Kỷ niệm 50 năm ngày mở đường Trường Sơn huyền thoại:

Trường Sơn kí sự

Trường Sơn kí sự
TP - Chúng tôi dừng chân trước một bản nhỏ ở mái đèo phía Bắc và ngỡ ngàng khi nhận ra đây là bản Phú Minh (Thượng Hóa-Minh Hóa). Hơn 10 năm rồi mới có dịp trở lại.

Ngày chúng tôi đến, bản mới thành lập gồm người Rục và người Sách từ bản Yên Hợp dạt ra. Những túp lều dựng vội, bé tí và trống hoác tứ bề. Người Rục mới rời hang ra bản. Gần 300 con người xác xơ tàn tạ, đói rét, bệnh tật, như thú hoang bị dồn đến đường cùng.

Trường Sơn kí sự ảnh 1
Bia di tích Khe Gát

Người Rục, chọn cho mình bốn điểm dừng chân. Đó là Yên Hợp, Mò O, Ồ Ồ và Phú Minh này. Con đường 15A thời chiến tranh lâu ngày không đi lại bời bời lau lách.

Người Rục ngày đó như khuất lấp trong cái hoang dã, nguyên sơ của rừng núi vùng cao.

Ấy thế mà giờ đây, họ có một cơ ngơi đàng hoàng với điện, nước đầy đủ và ngự ngay mặt tiền đường HCM thênh thênh.

Ông Trần Xuân Lương, trưởng bản ngày nào, giờ vào HĐND xã. Ông cười rổn rảng: “26 hộ của bản với gần 100 nhân khẩu bây giờ không còn đói nữa”. Ông Lương đưa tay chỉ một đám thanh niên đang đứng chơi trước nhà, ngay trên đường HCM và giới thiệu: "Thanh niên của bản đấy". Dăm thanh niên  to cao đang đứng cùng với ba chiếc xe gắn máy, áo quần hợp mốt, tóc nhuộm vàng, nâu...

Người Rục đó ư?  Thấy chúng tôi ngạc nhiên, ông Lương giải thích, trong bản  có chín gia đình sắm được xe máy, 12 gia đình có ti vi... Rồi ông Lương lo lắng: "Đường sá thuận lợi thông thương, cái tốt đến cũng nhanh mà cái xấu đến cũng nhanh".

Thanh niên đua đòi nhau, bỏ học hết cả để đi khai thác và buôn bán lâm sản. Cả bản bây giờ chỉ còn 10 em học tiểu học và hai em đang học THCS...

Sân bay và trận đánh 17 phút

Đổ đèo Đá Đẽo xuôi về hướng Nam nhác thấy một tấm biển chữ xanh bên phải đường ghi "Di tích lịch sử". Băn khoăn không biết đây là di tích lịch sử gì.  Đường HCM qua đoạn này bỗng thênh thang, rộng gấp ba, gấp bốn lần toàn tuyến.

Đi thêm chừng ba kilômét nữa lại gặp một bia đá tầm tầm mới xây dựng, chữ nhũ vàng lóa nắng. Bia ghi "Sân bay dã chiến Khe Gát. Nơi đây, từ năm 1969 đến 1972, lực lượng không quân đã sử dụng máy bay phản lực chiến đấu để yểm trợ cho đường HCM. Riêng ngày 19/4/1972 (16 giờ 5 phút), phi đội MIG-17 của Nguyễn Văn Bảy (Bảy B) và Lê Xuân Dị bắn cháy hai tàu khu trục thuộc Hạm đội 7 của Mỹ".

Phía sau tấm bia là một cây đa do Bộ Tư lệnh Phòng không Không quân trồng chưa lâu. À ra thế. Sân bay dã chiến này trùng lên nền đường HCM, nên nó mới thênh thang đến vậy.

Những người từng đi qua chiến tranh, địa danh sân bay Khe Gát (thuộc xã Phúc Trạch - Bố Trạch -Quảng Bình) vốn không xa lạ, bởi kỳ tích của nó, nhưng không hẳn tường cái sự gian nan, vất vả, đổ máu, hy sinh để có được sân bay này.

Để bảo vệ tuyến đường, Bộ Tổng tư lệnh quyết định xây dựng sân bay Khe Gát nhằm đánh chặn, đẩy lùi máy bay, tàu chiến Mỹ không cho chúng có cơ hội chặt đứt tuyến đường huyết mạchTrường Sơn, tạo điều kiện cho các phương tiện cơ giới vận chuyển khí tài, vật lực vào chiến trường miền Nam.

Phải xây dựng sân bay tuyệt đối an toàn, bí mật trong điều kiện do thám, trinh sát của các loại máy bay và phương tiện tối tân như OV10, SR71, cây nhiệt đới. Nhiệm vụ được giao cho tiểu đoàn 28 công binh (nay là trung đoàn 28 công binh không quân).

Sân bay Khe Gát bắt đầu xây dựng. Những phương tiện thiết bị chuyên dụng như xe lu, xe cẩu, máy húc, xe gạt đều được tháo rời từ Hà Nội,  chở từng bộ phận vào hiện trường mới lắp ráp lại. Thời gian thi công được thực hiện từ lúc xẩm tối cho đến ba giờ sáng. Làm đến đâu, thu dọn hiện trường và ngụy trang đến đó.

Bảy tháng trời ròng rã trong gió Lào, nắng bỏng, mưa rét, bão lũ, lương thực, thực phẩm thiếu thốn đủ bề, sân bay Khe Gát dã chiến có đường băng bằng đất nện dài hai kilômét được hoàn thành.

Có được sân bay, nhưng đưa được máy bay vào đây tập kết cũng là một bài toán khó. Cấp trên quyết định thời điểm tốt nhất, an toàn nhất là máy bay hạ cánh trước khi trời xẩm tối để tránh gặp máy bay địch.

Và ngày 18/4/1974, lúc 15 giờ 45 phút, sở chỉ huy Binh chủng và Trung đoàn 923 tổ chức cho hai phi công Lê Hồng Điệp và Từ Để lái hai chiếc MIG-17 từ sân bay Kép về sân bay Gia Lâm sau đó bay vào sân bay Vinh.

Từ Vinh, để bảo đảm bí mật, an toàn sở chỉ huy dẫn đường cho từng chiếc một  bay vào Khe Gát. Chiếc thứ nhất hạ cánh, chiếc thứ hai mới được cất cánh. Chỉ một ngày sau, hai chiếc máy bay được kiểm tra và ráp bom sẵn sàng xuất trận...

Lúc 16 giờ, ngày 19/4/1972, trạm ra-đa 403 đối hải đặt ở cửa biển Nhật Lệ phát tín hiệu báo có một tốp tàu chiến thuộc Hạm đội 7 xuất hiện ở phía Đông, cách cửa biển Nhật Lệ 18 km.

Biên đội do Lê Xuân Dị làm biên đội trưởng, vị trí số 1, và trung úy Nguyễn Văn Bảy ( Bảy B) ở vị trí số 2, được lệnh báo động cấp 1, vào vị trí chiến đấu. Năm phút sau, lệnh cất cánh được truyền tới biên đội. Hai chiếc MIG-17 nối đuôi nhau cất cánh.

Mục tiêu đã nằm gọn trong tầm ngắm. Bốn quả bom rời thân máy bay rơi trúng đích. Hai tàu khu trục dính bom bị hỏng, trong đó có tàu HEGBEE gần như bị tê liệt hẳn. Từ khi xuất kích cho đến khi hai máy bay trở về sân bay Khe Gát an toàn chỉ mất đúng 17 phút, được ghi vào lịch sử của binh chủng.

Đây là lần đầu tiên không quân Việt Nam sử dụng máy bay tiêm kích đánh bị thương tàu khu trục hạm của Mỹ trên biển Đông. Trận đánh 17 phút thần kỳ đó đã khiến cho Hạm đội 7 của Mỹ không còn dám nghênh ngang vào gần bờ gây tội ác và  buộc phải ngừng bắn phá vào đất liền hàng tuần lễ.

Trận đánh khởi đầu 17 phút lịch sử này mở ra khả năng chiến đấu mới của lực lượng không quân, đặt tiền đề quan trọng để quân đội xây dựng lực lượng tiêm kích bom sau này. Đó là điều không phải ai cũng biết khi đi ngang qua địa danh lịch sử, giờ đã phôi phai dấu tích: Khe Gát...

(Còn tiếp)

MỚI - NÓNG

Có thể bạn quan tâm

Nghỉ giữa buổi năm 1971, in khắc gỗ màu 31x41cm

Về những bức tranh lưu lạc

TP - Vào một sáng chủ nhật đẹp trời, tôi và nhà báo Cao Phong đến thăm họa sĩ Tôn Đức Lượng, bởi trước đó đã đôi lần gặp ông ở nhà Nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Mai Nam trong những ngày giỗ, tết được mời...
Phóng viên Việt Tùng vinh dự gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp sau khi quay cảnh B-52 rơi trên bầu trời Hà Nội năm 1972

Lửa nghề cháy mãi

TP - Nghỉ hưu trước tuổi, nhưng hơn 30 năm qua, cựu phóng viên Phạm Việt Tùng vẫn đau đáu với nghề. Một số bộ phim ông làm sau khi nghỉ hưu là minh chứng “về hưu nhưng chẳng hưu nghề”…
Bên hông Dinh Thống Nhất, 28/4/2021: Tác giả bài báo và nhân vật của mình - Bùi Trọng Nghĩa (bìa trái), Chu Chí Thành (bìa phải). Ảnh: QUANG VINH

Câu chuyện hòa giải kể ngày 21/6

TP - Vào một ngày Tết, tôi gọi điện cho vợ chồng ông Bùi Trọng Nghĩa- nhân vật trong bức ảnh “Hai người lính” nổi tiếng, hỏi thăm liệu năm nay gia đình có gì mới. Bà vợ nói “Từ khi gặp báo Tiền Phong thì chúng tôi có cái mới và thay đổi chứ xưa giờ chỉ có vậy”. Còn tôi coi loạt bài về “Hai người lính” là kỷ niệm đẹp trong đời làm báo của mình.
Phối cảnh công viên Thiên niên kỷ tại Dã Viên

Dã Viên muôn thuở

TP - 15 năm trước, cồn Dã Viên từng bị nhăm nhe biến thành khu resort. Ý đồ đó vấp phải phản ứng quyết liệt của báo chí, dư luận, giới chức nên không thành hiện thực. Mới đây, Dã Viên đã được quy hoạch trở thành khu văn hóa đa năng đặc sắc của Huế.
Máy ảnh thường không thể phát huy tác dụng dưới hầm lò

Tác nghiệp dưới độ sâu 300 mét: Xuống 'âm phủ' có gì hay?

TP - Làm phóng viên, điều quý nhất với tôi là được đi, được nhìn, được cảm nhận và tung tẩy với ngòi bút của mình. Trong nhiều chuyến đi, lần được “chui” xuống lòng đất với độ sâu hơn 300 mét là ấn tượng nhớ đời. Đến bây giờ nhiều người vẫn hỏi tôi, xuống “âm phủ” có gì hay?
Nhà văn Nguyễn Xuân Khánh và Chuyện ngõ nghèo

Chút vĩ thanh Chuyện ngõ nghèo

TP - Bữa mới rồi ngồi với nhà văn Tạ Duy Anh mới bừng ra vài cái à. Thì ra cái tên sách Chuyện ngõ nghèo do NXB Hội Nhà văn in lần đầu năm 2016 là của đích tác giả Nguyễn Xuân Khánh chứ chẳng phải ai khác!
Bộ đội xem bà H’Blâm như người mẹ thứ hai

Những thủ lĩnh đại ngàn: Nữ già làng đặc biệt

TP - Bà Ksor H’Blâm giữ chức già làng là một điều đặc biệt. Ở vị trí già làng bà H’Blâm đã giúp xoá bỏ nhiều hủ tục trong làng Krông (xã Ia Mơr, huyện Chư Prông, Gia Lai). Hiện, nữ già làng cùng bộ đội, chính quyền hướng dẫn, giúp đỡ người dân vùng biên thoát nghèo.
Bác sĩ Nguyễn Trọng An, nguyên Phó Cục trưởng Cục Trẻ em: “Tiềm ẩn nguy cơ cao bị xâm hại và bạo lực”

Ẩn họa sau màn hình: Cách nào để bảo vệ trẻ?

TP - Các chuyên gia cho rằng, những chương trình trên internet chứa nhiều nội dung, hình ảnh, âm thanh cuốn hút dẫn đến các vùng não bộ của trẻ phát triển không đồng đều. Tiếp cận với mạng xã hội quá sớm làm trẻ dễ sa vào những trò chơi, kênh thông tin giải trí độc hại không phù hợp với lứa tuổi.
Ba mẹ con chị Quý Thư (ngụ Q. 10, TPHCM) vừa hoàn thành tác phẩm tranh 3D Ảnh: Uyên Phương

Sáng tạo cùng con

TP - Làm tranh giấy 3D, thay áo cho rau củ, chế tạo đồ chơi từ phế liệu… là những “trò” phụ huynh cùng con thực hiện trong thời kỳ giãn cách xã hội phòng dịch COVID-19. Những hoạt động này giúp trẻ vừa học vừa giải trí, đồng thời ngăn trẻ không bị cuốn vào các trò chơi trên điện thoại, Ipad, tivi...