THỨ HAI 16/11/2026 Số 320 0977.456.112 TRANG 4 TRANG 6 TRANG 4 TRANG 7 Mười năm nuôi dưỡng những ước mơ 3 gợi ý tăng cường hợp tác ASEAN TRANG 8-9 Về cội nguồn bản Dõn, tìm động lực vươn xa Dược sĩ 9X nuôi “sâm nước” kiếm tiền tỷ DỰ THẢO CHUẨN GIÁO SƯ, PHÓ GIÁO SƯ: Tự chủ nửa vời, rào cản chồng rào cản TRANG 2-3 Golfer Đinh Quang Nghị là tân vô địch Tiền Phong Golf Championship ẢNH: NHƯ Ý TIỀN PHONG GOLF CHAMPIONSHIP CHÀO ĐÓN TÂN VƯƠNG TRANG 10-11 Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Trưởng đoàn các nước dự Phiên khai mạc Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, sáng 15/11/2026, tại Campuchia ẢNH: TTXVN CHUYỆN HÔM NAY Đừng hành chính hóa "giáo sư" XEM TIẾP TRANG 5 n NGHIÊM HUÊ Đổi mới là cần thiết, nhưng những quy định về hạn mức bổ nhiệm, tiêu chí công bố khoa học và cơ chế đánh giá đối với chức danh giáo sư, phó giáo sư cần được cân nhắc thấu đáo để bảo đảm công bằng, minh bạch và khuyến khích người tài. “BẢO VẬT MŨI HẾCH” - CHỈ VIỆT NAM MỚI CÓ CÓ NÊN CẤM TRẺ EM SỬ DỤNG ĐIỆN THOẠI THÔNG MINH? ĐỀ XUẤT 3 ĐỊNH HƯỚNG ƯU TIÊN HỢP TÁC CỘNG ĐỒNG PHÁP NGỮ
Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20 do Campuchia đăng cai lần đầu tiên đưa hội nghị quan trọng nhất của Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) trở lại khu vực châu Á-Thái Bình Dương sau Hội nghị tại Hà Nội năm 1997. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự, thể hiện sự coi trọng của Việt Nam đối với Cộng đồng Pháp ngữ cũng như sự ủng hộ đối với Campuchia trên cương vị nước chủ nhà. KẾT NỐI NGOẠI GIAO HÒA BÌNH VỚI CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN VÀ HỘI NHẬP SÂU RỘNG Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, nhà báo Ben Sokhean (báo Khmer Times) nói rằng, nhìn từ góc độ Campuchia, hai định hướng mà Việt Nam công bố trước thềm Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20 phản ánh sự chuyển dịch đáng chú ý trong cách tiếp cận của Việt Nam đối với Cộng đồng Pháp ngữ: Từ một không gian hợp tác chủ yếu dựa trên ngôn ngữ, văn hóa và giáo dục trở thành một diễn đàn đa phương có khả năng đóng góp thiết thực hơn cho hòa bình, phát triển kinh tế và ứng phó những thách thức toàn cầu. Đối với nước chủ nhà Campuchia, sự tham gia và những đề xuất của Việt Nam có ý nghĩa trên cả phương diện quan hệ song phương lẫn hợp tác đa phương. Hai nước đều là thành viên ASEAN, có quan hệ láng giềng gần gũi và cùng tham gia nhiều cơ chế hợp tác khu vực, quốc tế. “Vì vậy, việc Việt Nam thúc đẩy những ưu tiên về hòa bình, đối thoại, phát triển và đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ Pháp ngữ cũng mở ra những điểm giao thoa lợi ích với chương trình phát triển và hội nhập quốc tế của Campuchia”, ông Sokhean nói. Điểm đáng chú ý đầu tiên là hai định hướng của Việt Nam có sự tương đồng khá rõ với chủ đề và chương trình nghị sự mà Campuchia lựa chọn cho Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20: “Tái đầu tư cho hòa bình vì sự thịnh vượng chung và ổn định bền vững”. Việc Việt Nam nhấn mạnh hòa bình, đối thoại, xây dựng lòng tin và giải quyết tranh chấp bằng luật pháp quốc tế là sự hưởng ứng trực tiếp đối với thông điệp mà nước chủ nhà muốn truyền tải. Trong phát biểu khai mạc Hội nghị, Thủ tướng Campuchia Hun Manet cũng kêu gọi cộng đồng Pháp ngữ tăng cường hòa bình, đối thoại và tôn trọng luật pháp quốc tế, nhấn mạnh rằng biên giới của bất kỳ quốc gia nào cũng không được thay đổi bằng vũ lực hoặc hành động đơn phương. Theo ông Sokhean, sự tương đồng này có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hội nghị. Campuchia và Việt Nam có cơ sở để tăng cường phối hợp trong việc thúc đẩy các nguyên tắc chung của chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế và giải quyết hòa bình các bất đồng. Một điểm đáng chú ý là Campuchia đưa ra ba sáng kiến cụ thể tại hội nghị, gồm xây dựng mạng lưới Pháp ngữ về phòng ngừa và hòa giải xung đột, triển khai chương trình trí tuệ nhân tạo (AI) kết nối các trường đại học và thành lập Trung tâm Hợp tác kinh tế Pháp ngữ tại Phnom Penh nhằm kết nối doanh nghiệp, nhà đầu tư. Ở khía cạnh này, định hướng thứ hai của Việt Nam về mở rộng hợp tác sang kinh tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực có sự bổ trợ đáng kể cho chương trình nghị sự của Campuchia. “Đây là cơ sở thuận lợi để hai nước tìm kiếm những lĩnh vực hợp tác cụ thể, đặc biệt trong kết nối doanh nghiệp, đào tạo nhân lực, giáo dục đại học, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ”, nhà báo Sokhean nhận định. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham gia các hoạt động của Hội nghị, trong đó có Diễn đàn Kinh tế và Triển lãm Đổi mới Sáng tạo Pháp ngữ (FrancoTech), mang một ý nghĩa đáng chú ý: Việt Nam đang chủ động khai thác mạng lưới Pháp ngữ như một kênh mở rộng quan hệ kinh tế, khoa học và công nghệ, chứ không chỉ xem đây là diễn đàn duy trì các mối liên hệ lịch sử và văn hóa. Các chủ đề được đưa vào chương trình năm nay bao gồm AI, quản trị công nghệ, fintech, nông nghiệp công nghệ cao, hệ sinh thái khởi nghiệp và kết nối nhà đầu tư. Đối với Việt Nam, tham gia sâu hơn vào những hoạt động như vậy có thể tạo thêm kênh tiếp cận các đối tác Pháp ngữ tại châu Âu, châu Phi và Bắc Mỹ. Đây là điều đáng quan tâm bởi mạng lưới Pháp ngữ có thể mở ra những cơ hội hợp tác không hoàn toàn trùng lặp với các cơ chế kinh tế mà Việt Nam đang tham gia. “Từ góc nhìn Campuchia, đây cũng là cơ hội để thúc đẩy hợp tác kinh tế với Việt Nam. Hai nước có quan hệ kinh tế và thương mại gắn bó, đồng thời cùng có nhu cầu nâng cấp chất lượng tăng trưởng, phát triển hạ tầng, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc kết nối doanh nghiệp thông qua các diễn đàn Pháp ngữ có thể bổ sung một kênh hợp tác mới bên cạnh các cơ chế song phương và ASEAN”, ông Sokhean nói. PGS.TS Neak Chandarith (Đại học Hoàng gia Phnom Penh) cũng cho rằng, từ góc nhìn Campuchia, có ba tầng ý nghĩa trong cách tiếp cận của Việt Nam tại Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20. Đó là Việt Nam đang sử dụng Pháp ngữ như một kênh bổ trợ cho chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa; đang thúc đẩy sự chuyển đổi về nội dung hợp tác của Pháp ngữ; đang thể hiện vai trò của một quốc gia Đông Nam Á có khả năng kết nối các chương trình nghị sự khu vực với những diễn đàn đa phương rộng lớn hơn. Song song với phương diện đa phương, lãnh đạo Việt Nam tận dụng hội nghị để củng cố quan hệ song phương then chốt. Cuộc hội kiến với Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia, Chủ tịch Thượng viện Hun Sen khẳng định quan hệ hữu nghị hợp tác Việt NamCampuchia mang ý nghĩa chiến lược, với ưu tiên gắn kết chặt chẽ hơn giữa hai nền kinh tế. Cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith tiếp tục khẳng định ưu tiên cao nhất dành cho quan hệ đặc biệt Việt Nam-Lào. Các cuộc tiếp xúc với lãnh đạo Rumani, Senegal, Cộng hòa Dân chủ Congo và Thụy Sĩ mở rộng hợp tác thực chất nhiều lĩnh vực, đồng thời tăng cường kết nối giữa ASEAN với các tổ chức khu vực châu Phi. MỞ RỘNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN, CỦNG CỐ VỊ THẾ KHU VỰC Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, nhà báo Bartolome Maria Lourdes (báo Business Mirror của Philippines) nhận định, với tư cách nước chủ nhà Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị cấp cao liên quan, Philippines chứng kiến một Việt Nam tiếp cận hợp tác khu vực một cách chủ động, thực chất và có tầm nhìn dài hạn. Ba định hướng chiến lược được Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất tại phiên họp toàn thể không chỉ phản ánh lợi ích của Việt Nam mà còn gắn chặt với những mối quan tâm chung của cả ASEAN, trong đó có Philippines. 2 THỜI SỰ n Thứ Hai n Ngày 16/11/2026 QUAÛNG CAÙO PHAÙT HAØNH Haø Noäi: ÑT: (024)39432758; Fax: (024)39435285 TPHCM: ÑT: (028)38469860; Fax: (028)38480015 Trong giôø haønh chính (024)39439664 Ngoaøi giôø 0912033213 (Thu Hieàn) n Thieát keá : QUANG HUY n Giaù: 5.500 ñoàng n Ban ñaiï dienä taiï thanø h pho á Ho à Chí Minh: 384 Nam Kyø Khôiû Nghóa, P.Xuanâ Hoa-ø TPHCM. ÑT: (028) 3848 4366, E-mail: tienphonghcm@gmail.com n Ban ñaiï dienä taiï mienà Trung: 339 Leâ Thanh Nghò, P.Hoaø Cöônø g; 19 Ngoâ Gia Tö,ï P.Haiû Chauâ , TP Ña ø Nanü g, ÑT: (0236)3828 039, E-mail: banmientrung@baotienphong.com.vn n Ban ñaiï dienä taiï Bacé Trung Bo:ä 21 Ho à Xuanâ Höông, P.Thanø h Vinh, tænh Ngheä An. ÑT: (0238)8602345; Email: baotienphongbactrungbo@gmail.com. n Ban ñaiï dienä taiï ÑBSCL: 103 Tranà Vanê Hoaiø , P.Ninh Kieuà , TP Canà Thô. ÑT: (0292)3823823, Email: baotienphongdbscl@gmail.com n Ban ñaiï dienä taiï Tayâ Nguyenâ - Nam Trung Bo:ä 52 Tranà Nhatä Duatä , P.Buonâ Ma Thuotä , Ñaké Laké , ÑT: (0262)3950029, E-mail: baotienphongtaynguyen@gmail.com; 1018, ñöônø g 2/4, P. Bacé Nha Trang, tænh Khanù h Hoaø . SÑT: 0258.6500.155. Email: tienphongnhatrang@gmail.com n Ban ñaiï dienä taiï Tayâ Bacé Bo:ä 64 ñöônø g Ly ù Tö ï Tronï g, P.Yenâ Baiù , tænh Laoø Cai. ÑT: 0904938689, E-mail: vptaybacbotp@gmail.com n Ban ñaiï dienä taiï Ñonâ g Bacé Bo:ä So á 18 Le â Thanh Nghò, P.Haï Long, tænh Quanû g Ninh; E-mail: bandongbac@baotienphong.com.vn n Toøa soaïn: 15 Hoà Xuaân Höông, P.Hai Baø Tröng vaø D29 Phaïm Vaên Baïch, P.Caàu Giaáy, Haø Noäi. ÑT: 3943 4031 - 38227525 E-Mail: toasoan@baotienphong.com.vn, ISSN 0866-0827 Website: www.tienphong.vn n Toång Bieân taäp: PHUØNG COÂNG SÖÔÛNG n Phoù Toång Bieân taäp: Nguyeãn Ngoïc Tieán, Traàn Thò Thu Haø n In taiï : Cty TNHH MTV in Quanâ ñoiä 1, Cty in baoù Nhanâ Danâ Ña ø Nanü g, Cty TNHH MTV in Ñaé êkê Laké , Xöônû g in Quanâ khu IV, Cty TNHH MTV in Quanâ ñoiä 2, TPHCM Ngày 15/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20 khai mạc tại Campuchia; Thủ tướng Lê Minh Hưng dự Lễ khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị cấp cao liên quan ở Philippines. Theo giới chuyên gia nước ngoài, hoạt động của lãnh đạo Việt Nam tại hai hội nghị này cho thấy các ưu tiên chiến lược và đề xuất mà Việt Nam đang thúc đẩy đem lại lợi ích cho khu vực cũng như thế giới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Trưởng đoàn các nước dự Phiên khai mạc Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, sáng 15/11/2026 tại Campuchia ẢNH: TTXVN Ưu tiên chiến lược và đề xuất của Việt Nam đem lại lợi ích cho cộng đồng Cơ hội củng cố quan hệ, tăng cường kết nối Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, Đại sứ Pháp tại Việt Nam Didier Le Bret nhận định, Hội nghị cấp cao Pháp ngữ tạo cơ hội để các nhà lãnh đạo gặp gỡ, trao đổi, là dịp để Việt Nam và Pháp tiếp tục củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, cũng là dịp rất tốt để Việt Nam tăng cường kết nối với các quốc gia Pháp ngữ và thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực mới. “Việt Nam có vai trò rất đáng chú ý trong cộng đồng Pháp ngữ. Năm 1997, Việt Nam đã đăng cai Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần đầu tiên được tổ chức tại châu Á. Hiện nay, Việt Nam cũng có những định hướng và tham vọng mới trong việc mở rộng sự tham gia vào các hoạt động của cộng đồng Pháp ngữ”, Đại sứ Pháp nói. Một trong những lĩnh vực đáng chú ý là thể thao. Việt Nam mong muốn tham gia tích cực hơn vào các sự kiện thể thao quốc tế trong khuôn khổ cộng đồng Pháp ngữ. Việt Nam cũng sẽ có cơ hội giới thiệu các doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp trẻ hoạt động trong lĩnh vực công nghệ và đổi mới sáng tạo.
3 n Thứ Hai n Ngày 16/11/2026 THỜI SỰ Trước hết, Việt Nam đặt việc giữ vững hòa bình và ổn định lên hàng đầu. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, những bất ổn địa chính trị và tranh chấp chủ quyền tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường an ninh Đông Nam Á. “Việc Việt Nam đề xuất và nhận được sự ủng hộ đối với Tuyên bố ASEAN về nâng cao vai trò của cơ quan thực thi pháp luật trong ứng phó thảm họa khẩn cấp cho thấy một cách tiếp cận cụ thể, hướng tới nâng cao năng lực ứng phó chung của cả khối. Đối với Philippines và Việt Nam, đây là nền tảng quan trọng để tăng cường phối hợp, góp phần bảo vệ không gian chiến lược chung”, bà Lourdes nói. Song song với ổn định, Việt Nam chú trọng thúc đẩy liên kết kinh tế, chuyển đổi số và an ninh năng lượng để mở rộng không gian tăng trưởng, cụ thể là triển khai Hiệp định khung ASEAN về kinh tế số, Lưới điện ASEAN và Sáng kiến Năng lượng Manila; đề xuất Sáng kiến Không gian vì phát triển và khả năng chống chịu; đề nghị đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt kỹ năng số; đề xuất ASEAN đi tiên phong triển khai Nghị quyết Liên Hợp Quốc về Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững… Những đề xuất này cho thấy Việt Nam không chỉ tìm kiếm lợi ích từ hội nhập mà còn chủ động đóng góp vào việc định hình chương trình nghị sự của ASEAN. “Những đóng góp của Việt Nam tại Hội nghị cấp cao ASEAN 49 càng làm rõ giá trị của quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường giữa Philippines và Việt Nam. Những lợi ích chung về an ninh hàng hải, thương mại, năng lượng và ứng phó thách thức xuyên biên giới tiếp tục là nền tảng để hai bên cùng củng cố vai trò trung tâm của ASEAN. Trong năm đầu triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Việt Nam gửi đi thông điệp rõ ràng: một ASEAN đoàn kết, tự cường và có tiếng nói chung mạnh mẽ sẽ tạo không gian phát triển rộng lớn hơn cho mọi thành viên, đồng thời nâng cao khả năng bảo vệ lợi ích trong môi trường quốc tế đầy biến động”, nhà báo Lourdes nhận xét. BÌNH GIANG - THÁI AN Sáng 15/11 tại Thủ đô Phnom Penh diễn ra Phiên khai mạc Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20 với chủ đề “Tái đầu tư cho hòa bình vì một nền thịnh vượng chung và ổn định bền vững”. Hội nghị có sự tham dự của lãnh đạo, đại diện gần 90 quốc gia, trong đó có 25 nguyên thủ và người đứng đầu chính phủ, cùng đại diện các thể chế Pháp ngữ, tổ chức quốc tế và khu vực. Phát biểu khai mạc Hội nghị, Tổng Thư ký Pháp ngữ Louise Mushikiwabo nhận định, Cộng đồng Pháp ngữ cần phát huy hơn nữa vai trò và trách nhiệm của mình, không chỉ là không gian chung về ngôn ngữ, văn hóa mà còn là diễn đàn thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin, tăng cường đoàn kết và hợp tác giữa các quốc gia, qua đó đóng góp thiết thực vào các nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong phòng ngừa, giải quyết xung đột, duy trì hòa bình, tạo nền tảng cho phát triển bền vững và thịnh vượng chung. Tổng Thư ký thông tin về nỗ lực thúc đẩy hợp tác kinh tế, hội nhập việc làm, trong đó có việc triển khai Cổng thông tin hỗ trợ thanh niên Pháp ngữ từ năm 2027. Chiều 15/11, trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung điều hành Phiên thảo luận bàn tròn cấp cao, với nội dung tập trung vào các giải pháp thiết thực nhằm phát huy vai trò, thế mạnh và sự đa dạng của Cộng đồng Pháp ngữ trong thúc đẩy hòa bình, tăng cường đoàn kết và tạo dựng nền tảng thịnh vượng chung. Dẫn đề Phiên thảo luận bàn tròn cấp cao, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định, trong bối cảnh thế giới có những chuyển biến sâu sắc, hòa bình, ổn định và hợp tác không chỉ là mục tiêu chung mà còn là điều kiện tiên quyết bảo đảm phát triển bền vững. Bộ trưởng đề xuất 3 định hướng ưu tiên hợp tác của Cộng đồng Pháp ngữ. Thứ nhất, cần tiếp tục củng cố đoàn kết, thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin, đẩy mạnh hợp tác phòng ngừa xung đột, trung gian hòa giải, giải quyết hòa bình các tranh chấp và tái thiết hậu xung đột. Việt Nam đề xuất tổ chức diễn đàn về xây dựng hòa bình. Thứ hai, Cộng đồng Pháp ngữ cần chú trọng đầu tư cho con người và phát triển bao trùm, tạo nền tảng lâu dài của hòa bình, với những đột phá trong trụ cột kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thứ ba, cần biến sự đa dạng thành sức mạnh thông qua các cam kết có trọng tâm, bảo đảm nguồn lực và cơ chế thực hiện. Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) cần xác định rõ ưu tiên trong Chương trình Hợp tác giai đoạn 2028-2031, bám sát nhu cầu thực tiễn và phát huy tối đa tiềm năng thành viên. BÌNH GIANG Thủ tướng Lê Minh Hưng nhận định ASEAN đang đứng trước những cơ hội chiến lược để bứt phá, đồng thời cũng phải đối mặt nhiều thách thức, đòi hỏi các nước thành viên nâng cao đoàn kết, bản lĩnh và tầm nhìn chiến lược chung. Trên cơ sở đó, Thủ tướng đề xuất ba định hướng chiến lược nhằm tăng cường hợp tác ASEAN. Thứ nhất, kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển. ASEAN cần tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin, phát huy các nguyên tắc, chuẩn mực ứng xử chung để giải quyết bất đồng. Thủ tướng đề nghị đẩy mạnh hợp tác quốc phòng, an ninh và pháp luật, triển khai hiệu quả Diễn đàn Cố vấn pháp lý ASEAN về công pháp quốc tế (AFLA) và sớm xây dựng Quy tắc điều phối và thông tin về ứng phó với khủng hoảng khẩn cấp của Hội đồng Điều phối ASEAN. Thủ tướng cảm ơn các nước đã ủng hộ Tuyên bố ASEAN về nâng cao vai trò của cơ quan thực thi pháp luật trong ứng phó và cứu trợ thảm họa khẩn cấp do Việt Nam đề xuất. Thứ hai, kiến tạo sự phát triển chung năng động, sáng tạo, tự cường. Thủ tướng đề nghị ưu tiên triển khai hiệu quả Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA), thu hút đầu tư chất lượng cao và tăng cường tham gia các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết bảo đảm an ninh kinh tế, nhất là chuỗi cung ứng, năng lượng và lương thực, Thủ tướng khẳng định Việt Nam sẵn sàng đóng góp tích cực vào việc triển khai kết nối Lưới điện ASEAN (APG) và Sáng kiến Năng lượng Manila (MEI). Thủ tướng đề xuất sáng kiến “Không gian vì phát triển và khả năng chống chịu” hướng tới ba mục tiêu: chia sẻ, khai thác dữ liệu không gian phục vụ phát triển; nâng cao năng lực bảo đảm không gian an toàn, bền vững; kết nối nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và đầu tư để phát triển kinh tế vũ trụ trong khu vực. Thứ ba, phát huy bản sắc để xây dựng Cộng đồng ASEAN gắn kết bền vững. Thủ tướng đề nghị ASEAN đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là kỹ năng số, tạo thuận lợi cho di chuyển lao động khu vực và bảo đảm an sinh xã hội. Thủ tướng hoan nghênh nỗ lực hoàn tất đàm phán Hiệp định thành lập Trung tâm ASEAN về các Tình huống y tế khẩn cấp và dịch bệnh mới nổi (ACPHEED), khẳng định Việt Nam sẽ phối hợp chặt chẽ với Indonesia, Thái Lan và các nước thành viên để sớm đưa Trung tâm vào hoạt động. Thủ tướng cũng đề xuất ASEAN đi tiên phong trong triển khai Nghị quyết “Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì sự phát triển bền vững” của Liên Hợp Quốc, ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo. Kết thúc Phiên họp, các nhà lãnh đạo đã thông qua và ghi nhận 87 văn kiện định hướng hợp tác của ASEAN trên cả ba trụ cột Cộng đồng, trong đó có các nội dung đáng chú ý về quản lý thương mại chiến lược nhằm bảo đảm thương mại khu vực an toàn, thúc đẩy tăng trưởng của các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) dựa trên trí tuệ nhân tạo, nâng cao năng lực tự cường và tăng cường an ninh nguồn cung dầu cho khu vực, đẩy mạnh vai trò của cơ quan thực thi pháp luật ASEAN trong sẵn sàng ứng phó và cứu trợ thảm hoạ khẩn cấp (sáng kiến do Việt Nam đề xuất)… BÌNH GIANG Việt Nam đề xuất 3 định hướng ưu tiên hợp tác của Cộng đồng Pháp ngữ Trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, sáng 15/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith. Hai nhà lãnh đạo nhất trí tiếp tục đổi mới phương thức hợp tác, nâng cao chất lượng và hiệu quả theo hướng thực chất. Chiều 14/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có cuộc hội kiến với Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia, Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen. Hai nhà lãnh đạo nhất trí tiếp tục phát huy vai trò định hướng chiến lược của quan hệ hai Đảng đối với tổng thể quan hệ Việt Nam - Campuchia… Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Phiên khai mạc Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20 diễn ra tại Campuchia sáng 15/11. Chiều cùng ngày, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung điều hành Phiên thảo luận bàn tròn cấp cao, đề xuất 3 định hướng ưu tiên hợp tác của Cộng đồng Pháp ngữ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Canada Mark Carney thực hiện nghi thức khai trương Diễn đàn Pháp ngữ về đổi mới sáng tạo FrancoTech, chiều 15/11 tại Phnom Penh ẢNH: TTXVN 3 gợi ý tăng cường hợp tác ASEAN Thủ tướng Lê Minh Hưng dự Phiên toàn thể Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 ẢNH: TTXVN Sáng 15/11 tại Philippines, Thủ tướng Lê Minh Hưng và lãnh đạo cấp cao các nước ASEAN dự Lễ khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị cấp cao liên quan. Tại Phiên họp toàn thể, Thủ tướng đề xuất ba định hướng chiến lược nhằm tăng cường hợp tác ASEAN.
Ngày 15/11, đoàn cán bộ, phóng viên báo Tiền Phong thực hiện chuyến hành trình về nguồn tại bản Dõn - nơi khai sinh tờ báo trong những năm tháng kháng chiến gian khó. Tại nhà bia di tích, những nén hương thơm được dâng lên tưởng nhớ các bậc tiền bối đã đặt nền móng cho một trong những tờ báo giàu truyền thống nhất của báo chí cách mạng Việt Nam. Chuyến đi không chỉ tìm về địa chỉ lịch sử, mà là cơ hội để mỗi người cầm bút lắng lòng, soi chiếu lại chính mình và ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm tiếp nối di sản 73 năm mà thế hệ đi trước đã dày công vun đắp. Suốt nhiều năm qua, màu áo xanh của tuổi trẻ xã Minh Thanh đều đặn có mặt để quét dọn, nhổ từng ngọn cỏ dại, nâng niu từng phiến đá khắc ghi lịch sử. Anh Hoàng Việt Đức - Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Bí thư Đoàn xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang cho biết việc chăm sóc bia di tích là trách nhiệm thiêng liêng xuất phát từ lòng tự hào của tuổi trẻ xã Minh Thanh. Nơi đây đã trở thành một địa điểm bồi đắp lý tưởng sống: Các liên đội trường học về nguồn, những lễ kết nạp đoàn viên mới thiêng liêng dưới bóng cờ Đoàn đều diễn ra bên bia tưởng niệm. Rời mảnh đất chiến khu trở về với thực tại, những người cầm bút hôm nay đang phải đối diện với sự thay đổi chóng mặt của thời đại. Hơn bảy thập kỷ kiên định phương châm “Tiền Phong trong thông tin - Tiên phong trong cuộc sống”, giờ đây tờ báo đứng trước những phép thử chưa từng có: Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, thói quen tiêu thụ thông tin trên các nền tảng số của giới trẻ, cuộc cạnh tranh khốc liệt của mạng xã hội và yêu cầu sắp xếp lại bộ máy theo hướng “tinh - gọn - mạnh”. Khi trang báo in từng được nâng niu trên sạp nay khó níu chân độc giả trước dòng thông tin lướt chạm tức thì, câu hỏi trăn trở đặt ra là: “Chúng ta phải làm gì, và làm như thế nào?”. Muốn tồn tại và dẫn dắt, bắt buộc phải đổi mới. Để không bị bỏ lại phía sau, mỗi người làm báo phải đủ can đảm bước ra khỏi vùng an toàn, làm mới chính mình. Hòa nhịp cùng thời đại số không chỉ đòi hỏi công nghệ tân tiến hay tốc độ dẫn đầu; cốt lõi vẫn phải là bản lĩnh chính trị, chiều sâu nhân văn và một tầm nhìn dài hạn. Đó không đơn thuần là đòi hỏi khách quan của thời cuộc, mà là mệnh lệnh từ trái tim của mỗi người làm báo Tiền Phong. LỘC LIÊN 4 n Thứ Hai n Ngày 16/11/2026 XÃ HỘI Trở về bản Dõn (xã Minh Thanh, Tuyên Quang) nhân dịp kỷ niệm 73 năm xuất bản số đầu tiên (16/11/1953 - 16/11/2026), những người làm báo Tiền Phong không chỉ tri ân thế hệ tiền nhân, mà còn tìm thấy điểm tựa tinh thần, động lực để tăng tốc trong cuộc chuyển mình lớn của kỷ nguyên số. Anh Hoàng Việt Đức - Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Bí thư Đoàn xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang cho biết việc chăm sóc bia di tích là trách nhiệm thiêng liêng xuất phát từ lòng tự hào của tuổi trẻ xã Minh Thanh. Chị Vũ Diễm Linh - Bí thư Đoàn cơ sở báo Tiền Phong - gửi quà tri ân của báo Tiền Phong đến anh Hoàng Việt Đức - Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Bí thư Đoàn xã Minh Thanh Về cội nguồn bản Dõn, tìm động lực vươn xa Thưa ông, trong phiên thảo luận tại kỳ họp Quốc hội vừa qua, ông đã đề xuất nghiên cứu cấm trẻ em sử dụng điện thoại thông minh. Ông có thể nói rõ hơn về đề xuất này? Trước tiên, cần nhìn nhận từ thực tế về việc trẻ em sử dụng điện thoại thông minh hiện nay. Điện thoại thông minh đã trở thành một phương tiện cần thiết, phục vụ nhu cầu sinh hoạt và các hoạt động hằng ngày của mỗi cá nhân. Nếu trẻ em có nhận thức và ý thức tốt, biết sử dụng điện thoại đúng mục đích, phục vụ những nhu cầu chính đáng thì đó là điều bình thường. Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại là không phải em nào cũng có đủ nhận thức và khả năng tự kiểm soát khi sử dụng điện thoại thông minh. Nhiều em có thể truy cập vào các trang web, mạng xã hội chứa những hình ảnh, video và nội dung không lành mạnh. Trẻ em vốn có tính tò mò, trong khi tốc độ phát triển về thể chất và tâm sinh lý hiện nay khá nhanh. Có những em chỉ mới hơn 10 tuổi đã bắt đầu có những thay đổi rõ rệt về thể chất, kéo theo nhu cầu và nhận thức về tâm sinh lý cũng phát triển sớm. Trong khi đó, khả năng nhận biết đúng sai, phân biệt tốt xấu và tự bảo vệ mình của các em còn hạn chế. Vì vậy, các em rất dễ bị tác động, lôi cuốn bởi những hình ảnh và nội dung không phù hợp trên không gian mạng. Mặt khác, các em còn có nguy cơ bị lôi kéo bởi những nội dung xấu, độc, những thông tin tuyên truyền sai lệch, xuyên tạc, tác động đến nhận thức và hành vi. Thực tế cho thấy, nhiều vấn đề đáng lo ngại trong một bộ phận trẻ em hiện nay như sa vào các tệ nạn, tiếp xúc với ma túy, ham chơi, bỏ học, quan hệ nam nữ sớm... đều có thể bắt nguồn hoặc chịu ảnh hưởng từ những nội dung mà các em tiếp cận trên điện thoại thông minh. Cũng có ý kiến cho rằng điện thoại thông minh không chỉ phục vụ nhu cầu giải trí mà còn là công cụ hỗ trợ học tập, tra cứu thông tin của học sinh. Ông nhìn nhận thế nào về ý kiến này? Đúng là hiện nay nhiều gia đình cho con sử dụng điện thoại thông minh để phục vụ việc học tập, làm bài tập và tra cứu kiến thức. Tuy nhiên, đây là một vấn đề khác cần được xem xét riêng. Đặc biệt, hiện nay với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), học sinh có thể sử dụng các công cụ này để giải bài tập toán, làm bài tập văn và thực hiện nhiều yêu cầu học tập khác. Nếu quá phụ thuộc vào AI thì các em sẽ mất dần khả năng tư duy, chủ động học tập và phát triển năng lực của bản thân. Đây cũng là vấn đề cần được quan tâm, quản lý chặt chẽ, nhất là trong trường học. Hiện nay, một số quốc gia trên thế giới, dù có trình độ phát triển và nhận thức xã hội rất cao, cũng đã áp dụng các biện pháp hạn chế, thậm chí cấm trẻ em sử dụng điện thoại thông minh. Vì vậy, Việt Nam cũng cần nghiên cứu, xem xét vấn đề này. Quan điểm của tôi là nên cấm trẻ em sử dụng điện thoại thông minh để bảo vệ trẻ em trước những tác động tiêu cực của môi trường số. Vậy theo ông, đâu là giải pháp căn cơ nhất cho vấn đề này? Theo tôi, trước mắt cần quy định dứt khoát việc học sinh không được mang điện thoại thông minh vào lớp học. Giáo viên chủ nhiệm phải có trách nhiệm kiểm tra, nhắc nhở và bảo đảm học sinh thực hiện nghiêm quy định này. Tuy nhiên, tôi cho rằng cấm đoán thôi là chưa đủ. Về lâu dài, biện pháp giáo dục, tuyên truyền và vận động phải là chủ yếu. Cần nâng cao nhận thức của trẻ em, gia đình và toàn xã hội về những tác động tiêu cực của việc sử dụng điện thoại thông minh không đúng cách. Trong đó, cần phát huy vai trò của gia đình, đặc biệt là trách nhiệm của cha mẹ, bởi nếu cha mẹ không cho phép và không tạo điều kiện thì trẻ em cũng khó có thể tự do sử dụng điện thoại. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể trong công tác tuyên truyền, vận động các gia đình và cộng đồng cùng tham gia quản lý, hạn chế việc trẻ em sử dụng điện thoại thông minh. Khi có quy định cụ thể, đi kèm với công tác tuyên truyền, vận động, nhận thức của phụ huynh sẽ từng bước thay đổi, từ đó tạo sự đồng thuận trong xã hội. Cảm ơn ông! LUÂN DŨNG (thực hiện) Có nên cấm trẻ em sử dụng điện thoại thông minh? Trao đổi với phóng viên, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa - Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng, cần nghiên cứu về việc cấm trẻ em từ 16 tuổi trở xuống sử dụng điện thoại thông minh. Đại biểu Quốc hội đề nghị cấm trẻ từ 16 tuổi trở xuống sử dụng điện thoại thông minh ẢNH MINH HỌA: L.D Theo đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa - Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, trẻ em dưới 16 tuổi là giai đoạn các em còn đang trong quá trình phát triển, nhận thức và khả năng tự bảo vệ bản thân chưa hoàn thiện, do đó cần có sự bảo vệ, quản lý và định hướng chặt chẽ từ gia đình, nhà trường và xã hội. 73 NĂM BÁO TIỀN PHONG:
5 n Thứ Hai n Ngày 16/11/2026 KINH TẾ BẤT LỰC NHÌN TÀI SẢN “BỐC HƠI” THEO VÀNG Trước đà giảm sâu và liên tục của thị trường, không khí trên các hội nhóm đầu tư vàng, bạc trở nên căng thẳng. Nhiều nhà đầu tư liên tục than tài khoản thua lỗ, hỏi nhau có nên bán cắt lỗ hay tiếp tục nắm giữ, thậm chí tranh luận về khả năng giá kim loại quý sớm phục hồi. Anh Ngọc Minh (phường Định Công, Hà Nội) cho biết, hồi tháng 1, khi thị trường bạc tăng mạnh hơn vàng, anh Minh cùng một số đồng nghiệp mua bạc để tích lũy. Ban đầu, số tiền bỏ ra không quá lớn, chủ yếu với mong muốn giữ tài sản và kiếm thêm lợi nhuận khi giá tăng. Tuy nhiên, khi giá bạc liên tục đi lên, có thời điểm vượt 120 triệu đồng/kg, anh bắt đầu tin rằng kim loại này còn nhiều dư địa tăng trưởng. Theo dõi các dự báo trên mạng xã hội và hội nhóm đầu tư, anh quyết định rút tiền tiết kiệm, cộng thêm vốn dành cho hoạt động kinh doanh, tổng cộng 1 tỷ đồng để dồn vào bạc. Thế nhưng, diễn biến thị trường hoàn toàn trái ngược kỳ vọng. Từ vùng giá trên 120 triệu đồng/kg, bạc hiện chỉ còn khoảng 41 triệu đồng/kg. Với mức 120 triệu đồng/kg, số vốn 1 tỷ đồng và hiện mức giá 41 triệu đồng/kg, số bạc này hiện chỉ còn khoảng hơn 341 triệu đồng. Như vậy, khoản đầu tư có thể mất khoảng 658 triệu đồng, chưa tính chênh lệch giá mua - bán. Anh Minh thừa nhận, điều khiến anh mệt mỏi nhất không chỉ là số tiền thua lỗ mà còn là cảm giác bất lực khi chứng kiến tài sản tích góp nhiều năm liên tục "bốc hơi". "Càng chờ giá bạc phục hồi càng thất vọng. Tôi không biết giá còn giảm đến đâu. Khoản lỗ vẫn tiếp tục tăng, trong khi đây là số tiền tích góp nhiều năm, nên hiện tôi như ngồi trên đống lửa, không thể tập trung làm việc. Không biết khi nào giá sẽ tăng trở lại", anh Minh chia sẻ. Không riêng bạc, những người mua vàng ở vùng giá cao cũng đang phải đối mặt với khoản thua lỗ lớn. Chị Nguyễn Thu Sao (phường Hoàng Mai, Hà Nội) cho biết, đầu tháng 3, chị mua 10 lượng vàng miếng SJC với giá 190 triệu đồng/ lượng, tổng số tiền bỏ ra lên tới 1,9 tỷ đồng. Đến nay, khi giá vàng SJC giảm còn khoảng 137,5 triệu đồng/lượng, giá trị số vàng chị Sao nắm giữ chỉ còn 1,375 tỷ đồng. Tính ra, khoản đầu tư của chị đã giảm 525 triệu đồng. Đây là mức thiệt hại khiến chị Sao không khỏi choáng váng, dù ban đầu xác định mua vàng để tích lũy dài hạn. "Trước đây, giá vàng từng giảm 4-5 triệu đồng/lượng trong một ngày, tôi vẫn nghĩ đó là biến động bình thường. Nhưng đợt giảm lần này khiến tôi thực sự sốc vì mức giảm quá nhanh và mạnh", chị Sao nói. GIÁ GIẢM SÂU ĐÃ ĐỦ HẤP DẪN ĐỂ BẮT ĐÁY? Ngày 14/11, thị trường kim loại quý thế giới tiếp tục chứng kiến áp lực bán mạnh khi cả vàng, bạc đồng loạt giảm giá. Giá vàng thế giới giao dịch ở mức 3.891 USD/ ounce, giảm 2,46%, đánh dấu phiên giảm thứ ba liên tiếp và xuống mức thấp nhất trong hơn một tuần. Giá bạc lùi về 50,35 USD/ounce, giảm 2,83%. Một trong những nguyên nhân gây sức ép lên giá vàng là đồng USD phục hồi mạnh, trong khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ duy trì ở mức cao. Diễn biến này khiến sức hấp dẫn của kim loại quý suy giảm khi nhà đầu tư đánh giá lại triển vọng chính sách tiền tệ Mỹ. Theo ông Nguyễn Quang Huy - Chuyên gia tài chính ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi, quyết định mua hay bán cần dựa trên mục tiêu tích lũy, nhu cầu tiền mặt và khả năng chịu đựng rủi ro của mỗi người. "Điều cần tránh là tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) dẫn đến mua đuổi khi giá tăng hoặc vội vàng bắt đáy khi giá giảm. Người có tiền nhàn rỗi dài hạn có thể cân nhắc mua từng phần theo kế hoạch, sau khi đã bảo đảm quỹ dự phòng. Người đang nắm giữ nên đánh giá lại tỷ trọng tài sản, tránh bán tháo vì lo lắng, đồng thời không mua thêm liên tục chỉ để hạ giá vốn", ông Huy khuyến nghị. Đặc biệt, chuyên gia lưu ý nhà đầu tư cần tránh vay nợ để mua vàng bạc trong bối cảnh chi phí vốn còn cao. Lãi vay phát sinh đều đặn, trong khi lợi nhuận từ vàng bạc không được bảo đảm. Áp lực trả nợ có thể buộc người mua phải bán tài sản vào đúng thời điểm bất lợi. Trong bối cảnh giá vàng, bạc biến động mạnh, việc giá đã giảm sâu không đồng nghĩa thị trường đã chạm đáy. Với những người vừa trải qua khoản thua lỗ lớn, điều quan trọng lúc này không phải tìm cách gỡ lại tiền bằng mọi giá, mà là bảo toàn phần tài sản còn lại, tránh để một quyết định nóng vội tiếp tục đẩy bản thân vào vòng xoáy thua lỗ. NGỌC MAI Từng kỳ vọng vàng, bạc là kênh tích sản an toàn, nhiều người xuống tiền mua vào khi giá liên tục lập đỉnh. Tuy nhiên, đà lao dốc mạnh của kim loại quý khiến không ít nhà đầu tư mất hàng trăm triệu đồng. Giữa lúc thị trường biến động, câu hỏi có nên bắt đáy? Nhà đầu tư lỗ lớn vì đầu tư vàng bạc lúc giá cao ẢNH: N.Y Mua vàng đầu tuần, cuối tuần lỗ nặng Sáng 15/11, giá bán vàng miếng SJC ở mức 137,5 triệu đồng/lượng. Nếu mua từ đầu tuần và bán hôm qua, người mua lỗ kép tới 7,5 triệu đồng/lượng vì giá giảm và chênh lệch mua vào, bán ra. Vào lúc 9h, Công ty Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) niêm yết giá vàng miếng SJC ở mức 134,5-137,5 triệu đồng/lượng (mua vào - bán ra), giữ nguyên so với sáng qua. Tuy nhiên, tính từ đầu tuần đến nay, giá vàng miếng SJC giảm 4,5 triệu đồng/lượng. Nếu nhà đầu tư bán ra hiện nay lỗ đến 7,5 triệu đồng/lượng. Các doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng khác như Tập đoàn Vàng bạc đá quý Phú Quý, Tập đoàn DOJI, Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu… đồng loạt giảm giá bán vàng miếng, niêm yết ở mốc 137,5 triệu đồng/lượng. Giá vàng nhẫn cũng có mức giảm tương đương trong một tuần qua. Cụ thể, vàng nhẫn Phú Quý có giá 134,5 - 137,5 triệu đồng/lượng; vàng nhẫn DOJI 133,5 - 137,5 triệu đồng/lượng, giảm 1 triệu đồng/lượng; vàng nhẫn SJC 133,3 - 137,3 triệu đồng/lượng... N.M Trên các diễn đàn đầu tư, bên cạnh tâm lý bi quan, vẫn có không ít ý kiến lạc quan, cho rằng đợt giảm hiện tại chỉ mang tính ngắn hạn, vàng có thể vượt 200 triệu đồng/lượng, còn bạc hướng tới 150 triệu đồng/kg. Tuy nhiên, những dự báo này cũng khiến một bộ phận nhà đầu tư phân vân giữa việc bán ra để bảo toàn phần vốn còn lại hay tiếp tục mua thêm với kỳ vọng giá phục hồi. “Bay” hàng trăm triệu đồng vì đầu tư vàng bạc Đổi mới cơ chế bổ nhiệm giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS) là yêu cầu tất yếu trong tiến trình tự chủ đại học. Việc trao quyền cho các cơ sở đào tạo, tăng cường phản biện độc lập và chú trọng đánh giá chất lượng công trình khoa học là những định hướng đáng ghi nhận. Tuy nhiên, một chính sách có mục tiêu đúng chưa chắc đạt hiệu quả nếu các quy định cụ thể thiếu tính khả thi, chưa phù hợp với đặc thù học thuật. Đáng quan ngại nhất là đề xuất xác định số lượng GS, PGS tối đa tại từng cơ sở đào tạo dựa trên quy mô đội ngũ tiến sĩ, kết quả nghiên cứu khoa học và đào tạo tiến sĩ. Một nhà khoa học đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, có thành tích xuất sắc, liệu có phải chờ đến khi trường còn chỉ tiêu mới được bổ nhiệm? Năng lực học thuật thuộc về cá nhân, trong khi chỉ tiêu nhân sự phụ thuộc vào điều kiện của tổ chức. Không nên đồng nhất hai yếu tố này. Nếu cơ hội được bổ nhiệm phụ thuộc quá lớn vào hạn mức, chức danh học thuật có nguy cơ trở thành một vị trí hành chính được phân bổ, thay vì sự ghi nhận năng lực và đóng góp khoa học. Điều cần kiểm soát trước hết phải là chất lượng, không đơn thuần là số lượng người được bổ nhiệm. Một bất cập khác được giới chuyên môn chỉ ra là cách phân loại công bố khoa học. Đây không chỉ là vấn đề kĩ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến sự công bằng giữa các ngành. Thứ hạng tạp chí là căn cứ tham khảo quan trọng, nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc đánh giá giá trị thực chất của công trình. Một hệ thống đánh giá khoa học tiến bộ phải khuyến khích cả nghiên cứu cơ bản lẫn ứng dụng, không để số lượng bài báo trở thành thước đo gần như quyết định. Đáng suy ngẫm hơn là yêu cầu về số lượng công trình khoa học đối với ứng viên GS. Dự thảo yêu cầu một nhà khoa học phải có tới 32 công trình, không kể những công trình trước khi bảo vệ luận án tiến sĩ, như là số lượng tối thiểu để được bổ nhiệm GS. Trước tiêu chuẩn này, GS.TS Phùng Hồ Hải (Viện Toán học Việt Nam), nhận thấy mình may quá. Khi được công nhận GS, ông chỉ có hơn hai chục công trình. Ông cho rằng GS Ngô Bảo Châu cũng "may". Khi GS Ngô Bảo Châu được Nhà nước đặc cách phong GS theo đề nghị của Viện Toán học (2005) ông cũng chỉ có chưa nổi mười công trình chứ đừng nói tới ba chục. Vậy, vấn đề cần đặt ra là liệu những ngưỡng định lượng cao, đặc biệt nếu không ghi nhận đầy đủ thành tựu nghiên cứu trước khi nhận bằng tiến sĩ, có thực sự phản ánh chính xác năng lực của một nhà khoa học? Càng đáng lo ngại khi môi trường nghiên cứu trong nước còn nhiều hạn chế về kinh phí, cơ sở vật chất và điều kiện hợp tác quốc tế. Đòi hỏi số lượng công bố cao nhưng chưa bảo đảm nguồn lực tương ứng có thể tạo ra áp lực chạy theo bài báo, thay vì khuyến khích những nghiên cứu dài hạn, có chiều sâu và khả năng tạo đột phá. Trong cuộc cạnh tranh thu hút nhân tài toàn cầu, những rào cản như vậy còn có nguy cơ khiến các nhà khoa học trẻ xuất sắc lựa chọn phát triển sự nghiệp ở nước ngoài, nơi thành tựu học thuật được đánh giá linh hoạt hơn và điều kiện nghiên cứu thuận lợi hơn. Việt Nam đang cần thu hút trí thức trở về, giữ chân nhà khoa học giỏi và xây dựng những nhóm nghiên cứu mạnh. Chính sách bổ nhiệm GS, PGS vì thế không thể chỉ đặt câu hỏi ứng viên có bao nhiêu công trình, mà phải trả lời được họ đã đóng góp gì cho tri thức và có khả năng tạo ra giá trị gì trong tương lai. Đừng để chúng ta đặt ra những tiêu chuẩn khiến người tài phải tìm cơ hội được ghi nhận ở nước ngoài, trong khi đất nước đang rất cần chính những con người ấy. Chức danh GS, PGS không phải phần thưởng cho thâm niên, càng không nên trở thành một suất phân bổ hành chính. Đó phải là sự ghi nhận năng lực, uy tín và trách nhiệm tiếp tục cống hiến. N.H Đừng hành chính hóa "giáo sư" CHUYỆN HÔM NAY TIẾP THEO TRANG 1
TRAO QUYỀN TỰ CHỦ NHƯNG VẪN “DỰNG” TRẦN SỐ LƯỢNG Việc chuyển thẩm quyền xét tuyển, đánh giá và bổ nhiệm GS, PGS về các cơ sở giáo dục đại học (ĐH) là thay đổi đáng chú ý trong dự thảo thông tư mới của Bộ GD&ĐT. Theo đó, chức danh học thuật được định hướng gắn trực tiếp hơn với nhu cầu và chiến lược phát triển của từng trường. Việc đánh giá được thiết kế trên ba trụ cột: năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo; năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; năng lực phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng. Cùng với đó, ứng viên không chỉ được xem xét qua số lượng công trình mà còn phải trình bày công trình tiêu biểu, thực hiện giảng thử và trải qua phản biện độc lập. Cơ chế thu hút nhà khoa học từ viện nghiên cứu, cơ sở y tế và ĐH nước ngoài cũng được mở rộng. Tuy nhiên, tinh thần trao quyền chưa được thể hiện nhất quán và dự thảo lại đặt ra nhiều giới hạn có thể thu hẹp quyền tự chủ của trường ĐH. Nghịch lí đầu tiên là các trường được trao quyền bổ nhiệm nhưng số lượng GS, PGS bị khống chế bằng một công thức chung. Theo dự thảo, số lượng tối đa được tính dựa trên quy mô giảng viên, tỉ lệ kinh phí dành cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng số lượng tiến sĩ đã được cấp bằng. Tỉ lệ GS cũng không được vượt quá 25% tổng số GS và PGS của nhóm ngành. Cách tính này có thể gây bất lợi cho những trường có quy mô đào tạo lớn. Cách tính kinh phí khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo cũng là bất cập khi trường có nguồn thu học phí cao, dù đầu tư nghiên cứu lớn, vẫn có thể có tỉ lệ kinh phí khoa học thấp. Một bất cập khác là nguồn thu từ dịch vụ khoa học, công nghệ và tư vấn bị loại khỏi cách tính. Nếu không tính đến những hoạt động này, đóng góp khoa học của một số nhóm ngành có thể không được phản ánh đầy đủ. Công thức hạn mức còn có nguy cơ gây bất lợi cho các ĐH nghiên cứu trọng điểm. Những đơn vị đã có tỉ lệ giảng viên là GS, PGS cao có thể vượt trần và phải dừng bổ nhiệm mới, kể cả khi có người nghỉ hưu hoặc chuyển công tác. Trong khi đó, trường hợp thu hút người đã có chức danh từ cơ sở khác lại được áp dụng ngoại lệ. Cách thiết kế này có thể tạo ra tín hiệu ngược: nhà khoa học trẻ có năng lực, gắn bó và trưởng thành tại trường bị hạn chế cơ hội phát triển và việc dịch chuyển giữa các cơ sở lại trở thành một con đường để vượt qua hạn mức. ĐẾM CÔNG BỐ, XEM NHẸ SẢN PHẨM SÁNG TẠO Dự thảo quy định ứng viên PGS phải có tối thiểu 12 công bố loại 1 với tư cách tác giả chính; ứng viên GS phải có tối thiểu 20 công bố loại 1 với tư cách tác giả chính. Cách xác định thời gian tính thành tích khiến hai ngưỡng này có thể bị cộng dồn: từ khi có bằng tiến sĩ đối với PGS và từ khi được bổ nhiệm PGS đối với GS. Theo cách tính đó, một nhà khoa học đi từ tiến sĩ lên GS có thể phải có tổng cộng ít nhất 32 công bố loại 1 với tư cách tác giả chính. Riêng giai đoạn sau khi trở thành PGS, người đó phải có thêm 20 công bố. Yêu cầu số lượng lớn không đồng nghĩa với chất lượng nghiên cứu cao. Khi thành tích được đo bằng số bài báo và vị trí tác giả, ứng viên có thể chịu áp lực phải ưu tiên công bố để đủ điều kiện. Nguy cơ chia nhỏ kết quả nghiên cứu thành nhiều bài hoặc cạnh tranh vị trí tác giả chính với đồng nghiệp, nghiên cứu sinh, với học trò cũng cần được tính đến. Khái niệm “công bố loại 1” cũng chưa có nền tảng ổn định. Dự thảo dẫn chiếu đến bảng phân loại của Bộ KH&CN, nhưng bảng phân loại này chưa được ban hành. Phương án chuyển tiếp sử dụng danh mục tạp chí được Hội đồng Giáo sư Nhà nước công nhận năm 2025, với ngưỡng điểm tối đa từ 1,0 trở lên, có thể tạo ra chênh lệch lớn giữa các ngành, nhất là đối với những ngành đặc thù như nghệ thuật, ngôn ngữ, văn học văn hóa Việt Nam. Những lĩnh vực này có số lượng tạp chí thuộc các hệ thống chỉ mục quốc tế hạn chế. Nếu áp dụng yêu cầu công bố tương tự các ngành kinh tế hay khoa học xã hội, tiêu chuẩn có thể trở nên khó khả thi. Nghịch lí tiếp theo là khoảng cách giữa lời kêu gọi đổi mới sáng tạo và cách ghi nhận sản phẩm nghiên cứu ứng dụng. Dự thảo cho phép sử dụng sáng chế, quy trình công nghệ, giống cây trồng, vật nuôi mới, thuốc mới hoặc phác đồ điều trị để thay thế một phần yêu cầu công bố. Tuy nhiên, mức thay thế tối đa chỉ tương đương một bài báo Q2 (trong nghiên cứu khoa học, bài báo xếp theo thứ tự Q1 đến Q4 là mức độ ảnh hưởng khoa học và uy tín trong từng lĩnh vực), chưa được đánh giá tương xứng. Quy định này còn khiến nhà khoa học có thể có xu hướng lựa chọn con đường công bố ngắn hạn thay vì đầu tư cho những dự án nghiên cứu dài hơi, có khả năng tạo ra sản phẩm và tác động thực tiễn, giải quyết các bài toán mà từng ngành kinh tế, từng địa phương và đất nước đang phải đối mặt. Nghịch lí nữa nằm ở cách tính giờ giảng. Ứng viên PGS phải đáp ứng định mức 180 giờ giảng mỗi năm trong ba năm hoặc 90 giờ mỗi năm trong sáu năm. Thời gian hướng dẫn người học thực tập, làm đồ án, luận văn, luận án không được tính vào khối lượng trực tiếp giảng dạy. Cách tính này chưa phản ánh đầy đủ đặc thù đào tạo sau ĐH như đào tạo bác sĩ nội trú hay đào tạo chuyên sâu trong các phòng thí nghiệm. KHOẢNG TRỐNG PHÁP LÍ Một nghịch lí nữa liên quan đến tính độc lập của hội đồng và cơ chế phản biện. Dự thảo quy định tỉ lệ thành viên ngoài cơ sở đào tạo “phải đảm bảo tối thiểu từ 30% đến 50% tổng số thành viên Hội đồng”; nhưng đồng thời lại quy định nhóm thành viên có quyền đánh giá cùng một vị trí chức danh phải có ít nhất 5 thành viên, “trong đó thành viên ngoài cơ sở chiếm quá một nửa”. Nếu một trường lập Hội đồng 7 người với 30% thành viên ngoài cơ sở (tức chỉ có 2 người ngoài trường, 5 người trong trường), Hội đồng đó sẽ không bao giờ đáp ứng được điều kiện “thành viên ngoài cơ sở chiếm quá một nửa”. Đồng thời, ngưỡng 30% là quá thấp, dễ dẫn đến tình trạng khép kín nội bộ. Yêu cầu phản biện quốc tế đối với hồ sơ GS có ngoại lệ cho phép thay thế chuyên gia nước ngoài bằng chuyên gia trong nước nếu đã mời nhưng người được mời không tham gia. Đây là kẽ hở vô hiệu hóa phản biện quốc tế. Dự thảo cũng cho phép cơ sở đào tạo yêu cầu người giữ chức danh khắc phục hạn chế trong thời hạn 6-12 tháng; nếu không đáp ứng có thể xem xét miễn nhiệm mà không cần chờ hết chu kì đánh giá tổng thể 3-5 năm. Trong nghiên cứu khoa học, một hướng nghiên cứu mới hoặc dự án công nghệ thường cần 2-3 năm mới có kết quả rõ ràng. Việc sử dụng thời hạn khắc phục ngắn để đánh giá năng lực học thuật có thể tạo áp lực hành chính, nhất là khi cơ sở đào tạo chưa bảo đảm đủ kinh phí và hạ tầng nghiên cứu như cam kết. Bên cạnh đó, dự thảo chưa làm rõ cơ chế chuyển tiếp đối với những ứng viên đã tích lũy công trình, sách và giờ giảng theo quy định cũ, đang chuẩn bị hồ sơ trong giai đoạn 20262027. Nếu không có lộ trình phù hợp, những thành tích đã thực hiện có thể không được ghi nhận tương xứng. Khoảng trống pháp lí còn nằm ở việc chưa xử lí đồng bộ các văn bản liên quan đến cơ chế công nhận chức danh. Việc thay đổi thẩm quyền bổ nhiệm cần được rà soát thống nhất với quy định hiện hành, tránh tình trạng cùng lúc tồn tại những quy trình có cách tiếp cận khác nhau. Cơ chế quản trị giữa trường công lập và trường tư thục cũng cần được phân định rõ. Như vậy, để dự thảo thực sự thúc đẩy tự chủ, xóa bỏ các rào cản trong xét, bổ nhiệm chức danh GS, PGS, Bộ GD&ĐT cần khắc phục triệt để các nghịch lí trên. PGS.TS TRẦN TRUNG DŨNG (Nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Tây Nguyên) 6 n Thứ Hai n Ngày 16/11/2026 KHOA GIÁO Tự chủ nửa vời, rào cản chồng rào cản Dự thảo quy định mới về tiêu chuẩn, quy trình bổ nhiệm giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS) của Bộ GD&ĐT hướng tới trao quyền cho các trường đại học. Tuy nhiên, những rào cản về hạn mức số lượng, công bố khoa học, ghi nhận sản phẩm đổi mới sáng tạo và cơ chế đánh giá đang tạo ra nhiều nghịch lí, có nguy cơ làm giảm ý nghĩa của chủ trương tự chủ. Tinh thần trao quyền chưa được thể hiện nhất quán trong dự thảo. Khi đi vào các tiêu chí định lượng, dự thảo lại đặt ra nhiều giới hạn có thể thu hẹp quyền tự chủ của trường ĐH. Nghiên cứu trong phòng lab tại trường ĐH ẢNH: NTCC PGS.TS Trần Trung Dũng, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Tây Nguyên ẢNH: NVCC DỰ THẢO CHUẨN GIÁO SƯ, PHÓ GIÁO SƯ:
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==