Cuộc đời chỉ là may mắn, hoặc không

Cuộc đời chỉ là may mắn, hoặc không
TP - Người Mỹ cầu mong Philip Roth sẽ đoạt giải Nobel trong tương lai gần. Họ có lý. Cuốn sách cuối cùng của ông, tác gia lớn nhất của văn học Mỹ đương đại - Báo ứng (Nemesis) vừa ra bản tiếng Việt, cho thấy mong muốn đó không phải hoang đường.

> 'Báo ứng'

Roth, nhà văn gốc Do Thái, tuyên bố gác bút vào tháng 11/2012 khi đã gần 80, và tuyên bố ông hoàn toàn mãn nguyện với sự nghiệp lẫy lừng gồm 31 cuốn tiểu thuyết.

Thiên tài, có nghĩa là Roth viết một kiểu văn không chạy theo thời thượng và theo kiểu của ông. Tiểu thuyết ngắn Báo ứng không phải là tác phẩm nổi tiếng nhất của ông, nhưng vì là tác phẩm cuối cùng, cuốn sách cũng mang ý nghĩa một “dấu chấm hết” nào đó cho sự nghiệp văn chương đầy sáng tạo và triết lý mà Roth đã xây dựng trong hơn 30 năm.

Cái tên Nemesis của Nữ thần báo ứng trong thần thoại Hy Lạp cho thấy cái nhìn nghiêm trọng về cuộc đời của một con người đã vào hồi cuối cuộc đời.

Cuốn sách hoài cổ, lấy mốc thời gian năm 1944 ở thành phố Newark nước Mỹ. Bucky Cantor, thanh niên 23 tuổi, người Do Thái và giáo viên thể dục và trông coi sân chơi cho trẻ em.

Cuộc đời non trẻ của Bucky có cả đau đớn và phước lành: mẹ qua đời khi anh còn nhỏ, bố là kẻ trộm và bỏ đi từ lâu, nhưng anh được ông bà và những người tốt nuôi nấng và khích lệ. Ở tuổi thành niên, Bucky có thị lực kém và không thể tham gia quân ngũ cùng bè bạn, mặc dù vậy anh vẫn rắn rỏi và rất cường tráng.

Nhưng trong mắt những đứa trẻ học trò trong cộng đồng Do Thái, Bucky là người hùng thực sự. Đây là vấn đề: Bucky cũng muốn thế. Anh muốn dạy chúng trở thành những người Do Thái mạnh mẽ và vững vàng về thể chất, không chỉ có trí óc thông minh.

Anh gặp phải thử thách vào mùa hè năm 1944 khi trận dịch bại liệt tràn đến Newark, “một cuộc chiến thực sự”, có cả sự tàn sát. Dịch bệnh dần dần giết chết hoặc làm tê liệt những đứa trẻ.

Bìa tiểu thuyết Báo ứng
Bìa tiểu thuyết Báo ứng.

Bucky rơi vào khủng hoảng vì chứng kiến quá nhiều mất mát. Không đủ liều lĩnh để ở lại và đối mặt, anh chọn đính hôn với cô bạn gái Marcia và rời đi, đến một trại hè nơi vẫn chưa bị dịch bệnh tấn công. Nhưng, sự đời khó có thể nói trước được, đa phần diễn biến theo kiểu ta không ngờ tới. Đây là vấn đề: cuộc đời Bucky diễn biến theo hướng không ai trên đời này mong muốn cho cuộc đời của chính mình.

Đầu cuốn sách, người kể chuyện (về sau cũng trực tiếp xuất hiện) nhắc đến Cựu Tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt, nạn nhân nổi tiếng nhất của căn bệnh bạo lực, người sau này đã đạt đến đỉnh cao thành đạt và quyền lực, chỉ để tạo thành sự so sánh có tính đối lập. Bucky Cantor thuộc vào trường hợp thứ hai, chẳng may mắn chút nào, có lẽ vậy.

Đó cũng là cách giải thích của tác giả, Roth. Ông viết: “Có lúc bạn may mắn và có lúc thì không. Bất kỳ bản tiểu sử nào cũng là cơ duyên, và, bắt đầu từ việc được hoài thai, cơ duyên - ông vua của ngẫu nhiên – là tất thảy. Cơ duyên là điều tôi tin thầy Cantor muốn nói khi thầy chỉ trích thứ thầy gọi là Chúa”.

Bucky là người Do Thái mất niềm tin vào Chúa, khởi đầu cuộc đời với cả bi kịch lẫn hạnh phúc và sau đó dần dần mất đi một thứ- anh không may mắn khi thứ mất đi lại là hạnh phúc. Và có lẽ cũng là không may mắn khi sống trong một thập niên của chiến tranh, bom nguyên tử và bại liệt. Đến tận năm 1962, vắc xin bại liệt mới được cấp phép. Bao nhiêu cuộc đời đã bị tàn phá trong vòng gần 20 năm? Lịch sử không ghi lại con số đó.

Không hiểu sao Roth, ở tuổi gần 80, có thể kể một câu chuyện đau đớn, không hề nhẹ nhõm, đến thế. Tôi vẫn nghĩ phép màu của văn chương là sự hài hước. Ông không có giải pháp nào cho hiện tại, ông không cứu chuộc số phận của nhân vật. Điều đơn giản ông làm là tua ngược cuộn băng cuộc đời, như đoạn cuối cuốn tiểu thuyết: phát lại hình ảnh Bucky tuổi 23, vạm vỡ, để đầu đinh như lính tráng, oai dũng phóng lao và vẫn là người hùng trong mắt những đứa trẻ.

Giá mà Roth được dịch nhiều hơn ở Việt Nam, kiểu như Haruki Murakami. Để khởi đầu cho hiểu biết về Roth, Báo ứng không phải là một lựa chọn thích hợp. Một nhà phê bình từng khuyên nên chọn The Human Stain (tạm dịch: Vết nhơ trần thế), cuốn tiểu thuyết đã được dựng thành phim cùng tên do Anthony Hopkins và Nicole Kidman đóng vai chính.

Báo ứng (Nemesis) do hai dịch giả Hà Nguyễn, Sao Mai dịch, nằm trong tủ sách Cánh cửa mở rộng của GS Ngô Bảo Châu và nhà văn Phan Việt, NXB Trẻ ấn hành.

Theo Báo giấy
MỚI - NÓNG
Hà Nội hướng dẫn các trường chuẩn bị đón học sinh trở lại trường học.
Hà Nội hướng dẫn chi tiết việc chuẩn bị đón học sinh tựu trường
TPO - Khi học sinh đi học trở lại, các trường bố trí người đón và giao nhận học sinh tại cổng trường. Không tổ chức các hoạt động tập thể, tham quan thực tế, dã ngoại. Thứ hai hằng tuần tổ chức chào cờ tại lớp học... là những nội dung Hà Nội vừa xây dựng nhằm hướng dẫn các trường chuẩn bị đón học sinh đi học trở lại khi điều kiện cho phép. 
M.U vs Aston Villa 0-1: Bruno sút hỏng 11m, M.U thua trận đầu đau đớn
M.U vs Aston Villa 0-1: Bruno sút hỏng 11m, M.U thua trận đầu đau đớn
TPO - Cả hai đội đều có những cơ hội ghi bàn bị bỏ lỡ rất đáng tiếc. Trong đó, thủ thành hai đội thi nhau cứu thua trước những pha dứt điểm hiểm hóc của đối phương. Đến phút 87, Hause đánh đầu từ tình huống đá phạt góc ghi bàn mở tỷ số cho đội khách. Cú sút của Cavani 3 phút sau đó đưa bóng chạm tay Hause giúp MU được hưởng quả 11m, tiếc là Bruno sút không thành công khiến M.U nhận thất bại đầu tiên của mùa giải. 

Có thể bạn quan tâm

 Các nhà kinh doanh lẫn khán giả mong mỏi mở lại rạp chiếu phim Ảnh: KỲ SƠN

Nhà hát, rạp phim và giấc mơ sáng đèn

TP - Thông tin “thẻ xanh” đưa hoạt động sản xuất, dịch vụ thiết yếu đời sống trở lại nhen nhóm hy vọng về trạng thái bình thường mới ở lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Xem phim ở rạp, coi kịch ở nhà hát hay âm nhạc vang vọng ở nhiều sân khấu lớn là niềm mong mỏi của khán giả và nhà tổ chức.
Vân Dung hụt vai cô giúp việc ở '11 tháng 5 ngày’, xuất sắc hóa thân thành bà chủ xóm trọ

Vân Dung hụt vai cô giúp việc ở '11 tháng 5 ngày’, xuất sắc hóa thân thành bà chủ xóm trọ

TPO - Trong phim “11 tháng 5 ngày”, nghệ sĩ Vân Dung vào vai bà Vân, một bà chủ xóm trọ nghèo, tính tình có chút bốc đồng, nói nhiều, ăn mặc lòe loẹt nhưng lại vô cùng tốt bụng. Hóa thân thành công vào nhân vật nhưng nữ nghệ sĩ tiết lộ ban đầu vai diễn mình nhắm đến là vai cô Hoan giúp việc.
Minh bạch từ thiện vẫn là đòi hỏi chính đáng của dư luận

Lùm xùm sao kê từ thiện: Nghệ sỹ đồng loạt nhờ pháp luật phân rõ trắng đen

TP - Đàm Vĩnh Hưng “nổ” đơn kiện đầu tiên tố cáo bà Nguyễn Phương Hằng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đại Nam, quanh loạt phát ngôn trên mạng xã hội. Nghệ sỹ Hoài Linh, ca sĩ Thủy Tiên cũng kiện bà Phương Hằng. Lùm xùm sao kê từ thiện không dừng lại ở sự đôi co trên mạng xã hội nữa, mà tiến triển tới trình tự pháp lý rõ ràng, thú vị hơn.