Rối loạn chính tả

TP - Chính tả tiếng Việt đang rối loạn. Nói về điều này thì phải cần một câu chuyện dài. Ở đây chỉ xin tạm nêu một số trường hợp gây phân vân hiện nay. Chắc chắn sẽ có nhiều người nối dài danh sách này.

Văn chương hay số học?

Quyển sách nọ, ở bìa sau, chữ Hội Nhà văn Việt Nam (tên tổ chức đưa ra mấy lời nhận định) không nên cho vào ngoặc đơn. Cũng thế, ở bìa lót cũng không nên cho vào móc đơn dòng chữ Dành cho lứa tuổi 10+. Nhìn chung, ở bìa sách và ở bìa lót, người ta không dùng nhiều loại dấu, trong đó có dấu ngoặc đơn ngoặc kép, cũng như đi cùng với tên tác phẩm tác giả không đặt các dấu chấm dấu phẩy - làm như vậy thường bị coi là “quê”. Từng có lúc ở trên bìa một cuốn sách, bên dưới tên tác phẩm, người ta để chữ tiểu thuyết trong ngoặc đơn, rất vụng và thiếu tự nhiên.

Khi xử lý một cái bìa sách, họa sĩ sẽ có cách trình bày của họ. Cuốn sách có nhiều hơn một tác giả thì để thay cho việc đặt dấu phẩy ở giữa tên các tác giả, họa sĩ có thể ngắt xuống dòng hoặc thay đổi phông chữ, in thẳng, in nghiêng...

Cũng ở quyển sách nêu ở đầu bài còn có một chi tiết: bên dưới ảnh chân dung nhà văn có dòng chữ số (01.3.1920-01.3.2020) như thể tác giả thọ 100 tuổi, bởi vì vị trí ấy là năm sinh và năm mất. Muốn nhấn mạnh vào dịp kỷ niệm thì trên đầu sách chỉ cần ghi thêm một dòng: Kỷ niệm 100 năm sinh nhà văn, chứ không ghi hai con số với cái gạch ngang ở giữa như vậy.

Con số 01 ở trên cũng gây dị ứng, bởi vì đây là sách văn chương, không phải công văn hành chính hoặc chứng từ của kế toán. Trong các văn bản hành chính kế toán, người ta phải thêm số 0 như thế để đề phòng nhầm lẫn (ví dụ nhỡ có người điền thêm con số nào đó trước số 1). Nhưng cách đánh số như thế hoàn toàn không thích hợp ở những văn bản văn chương. Ta nhìn vào những ví dụ dưới đây mà xem, một cuốn sách văn chương đã bị số học hóa, cứ như văn bản kế toán:

- Họ tán tụng nhau là “ca sĩ số 01”, là “cây đàn số 01”.

- Phiên tòa đã diễn ra 03 ngày.

- Chúng tôi phải lội 09 con suối mới tới nhà tù.

- Đó là thời điểm “04 bên” chuẩn bị ký kết Hiệp định Paris.

Nhân nói chuyện số học, thời còn làm việc ở nước ngoài, có lần nhân viên kế toán đưa cho tôi ký một văn bản quyết toán để gửi về trong nước. Văn bản đầy những chữ số được viết theo kiểu chính tả tiếng Anh. Ví dụ, con số một triệu là thế này: 1,000,000. Tôi nói với anh kế toán rằng con số ấy theo chính tả tiếng Việt thì chỉ là 1 đơn vị mà thôi. Nếu là một triệu thì chính tả tiếng Việt phải là 1.000.000. Tôi mà ký vào văn bản này gửi về thì sẽ có người bảo tôi cần phải học lại số học.

Nhưng cũng phải hiểu cho nhân viên kế toán. Cả một hệ thống tài chính kế toán bây giờ đã theo chính tả kiểu tiếng Anh như thế. Văn bản ngân hàng cũng thế. Tự những ngành như vậy đã quyết định thay đổi chính tả tiếng Việt. Để ý thêm thì thấy cách viết chữ số như thế này có lúc đã lan sang báo chí và văn chương.

Tương tự, ví dụ để đánh dấu ba luận điểm, chính tả tiếng Việt là: 1. 2. 3. (hoặc 1- 2- 3- …) nhưng bây giờ có khi văn bản hành chính cũng như sách báo lại viết theo chính tả tiếng Anh: (1) (2) (3). Con số để trong ngoặc đơn như vậy, chính tả tiếng Việt phải hiểu là đánh dấu những chú thích.

Vẫn là chuyện số học, mấy con số trong câu “phiên tòa kéo dài 3 ngày” và “lội 9 con suối”, ngày trước mà học trò viết con số trong câu văn như vậy, dễ bị thầy giáo hoặc phụ huynh đòi đánh cho gẫy tay.

Lẫn lộn và tùy tiện

Tiếp tục về các dấu ngoặc. Chính tả tiếng Việt hiện vẫn lộn xộn với cái dấu ngoặc kép. Khi kết thúc một câu trích dẫn trong ngoặc kép, đúng chính tả tiếng Việt thì phải đóng ngoặc kép lại mới chấm hết câu. Ví dụ: “Này này chị bảo cho mà biết / Chốn ấy hang hùm chớ mó tay”. Nhưng bây giờ sách báo rất nhiều vị đã tự động viết theo chính tả tiếng Anh. Họ chấm hết câu rồi mới đóng lại cái ngoặc kép.

Mới đây lại lưu truyền một văn bản quy định bổ sung và sửa đổi chính tả tiếng Việt. Nhìn vào thì thấy có những thay đổi chưa hợp lý. Chẳng hạn, quy định viết hoa sau dấu chấm phẩy (;) để khác với trước đây là viết chữ thường. Hoặc chữ “văn hóa” vốn là dấu sắc đặt trên chữ o, còn khi thêm một phụ âm sau chữ “hóa” thì dấu sắc mới đặt trên chữ a (như trong chữ “hoán vị”). Nhưng quy định mới thì đặt dấu sắc lên trên chữ a: “văn hoá”. Có lẽ sự thay đổi này là để chiều theo cách cài đặt phông tiếng Việt trong phần lớn máy tính. Còn thực ra cho đến nay, viết “văn hoá” bị coi là sai chính tả.

Thay đổi cũng được, nhưng phải có một cơ quan chịu trách nhiệm đứng ra quy định cho thống nhất, đừng để loạn chính tả như hiện nay. Chính tả tiếng Việt giờ đây nói chung đang dở nọ dở kia.

Còn nhiều bất cập trong chính tả “thuần Việt”. Như việc nhà trường tạo ra mấy thế hệ thầy giáo và học sinh tùy tiện đổi tuốt y dài thành i ngắn. Tùy tiện, vì cái thứ chính tả ti hí bí rì này chỉ tồn tại trong hệ thống giáo dục mà thôi (nói vậy, vẫn biết nó đang dần lan tràn sang các lĩnh vực khác).

MỚI - NÓNG
Bản tin Hình sự: Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản
Bản tin Hình sự: Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản
TPO - TIN NÓNG ngày 16/5: Bắt đối tượng cho dân nghèo vay tiền với lãi suất 'cắt cổ' 365%/năm; Điều tra vụ bảo mẫu dùng túi nilon bịt đầu bé trai 27 tháng tuổi rồi đánh; Lời khai của nghi phạm giết chồng, giấu xác dưới ao hơn 4 tháng ở Cà Mau; Xuất hiện 'người bún' có thể chui qua khe cổng cực hẹp để trộm tài sản...

Có thể bạn quan tâm

NSƯT Đỗ Kỷ và NSND Lan Hương (Hương Bông) ở tuổi “nhàn”

NSƯT Đỗ Kỷ: Vẫn đi xe cũ đưa đón 'mẹ chồng ghê gớm'

TP - Chúng tôi hẹn gặp nhau ở một quán cà phê nhỏ gần nhà anh. Đỗ Kỷ cưỡi trên chiếc Dream cũ đến điểm hẹn, trong trang phục giản dị không ngờ. Anh còn “khai”: Cũng trên “con ngựa” sắt lỗi thời này, anh đã đưa đón “mẹ chồng ghê gớm nhất màn ảnh”, NSND Lan Hương (Hương Bông), trong bao nhiêu sự kiện. Nghệ sỹ sinh ra và lớn lên ở Hà Nội cũng chẳng ngại ăn uống ngay vỉa hè: “Người ta ngồi được, tôi ngồi được. Sao cứ phải tạo áp lực cho chính mình?”.
Nghệ sỹ Áo hát nhạc cổ điển bằng tiếng Việt

Nghệ sỹ Áo hát nhạc cổ điển bằng tiếng Việt

TP - Hôm nay, Chủ nhật, ngày 15/5/2022 (giờ Áo), công chiếu thế giới của buổi hòa nhạc "Hành trình Mùa đông" của đoàn Oper in der Krypta diễn ra trong một nhà hát opera tầm cỡ tại thành phố Viên, thủ đô nước Áo. Điều đặc biệt là “Hành trình mùa đông” đã được hát lên bằng tiếng Việt do nghệ sỹ Áo thể hiện. Dịch giả Chu Thu Phương - một nhà ngoại giao phụ trách văn hóa đã kể lại hành trình một tập ca khúc nổi tiếng, di sản tinh thần nước Áo đã được “Việt hoá” thế nào.
Hàng hóa nghệ thuật

Hàng hóa nghệ thuật

TP - Nếu cứ theo như định nghĩa của mọi loại từ điển trên đời thì hàng hóa là những sản vật dùng để bán nói chung. Và sản vật của mĩ thuật như tranh, tượng… cũng không nằm ngoài định nghĩa này. Thế nhưng câu chuyện sẽ khác đi khi ta có những cách nhìn khác nhau. Nó không chỉ là mối quan tâm của khán giả mĩ thuật mà còn là băn khoăn toan tính của cả người làm nghệ thuật tạo hình.
Nhà phê bình Mai Anh Tuấn và nhà văn Hiền Trang trong buổi tọa đàm

Chuyện nhà văn... ma

TP - Những người viết... ma – ghép của hai từ tiếng Anh “ghost” và “writer” dùng để chỉ những người viết thuê, sáng tạo tác phẩm nhưng hô biến dấu ấn của mình, “bán” tên cho người khác, chỉ lấy nhuận bút. Công việc này đang dần phổ biến ở Việt Nam và được dự đoán sẽ nở rộ trong thời gian tới.
Công trình để đời và 'tình yêu ban chiều' của NSND Trần Hiếu

Công trình để đời và 'tình yêu ban chiều' của NSND Trần Hiếu

TP - NSND Trần Hiếu vừa ra mắt cuốn Sức mạnh của ngôn ngữ trong tiếng hát Việt Nam chia sẻ những kinh nghiệm của ông trong việc ứng dụng kỹ thuật thanh nhạc phương Tây vào phát âm tiếng Việt. Công trình tâm huyết được ông thực hiện suốt nửa thế kỷ được xuất bản với sự trợ giúp của người vợ thứ ba cùng các học trò thân thiết.
Một cảnh trong phim “Dead Poets Society”

Học Văn để làm gì?

TP - Dù luôn có những đề Văn “phát sốt” trên mạng xã hội nhưng dám cá rằng không ít các cô cậu học trò thường tự hỏi rằng tại sao phải học Ngữ Văn? Tại sao phải ngồi phân tích từng câu chữ và hàm ý của tác giả gửi gắm trong đó?
Đông đảo khán giả tới với các chương trình âm nhạc tại Đà Lạt

Bùng nổ du lịch - âm nhạc ở Đà Lạt: Đặc sản phố núi

TP - Hàng trăm ca sỹ nổi tiếng trong và ngoài nước đến Đà Lạt biểu diễn dịp lễ 30/4, 1/5, kéo theo chàng chục ngàn fan hâm mộ đến đây nghỉ dưỡng, xem và nghe thần tượng của mình. Sau đại dịch COVID-19, một trào lưu mới: Du lịch kết hợp âm nhạc bùng nổ ở thành phố ngàn hoa, hy vọng mở ra hướng phát triển của ngành này.