6 n Thứ Năm n Ngày 16/7/2026 KHOA GIÁO BÀI TOÁN CHI PHÍ CƠ HỘI Từng từ bỏ suất tuyển thẳng đại học (ĐH) để dành 1 năm trải nghiệm và xây dựng dự án cộng đồng, Đồng Ngọc Hà, tiến sĩ tương lai tại ĐH Harvard thẳng thắn chia sẻ về hành trình gap year. Năm 2020, sau khi tốt nghiệp THPT, Đồng Ngọc Hà nhận suất tuyển thẳng vào Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội). Tuy nhiên, thay vì nhập học ngay, Hà quyết định gap year để thực hiện dự án Biology for all Vietnam (Sinh học cho mọi người Việt Nam), dạy kèm môn Sinh học cho học sinh giỏi tại 10 tỉnh, thành bất chấp ảnh hưởng của dịch COVID-19. Bước đi này đã đưa Hà lọt vào top 50 học sinh xuất sắc toàn cầu (Global Student Prize 2021). Mới đây, sau khi tốt nghiệp đồng thời 3 ngành Toán, Vật lí và Khoa học Thần kinh tại ĐH Amherst (Mỹ), nam sinh Việt tiếp tục ghi danh vào chương trình Tiến sĩ ngành Khoa học Thần kinh tại ĐH Harvard danh giá vào tháng 8 tới. “Gap year là một quãng nghỉ có chủ đích chứ không phải sự trì hoãn. Khi có kế hoạch cụ thể, đây sẽ là chất xúc tác mạnh mẽ cho sự trưởng thành về cả học thuật lẫn nhận thức, giúp người trẻ thoát khỏi quán tính học tập thi cử để tìm lại động lực rõ ràng”, Hà nói. Dù mang lại nhiều lợi ích như giúp định hình nghề nghiệp, hoàn thiện kĩ năng mềm và xây dựng hồ sơ cá nhân, song Hà cảnh báo xu hướng gap year đang bị “tô màu hồng”. Theo Hà, việc nghỉ học quá dài mà thiếu định hướng sẽ làm mất đi nề nếp và đà học tập. Bên cạnh đó, áp lực tài chính, áp lực đồng trang lứa và rào cản từ gia đình là những thách thức không nhỏ. Thậm chí, nhiều bạn trẻ dễ sa vào các chương trình du lịch thiện nguyện hào nhoáng nhưng hời hợt của các tổ chức thiếu uy tín, gây tác động tiêu cực đến cộng đồng bản địa. “Nhiều khi, những hoạt động chi phí thấp hoặc miễn phí như tự học, du lịch bụi, làm việc bán thời gian hay dành thời gian cho gia đình... đều có thể mang lại bài học bổ ích, không nhất thiết phải tham gia các chương trình trải nghiệm đắt đỏ”, Hà đúc kết. Từ kinh nghiệm thực tế, Đồng Ngọc Hà đưa ra lời khuyên cho các bạn trẻ trước khi quyết định bấm nút “tạm dừng”. Đó là cần phân biệt rõ ràng giữa gap year chủ đích và việc “ở nhà một năm không làm gì”. Nên có sẵn một suất vào ĐH theo nguyện vọng trước khi nghỉ để tránh rủi ro khi quay lại. Lên kế hoạch tài chính rõ ràng, kết hợp nhiều nguồn (tiết kiệm, làm thêm, gia đình) để tránh nợ nần trước khi vào giảng đường. Ưu tiên các dự án có cấu trúc cụ thể, người hỗ trợ đáng tin cậy và lường trước các vấn đề pháp lí. Hà nhấn mạnh, gap year chỉ là một công cụ và không phải là con đường duy nhất. Nếu một người trẻ đủ năng động để vừa duy trì việc học, vừa tham gia các hoạt động ngoại khóa hay thực tập hướng nghiệp ngay tại trường đại học, thì việc lựa chọn gap year là không hoàn toàn cần thiết. Điều quan trọng nhất là sự thành thật với chính mình và phân tích kĩ bài toán chi phí, lợi ích trước khi đưa ra quyết định. MỘT NĂM HỌC THEO CÁCH KHÁC Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, ông Hoàng Văn Cương, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Việt Mỹ (thành viên Tập đoàn Giáo dục EQuest) cho rằng, tại Việt Nam, khi hệ thống giáo dục được thiết kế theo một lộ trình tuyến tính từ phổ thông lên thẳng ĐH, quyết định “gap year” (năm bản lề) đồng nghĩa với việc học sinh đang bước ra ngoài một chuẩn mực xã hội vững chắc. Theo ông Hoàng Văn Cương, gap year thực sự xuất phát từ một trạng thái cụ thể: học sinh biết mình muốn đạt được điều gì đó mà con đường học thuật thông thường chưa cho phép (như thành thạo một ngôn ngữ, trải nghiệm làm việc thực tế, hay giải quyết câu hỏi cá nhân về định hướng nghề nghiệp). Khi đó, gap year là công cụ, không phải đích đến. Ngược lại, nếu đây chỉ là phản ứng trốn tránh áp lực thi cử, chưa chọn được trường hoặc thấy bạn bè làm nên bắt chước, người trẻ rất dễ rơi vào tình trạng “gap without a plan” (dừng lại không kế hoạch). Việc này không chỉ lãng phí thời gian mà còn khiến việc quay lại hệ thống giáo dục trở nên khó khăn hơn. Nhiều người lầm tưởng gap year là một kì nghỉ dài, nhưng thực chất nó cần được thiết kế như một chương trình học có mục tiêu đầu ra rõ ràng. PGS. TS Maren Viol, Trưởng Chương trình Quản lý Du lịch, Trường ĐH Anh Quốc Việt Nam (BUV) cho rằng, qua kinh nghiệm làm việc với nhiều sinh viên, những người có trải nghiệm gap year ý nghĩa đều biết mình muốn gì, thay vì chỉ để nghỉ ngơi hay thử xem sao. Những trường hợp gặp khó khăn khi quay lại học tập thường là do bắt đầu mà chưa có định hướng rõ ràng, dẫn đến mất nhịp học và khó hòa nhập với môi trường học thuật. Ông Hoàng Văn Cương cho rằng, để đạt được kết quả như mong đợi và không bị lỡ nhịp với hệ thống tuyển sinh hiện tại, giới trẻ cần chuẩn bị kĩ lưỡng ba yếu tố cốt lõi. Thay vì mơ hồ "muốn trải nghiệm cuộc sống", cần xác định rõ "sau một năm, em muốn làm được việc X". Thực tế, nhiều học sinh dành một năm sống homestay tại Nhật Bản đã đạt năng lực giao tiếp thực tế vượt xa nhiều năm ngồi trên lớp, nhờ vào mục tiêu và môi trường rõ ràng. Thứ hai là lưu trữ minh chứng hành trình. Đây là điều nhiều học sinh bỏ qua. Khi nộp hồ sơ vào các trường đại học (đặc biệt là trường nước ngoài) hoặc xin visa du học, hội đồng tuyển sinh sẽ chất vấn về khoảng trống lý lịch. Một gap year có tổ chức, được ghi chép qua portfolio, chứng chỉ, sản phẩm hay nhật ký phản tư sẽ là điểm cộng lớn. Ngược lại, việc thiếu minh chứng cụ thể sẽ là điểm trừ nghiêm trọng. Thứ ba là kế hoạch quay trở lại. Chủ động xác định rõ lộ trình tiếp theo (nộp hồ sơ trường nào, hệ nào, thời điểm nào...) để tiếp tục hành trình học thuật một cách suôn sẻ ngay sau khi kết thúc năm gap year. NGHIÊM HUÊ Gap year (quãng nghỉ giữa các bậc học, thường là giữa THPT và đại học) diễn ra khá phổ biến trong giới học sinh, sinh viên phương Tây. Ở Việt Nam điều này khá mới vì hệ thống giáo dục Việt Nam được thiết kế tuyến tính từ phổ thông lên đại học. Gap year bắt đầu được giới trẻ trong nước quan tâm. Tốt nghiệp THPT, tiếp tục học đại học là lựa chọn của hầu hết học sinh Việt Nam ẢNH: DUY PHẠM Có nên dừng học một năm để gap year? Từ kinh nghiệm thực tế, Đồng Ngọc Hà đưa ra lời khuyên cho các bạn trẻ trước khi quyết định bấm nút “tạm dừng”. Đó là cần phân biệt rõ ràng giữa gap year chủ đích và việc “ở nhà một năm không làm gì”. Nên có sẵn một suất vào ĐH theo nguyện vọng trước khi nghỉ để tránh rủi ro khi quay lại. Như vậy, có khoảng 367.000 thí sinh không đăng ký nguyện vọng xét tuyển trên hệ thống. Đây có thể là những thí sinh không có nhu cầu học đại học, lựa chọn học nghề, du học, tham gia thị trường lao động. Tổng cộng, các thí sinh đã đăng ký hơn 7,2 triệu nguyện vọng, trung bình 8,2 nguyện vọng mỗi thí sinh. Con số này tương đương năm ngoái, mỗi thí sinh đăng ký gần 9 nguyện vọng. Trong khi Bộ GD&ĐT quy định, mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng. Đáng chú ý, năm nay khối ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) tiếp tục thu hút đông đảo thí sinh. Có 467.590 thí sinh đăng ký xét tuyển vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,5% tổng số thí sinh đã đăng ký nguyện vọng. Tổng số nguyện vọng dành cho nhóm ngành này đạt gần 2,4 triệu. Bình quân, mỗi thí sinh quan tâm đến khối STEM đăng ký khoảng 5,1 nguyện vọng thuộc nhóm ngành này, phản ánh sức hút ngày càng lớn của các lĩnh vực công nghệ, trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, kỹ thuật và khoa học dữ liệu trong bối cảnh nhu cầu nhân lực chất lượng cao đang tăng mạnh. Bên cạnh đó, các ngành thuộc Đề án 179 cũng ghi nhận lượng đăng ký lớn với 331.693 thí sinh với gần 1,3 triệu nguyện vọng. Trung bình mỗi thí sinh đăng ký gần 3,9 nguyện vọng vào nhóm ngành này. Theo lịch của Bộ GD&ĐT, từ ngày 15/7 đến 17h ngày 21/7: thí sinh nộp lệ phí xét tuyển trực tuyến theo số lượng nguyện vọng đã đăng ký. Từ ngày 4/8 đến 17h ngày 10/8: Các đơn vị của Bộ GD&ĐT, các cơ sở đào tạo sẽ tiến hành xử lý nguyện vọng xét tuyển. Trước 17h ngày 13/8: Các trường đại học, cao đẳng công bố kết quả trúng tuyển đợt 1. Trước 17h ngày 21/8: Thí sinh phải hoàn thành xác nhận nhập học trực tuyến. Đây là bước bắt buộc để hoàn tất quá trình trúng tuyển. Từ tháng 8 đến tháng 12, cơ sở đào tạo tiếp tục tổ chức các đợt xét tuyển bổ sung nếu còn chỉ tiêu. HÀ LINH Theo Bộ GD&ĐT, có gần 875.000 thí sinh hoàn tất việc đăng ký nguyện vọng trên hệ thống, trong tổng số hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm nay. Hơn 367.000 thí sinh không đăng ký xét tuyển đại học Khởi tố Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Tuyên Quang Liên quan vụ án "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" xảy ra tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, chiều 15/7, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố 7 bị can để điều tra về cùng tội danh. Trong số các bị can mới bị khởi tố có Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Tuyên Quang và 6 trường hợp khác có liên quan. Cơ quan điều tra cũng áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với các bị can. Đến nay, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã khởi tố tổng cộng 26 bị can để điều tra. Cơ quan chức năng xác định Trưởng điểm thi và Thư ký điểm thi đã vi phạm quy chế, trực tiếp hướng dẫn một số thí sinh làm bài. Ngày 13/7, Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố 19 bị can về hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. ĐỨC ANH
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==