: cai thiết bị điện tử cho con. Chị Hồng Hà (Khương Đình, Hà Nội) bất lực kể, con trai chị năm nay lên lớp 9, mới nghỉ hè được ba hôm nay thì cả ba ngày đều ôm chặt lấy chiếc iPad và máy tính không rời.
Có lần đi làm về muộn, trời Hà Nội nóng hầm hập nhưng đứa con trai vẫn ngồi trong góc phòng tối om cày game. Quá tức giận, chị Hà lao đến giật lấy chiếc máy thì cậu con trai lập tức bật dậy, mặt đỏ tía tai, lớn tiếng trách mẹ "xâm phạm quyền riêng tư" rồi đóng sầm cửa khóa chặt mình trong phòng. Chị Hà bất giác rơi nước mắt vì bất lực.
Cùng chung nỗi niềm ấy, chị Đinh Hương (Cầu Giấy, Hà Nội) than thở, cậu con trai 13 tuổi cứ mở mắt ra là đã ôm lấy máy tính, ham chơi đến mức quên cả ăn sáng. Hết cày game, cậu bé lại lao vào các hội nhóm trò chuyện không ngừng trên mạng xã hội với những ngôn từ lóng của giới trẻ mà chị nhìn vào cũng phải giật mình.
Thực trạng thanh thiếu niên lạm dụng và nghiện mạng xã hội đang diễn ra vô cùng nhức nhối. Bà Nguyễn Như Quỳnh, Giám đốc vận hành doanh nghiệp xã hội chống lừa đảo cho biết, qua tiếp xúc thực tế, có những bạn nhỏ thừa nhận nếu không đi học sẽ dùng điện thoại vào mạng xem nội dung giải trí trong khoảng thời gian dài, có những trường hợp dùng từ 14 đến 17 tiếng mỗi ngày.
“Thực tế cho thấy thế hệ trẻ ngày nay sử dụng công nghệ giỏi hơn người lớn rất nhiều. Nếu cha mẹ chỉ đơn thuần áp đặt lệnh cấm, trẻ sẽ tìm cách đi vòng qua những rào cản đó bằng việc khai gian tuổi thông qua các tài khoản ảo, hoặc lén lút sử dụng mà không có sự kiểm soát, từ đó dẫn đến những hậu quả khó lường”. Bà Ngô Minh Trang, Giám đốc Vietnet-ICT
“Điều đáng lo ngại là dù các em nhận thức được thời lượng như vậy là nhiều, là lạm dụng công nghệ quá mức, nhưng vẫn không thể dừng lại, không thể dứt ra được, vì mất khả năng kiểm soát bản thân”, bà Quỳnh nói.
Thực tế, nhiều trẻ thường giấu giếm cha mẹ khi tham gia không gian mạng vì các em không muốn đưa phụ huynh vào "vòng tròn xã hội" của riêng mình. Nguyên nhân gốc rễ, theo bà Quỳnh, xuất phát từ việc thiếu sự tin tưởng và gắn kết giữa hai bên. Ở độ tuổi đang phát triển các mối quan hệ ngoài gia đình, trẻ rất sợ bị cấm đoán, kiểm soát và luôn khao khát có một khoảng không gian riêng tư.
Không cấm đoán cực đoan
Trước thực trạng đầy lo ngại này, câu hỏi làm thế nào để bảo vệ con cái trên môi trường mạng xã hội luôn là nỗi trăn trở thường trực của mỗi bậc phụ huynh. Chia sẻ về vấn đề này, bà Ngô Minh Trang, Giám đốc Trung tâm Công nghệ Thông tin - Truyền thông Vietnet (Vietnet-ICT), đồng thời cũng là một người mẹ có hai con đang bước vào độ tuổi thiếu niên, đưa ra những góc nhìn thực tế và sâu sắc.
Những giải pháp cấm đoán cực đoan như tịch thu điện thoại hoặc ngắt internet không bao giờ là biện pháp hiệu quả mà chúng ta nên sử dụng trong thời đại ngày nay. Thay vì áp đặt, cha mẹ cần xây dựng niềm tin, cởi mở lắng nghe để hiểu rõ nguyên nhân vì sao trẻ giấu giếm thiết lập tài khoản riêng.
Điều quan trọng cấp bách hiện nay, theo bà Trang, trang bị cho trẻ đầy đủ kỹ năng và kiến thức nền tảng để an toàn hơn trên mạng. Trẻ cần được học cách nhận diện các hành vi lừa đảo, biết cách bảo mật thông tin cá nhân bằng các biện pháp xác minh nghiêm ngặt, và biết cách ứng xử văn minh trước các bình luận tiêu cực hay các hành vi bắt nạt trực tuyến.
Để trẻ rời màn hình thiết bị điện tử, cha mẹ cần thiết lập, khuyến khích chuyển đổi các hoạt động online sang offline như thay vì nhắn tin, gọi điện thì gặp gỡ, đi thăm bạn bè, người thân; thay vì đọc sách điện tử thì đọc sách giấy, viết danh sách việc cần làm ra giấy thay vì dùng máy tính… Đặc biệt, cha mẹ cần nêu gương, không sử dụng thiết bị điện không cần thiết để các con noi theo.
Đồng quan điểm với xu hướng giáo dục hiện đại, chuyên gia Nguyễn Như Quỳnh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng niềm tin vững chắc giữa cha mẹ và con cái. Sự thấu hiểu và lòng tin là “chìa khóa vàng” giúp hóa giải những xung đột thế hệ trong kỷ nguyên số.
Thay vì dựng lên những bức tường ngăn cấm khô khan, các bậc phụ huynh cần thiết lập một không gian đối thoại cởi mở, sẵn sàng lắng nghe và tuyệt đối không phán xét. Khi trẻ cảm nhận được sự tôn trọng và đồng hành từ phía gia đình, các em sẽ chủ động chia sẻ những khó khăn, những tình huống khó xử hay những mối nguy hiểm mà mình gặp phải trên mạng xã hội.
Bà Malina Enlund cho biết, ngày 28/5, tập đoàn công nghệ Meta ra mắt phiên bản cải tiến mang tính đột phá của tính năng Tài khoản Thanh thiếu niên trên các nền tảng phổ biến bao gồm Instagram, Facebook và Messenger tại thị trường Việt Nam. Điểm cốt lõi của tính năng Tài khoản Thanh thiếu niên phiên bản mới này là bộ tiêu chuẩn nội dung nghiêm ngặt được xây dựng dựa trên các tiêu chí phân loại phim 13+ và những phản hồi đóng góp quý báu từ các bậc phụ huynh trên toàn thế giới.
Việc thiết lập thời gian sử dụng mạng xã hội và internet một cách hợp lý là cần thiết, nhưng nó phải được xây dựng dựa trên sự tự nguyện và thảo luận thống nhất giữa hai bên, chứ không phải là một mệnh lệnh áp đặt một chiều từ phía cha mẹ.
Bà Malina Enlund, Quản lý Chính sách và An toàn, Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Meta, khẳng định, việc cấm đoán thường phản tác dụng. Minh chứng từ thực tế tại Úc cho thấy, khi bị cấm, trẻ em có xu hướng "vượt rào" bằng cách dùng VPN hoặc khai gian tuổi để dùng tài khoản người lớn. Điều này vô tình đẩy các em vào các nền tảng lậu không được quản lý và tước đi các lớp bảo vệ vốn có dành cho lứa tuổi thiếu niên.
Bà Malina Enlund cũng là một người mẹ và bà lựa chọn cách đồng hành thay vì né tránh, thiết lập cho đứa con trai 12 tuổi của mình mỗi ngày chỉ dùng 1 tiếng đồng hồ vào mạng với các nội dung có ích.
