Thế giới đang bước vào một giai đoạn biến động lớn với những thay đổi mang tính cấu trúc. Trải qua nhiều thập kỷ đẩy mạnh liên kết và hội nhập sâu rộng, cục diện kinh tế và chính trị thế giới hiện nay lại đang chứng kiến xu hướng đảo chiều mạnh mẽ với đặc trưng là sự phân mảnh toàn cầu (global fragmentation).
Trong bối cảnh đó, mục tiêu chiến lược của Việt Nam nhằm trở thành một quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 đặt ra yêu cầu cấp bách về việc tái định hình mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế kinh tế và đặc biệt là nâng cấp năng lực quản trị quốc gia.
Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS, TS. Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học ngoại thương nhấn mạnh rằng thế giới đang trải qua những biến đổi sâu sắc về địa chính trị và công nghệ. Những sự thay đổi đó đang đặt ra những yêu cầu mới đối với vai trò của Nhà nước trong phát triển.
Đối với Việt Nam, bối cảnh này vừa mang đến cơ hội, vừa đặt ra không ít thách thức. Trong bối cảnh đó, Nhà nước không chỉ đóng vai trò điều tiết thị trường mà cần trở thành Nhà nước kiến tạo phát triển, có khả năng hoạch định tầm nhìn chiến lược, xây dựng thể chế hiệu quả, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mọi thành phần kinh tế. Đây cũng chính là lý do làm cho hội thảo này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn đặc biệt quan trọng. Đối với Trường Đại học Ngoại thương, hội thảo này cũng thể hiện định hướng phát triển học thuật của Nhà trường trong lĩnh vực kinh tế chính trị quốc tế. Nhà trường là một trong những cơ sở giáo dục tiên phong phát triển chương trình đào tạo cử nhân Kinh tế chính trị quốc tế tại Việt Nam.
Đại diện đơn vị đồng tổ chức Hội thảo, TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng trật tự thế giới sau chiến tranh thương mại đang xảy ra căng thẳng chính trị, sự phân tách đang là những mảng của của phân mảnh toàn cầu. Hiện nay, những vấn đề về nhà nước kiến tạo quan trọng hơn bao giờ hết.
Chương trình Hội thảo gồm hai phiên làm việc chính. Phiên tham luận tập trung vào các vấn đề lý luận và thực tiễn về bối cảnh phân mảnh toàn cầu và vai trò của nhà nước kiến tạo phát triển.
Trong tham luận mở đầu, ThS. Phùng Thị Lan Phương đã trình bày nghiên cứu về chính sách thương mại của Việt Nam trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu. Với góc nhìn từ phía doanh nghiệp, bà Phùng Thị Lan Phương cho rằng mặc dù tăng trưởng thương mại của Việt Nam cao hơn tăng trưởng thương mại của thế giới,nhưng trên 70% kim ngạch thương mại đến từ doanh nghiệp FDI. Thương mại Việt Nam đang đối mặt với một số thách thức do rào cản gia tăng từ phòng vệ thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật. Bà Phương cho rằng, phép thử thật sự của nhà nước kiến tạo thương mại không phải ban hành bao nhiêu chính sách, mà là biến tham vọng thành thực thi thực chất và năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
PGS, TS Nguyễn Ngọc Hà - Trường Đại học Ngoại thương đã trình bày nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật để xây dựng nhà nước kiến tạo phát triển ở Việt Nam trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu. Diễn giả chỉ ra rằng việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm giúp tăng số lượng doanh nghiệp thành lập, giảm thời gian thành lập doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhà nước vẫn cần tháo gỡ một số nút thắt quan trọng như chồng chéo và phân tán pháp luật, phối hợp liên ngành chưa hiệu quả, chi phí tuân thủ và thủ tục còn cao, và thực thi chưa đồng đều giữa các cấp. PGS. TS Nguyễn Ngọc Hà đề xuất năm trụ cột pháp luật của nhà nước kiến tạo và gợi ý bảy nhóm thể chế cần hoàn thiện trước.
Từ góc nhìn lập pháp, PGS, TS. Phạm Thị Hồng Yến Ủy viên chuyên trách, UB kinh tế và tài chính Quốc hội chỉ ra vai trò của nhà nước kiến tạo trong giai đoạn hiện nay. Để đáp ứng vai trò đó, Nhà nước đã và đang thực hiện cách mạng tinh gọn bộ máy nhằm tăng cường được sự thích ứng của Nhà nước trước những sự tác động của bên ngoài.
Đối với một số điểm nghẽn quan trọng trong quá trình kiến tạo phát triển, TS. Dương Đức Đại cho rằng nhà nước cần tập trung tháo gỡ ba điểm nghẽn về nguồn cung lao động, thể chế và cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số. Câu chuyện cung lao động hiện nay không còn là câu chuyện “thiếu người” đơn thuần, mà là câu chuyện “thiếu đúng người, đúng kỹ năng, đúng thời điểm”.
Lực lượng lao động Việt Nam vừa cần nâng cao trình độ, vừa cần nhà nước kiến tạo cơ hội việc làm cho nhóm lao động chưa qua đào tạo tại Việt Nam. Về thể chế, điểm nghẽn hiện nay là năng lực thích ứng thể chế đối với những thay đổi nhanh chóng của kinh tế thế giới. Đối với hạ tầng, điểm nghẽn còn mở rộng ra hạ tầng số. Đây là một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Giải pháp quan trọng là đẩy nhanh đầu tư hạ tầng số quốc gia với thông qua đầu tư công hoặc kết hợp với đầu tư tư nhân.
